Rechter wil weten: wist veroordeelde Bolsonaro dat hij in AI-vorm campagne voert?

Toegegeven, de video begon met een waarschuwing, een disclaimer. ‘Dit ben ik niet’, zei Jair Bolsonaro (71) zaterdag tegen de aanhang van zijn zoon Flávio Bolsonaro (45), die dit jaar als plaatsvervanger van de veroordeelde oud-president opgaat voor het presidentschap. ‘Dit is een simulatie van mijn beeltenis en mijn stem, gemaakt met kunstmatige intelligentie.’

Op het landelijke congres van de Partido Liberal (PL), waar Flávio Bolsonaro officieel zijn campagne aftrapte voor de verkiezingen van oktober, kwam de grootste verrassing van zijn vader. In september vorig jaar veroordeelde het Hooggerechtshof de oud-president tot 27 jaar gevangenisstraf voor het beramen van een staatsgreep in de laatste maanden van zijn ambtstermijn (2019 tot eind 2022).

Maar daar was hij weer, op het grote scherm. De met kunstmatige intelligentie geproduceerde Jair Bolsonaro klonk niet alleen als de echte versie, hij gebruikte ook vergelijkbare woorden. ‘Zoals iedereen hier weet, zit ik vast en word mij het zwijgen opgelegd door een onrechtvaardige beslissing, gebaseerd op iets wat ik nooit heb gedaan.’

Toch had hij een hoopvolle boodschap voor zijn aanhangers: ‘Geen enkele gevangenis kan miljoenen Brazilianen het zwijgen opleggen.’ De bolsonaristen zijn volgens hem in goede handen bij de volgende generatie. ‘Mijn opvolger, bloed van mijn bloed. Met Flávio Bolsonaro als president heeft Brazilië weer toekomst.’

Rechter vraagt om uitleg

De summiere waarschuwing vooraf – mogelijk gericht aan het Hooggerechtshof, dat de familie Bolsonaro met argusogen volgt – bleek niet genoeg om rechter Alexandre de Moraes te overtuigen van de onschuld van de video. Hij heeft de advocaten van de oud-president twee dagen de tijd gegeven om uitleg te geven.

Boven op de celstraf is het Bolsonaro namelijk verboden om politieke uitingen te delen met de buitenwereld. Het Hooggerechtshof wil koste wat kost voorkomen dat de oud-politicus zich op wat voor manier dan ook mengt in de presidentsverkiezingen.

Nadat Bolsonaro vier jaar geleden, in oktober 2022, de verkiezingen had verloren van Luiz Inácio Lula da Silva, beraamde hij een plan om aan de macht te blijven. Hij werd daarbij geholpen door vertrouwelingen in zijn kabinet en meerdere hooggeplaatste militairen.

‘De mogelijke instemming van Bolsonaro met het verspreiden van een AI-video (...) met politiek-electorale uitspraken zou een grove schending van een rechterlijke uitspraak betekenen’, stelde rechter Moraes dinsdag. Als blijkt dat Bolsonaro van de video afwist, moet hij mogelijk vanuit zijn huidige huisarrest terugkeren naar de gevangenis. Om medische redenen mag de oud-president zijn straf thuis uitzitten, maar hij mag daar geen familie ontvangen.

Uitdager van Lula

Advocaten van Jair Bolsonaro stellen in Braziliaanse media dat hij niet afwist van de campagnevideo. Als dat klopt, dan komt de video geheel op conto van zijn zoon en presidentskandidaat Flávio Bolsonaro. Dan rijst de vraag of rechters het gebruik van dergelijke video’s in de verkiezingen aan banden zullen leggen.

De zittende president Lula da Silva (80) hoopt in oktober te worden herverkozen. De 35 jaar jongere zoon van Bolsonaro is zijn belangrijkste uitdager. In de meest recente peiling gaat Lula op kop. De eerste ronde van de verkiezingen vindt plaats op 4 oktober.