Schurftepidemie in Nederland blijft hardnekkig: 'Er is geen magic bullet'

"'Schurft' was decennialang geen issue in Nederland. Misschien kwam het alleen sporadisch voor", zegt epidemioloog Wilma Stolk tegen NU.nl. Zij onderzoekt voor het Erasmus MC en GGD Rotterdam-Rijnmond hoe de schurftepidemie te stoppen is.

De aandoening wordt veroorzaakt door mijt, een klein beestje dat met het blote oog niet te zien is, onder je huid kruipt en daar eitjes legt. "Dus als je eenmaal mijten hebt, kunnen ze zich blijven vermenigvuldigen." Het gevolg: gekmakende jeuk. "Mensen slapen er slecht door en worden soms bijna een soort paranoïde bij de gedachte van beestjes in hun huid."

Je raakt meestal besmet door intensief huid-op-huidcontact. Seks bijvoorbeeld, of een kwartier samen op de bank liggen met blote benen tegen elkaar aan. "Van even iemand de hand schudden krijg je geen schurft", benadrukt Stolk.

Maar mijten kunnen ook indirect worden overgedragen. Op bijvoorbeeld een stoffen bank, vloerbedekking of handdoek kan zo'n beestje tot drie dagen overleven. En dat maakt het ook zo'n karwei om van schurft af te komen. Er zijn twee medische behandelingen: óf je slikt meermaals de vrij prijzige ivermectinetabletten, óf je gebruikt meermaals een (goedkopere) crème.

"Daar moet je jezelf dan van je kaaklijn tot je tenen mee insmeren", vervolgt Stolk. Ook bijvoorbeeld onder je nagels, bij je schaamstreek en op de delen van je rug waar je zelf niet bij komt." Vervolgens moet het spul tot twaalf uur intrekken. "Ga je in de tussentijd naar de wc, dan moet je de plekken waar de crème er mogelijk vanaf is gegaan opnieuw insmeren."

En daarmee ben je er nog niet. "Je moet ook je beddengoed wassen, je kleding in zakken stoppen en wassen, stoffen meubels uitzuigen, de vloerbedekking uitzuigen en huisdieren een paar dagen niet knuffelen."

Innige contacten zoals huisgenoten moeten de hele behandeling ook ondergaan. Ook als ze nog geen klachten hebben, want je kunt vier tot zes weken met mijten rondlopen voor je jeuk krijgt. "Zo voorkom je dat je het via je omgeving opnieuw oploopt als je zelf weer 'schoon' bent", zegt Stolk.

Met dat alles in het achterhoofd is het misschien niet zo gek dat de schurftepidemie lastig op de knieën te krijgen is. Hoewel we over de absolute piek uit 2023 (van destijds 10,2 patiënten per duizend inwoners) heen lijken, zitten we nu (met 6,8 per duizend inwoners) nog bij lange na niet op de cijfers van vijftien jaar geleden (0,6 per duizend), blijkt uit de jaarcijfers van onderzoeksinstituut Nivel:

Doordat de oorzaak van de stijging niet duidelijk is, is ook een oplossing niet zomaar voorhanden. "Ik geloof niet dat er een plotselinge gedragsverandering is geweest", zegt Stolk. "Maar we zijn bijvoorbeeld wel meer gaan reizen. We weten ook nog niet wat de impact is van klimaatverandering. En misschien - maar dat is heel lastig te bewijzen - zijn mijten tegenwoordig minder gevoelig voor de medicijnen."

Ze weigert zich bij deze statistieken neer te leggen, of te denken dat dit 'het nieuwe normaal' is. "We hebben op dit moment geen magic bullet tegen schurft, dus we moeten de middelen die we wel hebben zo goed mogelijk inzetten."

Ze ziet bijvoorbeeld dat de behandeling bij "zo'n 30 procent van de mensen" niet in één keer slaagt, met alle mogelijke extra besmettingen van dien.

Daarom hebben haar collega's een app ontwikkeld die je in twaalf dagen door het complexe hygiënestappenplan loodst. Die vertelt patiënten bijvoorbeeld op welke dag ze hun nagels moeten knippen, hun meubels moeten stofzuigen, hun kleding in een afgesloten zak moeten stoppen, of die er weer uit moeten halen.

"Het kost best veel moeite om dat allemaal in de juiste volgorde te doen, dus de app houdt overzicht en geeft toelichting", zegt Stolk. De tool wordt na de zomer getest onder studenten.

Collega's van GGD Utrecht werken ondertussen aan een beeldbank zodat dokters schurft sneller kunnen herkennen. "Huisartsen in studentensteden hebben er inmiddels al veel mee te maken gehad, maar in gebieden waar het minder vaak voorkomt, kan het een tijd duren tot de juiste diagnose wordt gesteld", zegt Stolk.

Omdat juist studenten vaak de klos zijn - ook al kan iedereen schurft oplopen en zijn de aantallen in alle leeftijdsgroepen gestegen - zullen GGD's in studentensteden de komende maand (weer) voorlichting geven op studentenintroductieweken. Daarvoor wordt veel meer uit de kast getrokken dan simpelweg een flyer, een poster en een kraampje, blijkt uit een rondgang langs GGD's in de grootste studentensteden.

"We voeren dan campagne met bierviltjes en een kartonnen fotobord", vertelt een woordvoerder van GGD Amsterdam bijvoorbeeld. "Als je je hoofd door het gat steekt, lijkt het alsof je met zo'n mijt in bed ligt. 'Met deze mijt wil je liever niet in bed liggen', staat er dan bij." De campagne wordt ook in het Engels gevoerd.

GGD Rotterdam-Rijnmond regelt een levend ganzenbord en een soort Rad van Fortuin, vertelt die organisatie. GGD Utrecht staat op de introductieweek met een "interactief spel" met vragen over bijvoorbeeld seksuele gezondheid en schurft. "We bieden ook informatieflyers over onder andere schurft aan. Daar zit ook een wasstrip met instructie bij." GGD Groningen regelt een photobooth en heeft als motto "Schurft, dat beestje wil je niet op je feestje".