Poetin had nog een ­afscheidscadeautje voor onze man in Oekraïne

Bericht van de afzwaaiende Nederlandse ambassadeur in Oekraïne, Alle Dorhout: ‘Poetin had nog een afscheidscadeautje voor me in petto. Tijdens mijn laatste nacht in Kyiv is er een Russische ballistische raket ingeslagen in de loods waar mijn 42 verhuisdozen lagen opgeslagen. Alles binnen één seconde verdampt, verbrand of gesmolten, inclusief mijn garderobe, kostbare spullen en boekencollectie. Heb het land met een klein rugzakje en een tas met wat wandelkleren verlaten.’

Schreef Joseph Roth in Hotel Savoy dat je in het hotel met één hemd kon aankomen en het kon verlaten als de baas van twintig koffers, de ambassadeur kwam naar Kyiv als de baas van 42 verhuisdozen en verliet het land als een berooide vluchteling.

Ik bel hem op in de auto onderweg naar huis, hij zegt: ‘En dan te bedenken dat er ooit een minister van Buitenlandse Zaken was, Uri Rosenthal, die het had over diplomatie als rustiek tijdverdrijf...’ Dorhout zag Shaheds laag over de ambassade vliegen en werd thuis vaak gestoord door kamikazedrones en raketten boven zijn hoofd; hij sliep twee jaar lang ondergronds. Oekraïne was vanwege het risico een unaccompanied post, hij zag zijn gezin weinig.

Dorhout is een groot liefhebber van Joseph Roth, Hotel Savoy is een van zijn favorieten. Dat hebben we gemeen. Zoals ook onze studie geschiedenis in Groningen, een traject dat we gelijktijdig doorliepen. We hebben echter geen herinnering aan elkaar in de collegebanken, wat niet vreemd is omdat hij er altijd was en ik bijna nooit. We bewogen ons in andere lagen van de academische atmosfeer.

Hij studeerde af op de Nederlands-Russische diplomatieke betrekkingen tussen 1942 en 1946 bij Hans van Koningsbrugge, ik sjeesde door diezelfde Hans van Koningsbrugge nadat hij in de kantlijn van een essay over Catharina II van Rusland ‘Zo wil ik dat er over geschiedenis geschreven wordt!’ had gekrabbeld – meer had ik niet nodig om de universiteit te verlaten en me op het ongewisse pad van de literatuur te begeven.

Na zijn studie wachtte Dorhout een glansrijke carrière bij de Dienst Koninklijk Huis, de AIVD en de diplomatieke dienst, pas zo’n 35 jaar nadat we elkaar in Groningen waren misgelopen maakten we in 2024 kennis in Kyiv. We bezochten de ambtswoning met een delegatie van Protect Ukraine, we dronken straffe Georgische Saperavi en verdwenen halverwege de avond in de schuilkelder vanwege aanhoudend luchtalarm, waar we het diner voortzetten met het bord op schoot.

Ik had een boek met Roth-verhalen voor hem meegebracht, Tussen de legers, zonder te weten dat hij een adept was. Ook dat boek ging afgelopen week met de rest van zijn Roth-collectie in rook op, het tragische lot dat Roths boeken ook in 1933 op de Opernplatz trof.

Ook Dorhouts dagboeken en aantekeningen zijn verdwenen, net als het unieke bronnenmateriaal voor zijn proefschrift over het Nederlandse Afrika-beleid tijdens de Koude Oorlog en dekolonisatie, waar hij in de avonduren aan werkte.

Op de terugreis naar Den Haag, met een omweg via Bratislava en Wenen, heeft hij soms aanvallen van fantoompijn bij de herinnering aan wat verloren ging. Zijn cahiers met gedachten, gebeurtenissen, ontmoetingen vooral. Hopelijk zet hij zich vlug achter een schrijftafel om zijn herinneringen bijeen te rapen voor een elegant memoir over zijn Kyivse jaren, in een oorlog die uiteindelijk ook voor hem persoonlijk werd.