Ook Nederland spreekt de oliereserves voor noodgevallen aan. Waarom nu?

Wat zijn strategische reserves en waarom zijn ze aangelegd?

De strategische reserves zijn een voorraadkast met fossiele energie voor noodgevallen. Landen die lid zijn van het Internationaal Energieagentschap IEA (32, waaronder Nederland) hebben afgesproken een hoeveelheid olie (of olieproducten als diesel, benzine en kerosine) voor drie maanden achter de hand te houden.

Dit gebeurt om enorme prijsschokken te voorkomen als de aanvoer van fossiele energie stokt, zoals nu door de afsluiting van de Straat van Hormuz bij Iran, waar onder normale omstandigheden een vijfde van ’s werelds fossiele energie per schip passeert.

De vrijgave die Nederland eind vorige week aankondigde, is onderdeel van een grotere campagne van het IEA. Dat verordonneerde afgelopen voorjaar dat alle leden in totaal 400 miljoen vaten moeten vrijgeven uit de wereldreserves, de grootste hoeveelheid ooit. Toch is het nog een relatief beperkte hoeveelheid: de vrijgegeven plas olie is precies genoeg om de energiezucht van de wereld vier dagen te stillen.

Maar er is wel een effect op de olieprijs, al weet niemand hoe groot dat precies is, behalve dat de vrijgave de scherpste randjes van de prijsstijgingen haalt. Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei zei in maart ook een dempend prijseffect aan de pomp te verwachten. Maar belangrijker voor de overheid is dat een lagere olieprijs de inflatie tempert. Dure energie is een belangrijke veroorzaker van geldontwaarding. Omdat Nederland al lange tijd kampt met een relatief hoge inflatie, is het kabinet er veel aan gelegen die zo veel mogelijk te beperken.

Waarom doet Nederland nu pas mee?

Desondanks deed Nederland tot nu toe niet mee aan het vrijgeven van de reserves (die voor alle IEA-landen op 1,8 miljard vaten worden geschat). Dat was ‘niet nodig’, liet het ministerie van Economische Zaken en Klimaat eerder weten.

Nederland wil de verkoop van zijn strategische voorraad tactisch goed uitvoeren. De olie moet terechtkomen bij Nederlandse bedrijven die deze echt nodig hebben en niet bij grote internationale oliehandelaren die er winst mee kunnen maken, is de onofficiële reden.

Het aanspreken van de reserves was de afgelopen maanden ook niet nodig, omdat met name de Verenigde Staten direct enorme hoeveelheden olie uit de reserves op de markt brachten. Ook China speelt een belangrijke rol: deze grootverbruiker sprak sinds het begin van de oorlog zijn eigen, enorme oliereserves aan, waardoor de Chinese import naar schatting met 5 miljoen vaten per dag daalde. Dit is volgens de Financial Times een van de belangrijkste redenen waarom de olieprijs weliswaar fors is gestegen, maar geen records heeft gebroken.

De Nederlandse noodvoorraad ligt trouwens voor een groot deel niet in Nederland: meer dan de helft is opgeslagen in buitenlandse opslagtanks. Dat is volgens de regels toegestaan, zolang deze olie maar binnen drie dagen in Nederland kan zijn – per schip of via een pijpleiding. Hier worden de staatsreserves beheerd door Cova – het Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten.

Worden de reserves vaak aangewend?

Nee, dit is een relatieve zeldzaamheid. Het gebeurde vijf keer eerder: tijdens de Golfoorlog van 1991, na orkaan Katrina in 2005, na de burgeroorlog in Libië vijftien jaar geleden en twee keer na de Russische inval in Oekraïne.

De olie die Nederland nu uit zijn reserves haalt, komt dus van bedrijven die veel olie verbruiken en daarom verplicht een voorraad moeten aanhouden – zoals Schiphol, BP en Shell. Of zij ook daadwerkelijk olie hebben verkocht, is niet bekend. Bedrijven zijn hierover zwijgzaam, omdat het om marktgevoelige informatie gaat die ze liever voor zichzelf houden.

De reserves bestaan zoals gezegd niet slechts uit ruwe olie, ook diesel en kerosine behoren tot de noodvoorraad. Omdat er schaarste is aan deze brandstoffen (met name aan kerosine), is de verwachting dat bedrijven hun voorraden van deze brandstoffen liever niet massaal te gelde maken. Ook de staat zal voorlopig geen kerosine verkopen, liet een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat weten aan NRC.