Grachten maken Amsterdamse pride veiliger, maar terrorismerisico blijft aanwezig

Veiligheidsmaatregelen kunnen zichtbaar én onzichtbaar zijn. Met het blote oog is niet vast te stellen of Amsterdam de beveiliging rond de pride dit jaar heeft opgeschroefd. De politie en de organisatie van Pride Amsterdam willen daar uit veiligheidsoverwegingen niets over zeggen tegen NU.nl. "Waar nodig nemen we extra maatregelen."

Kenneth Lasoen, professor inlichtingen en veiligheid aan de Universiteit Antwerpen, vindt het opmerkelijk dat Duitsland bij het evenement geen barrières had geplaatst. "Het is een makkelijke manier om dit soort aanslagen te voorkomen."

In Amsterdam zijn op sommige plekken wel betonblokken neergezet. Zo staan in Amsterdam-Oost grote betonblokken rond het Javaplein, waar woensdag een groot straatfeest plaatsvindt. Ze moeten voorkomen dat een automobilist op de feestende menigte kan inrijden, zoals afgelopen zaterdag gebeurde tijdens de pride in Berlijn.

Een woordvoerder van burgemeester Femke Halsema wil de plaatsing van die betonblokken niet direct in verband brengen met de aanslag in Berlijn. "We maken op ieder moment een veiligheidsanalyse."

De inrichting van Amsterdam kan het risico op een soortgelijke aanslag verkleinen, zegt Roy Hofkamp, onderzoeker bewaken en beveiligen aan de Universiteit Leiden. Al biedt dat geen garantie voor veiligheid. "Als je kijkt naar de opzet van de pride hier, is het moeilijker om met een auto dicht bij grote mensenmassa's te komen. De grachten en smalle straten vormen een natuurlijke barrière."

Toch is het risico niet uitgesloten. "Op sommige plekken rond het evenement kun je nog altijd dicht bij de drukte komen."

Naast het risico op een voertuigaanval zijn er ook andere dreigingsscenario's. Hofkamp wijst op een zaak uit 2018, waarbij de politie in Arnhem en Weert zes leden van een terreurgroep oppakte die de Pride Amsterdam als mogelijk doelwit zagen.

"Daar ging het om een andere modus operandi. Ze wilden een aanslag plegen met automatische wapens en bomvesten." Welke vorm van dreiging op een bepaald moment het meest waarschijnlijk is, valt volgens hem moeilijk te voorspellen.

Of er momenteel concrete aanwijzingen zijn voor een dreiging rond de pride in Amsterdam, is niet bekend. "Het is een onrustige tijd. Dreigingsbeelden van onder meer de NCTV en Duitse diensten laten zien dat jihadisme nog altijd een grote dreiging vormt", zegt Hofkamp.

Volgens hem gaat het daarbij vooral om eenlingen. "Groepen zijn vaak beter in beeld en makkelijker te onderscheppen. Maar je kunt niet bij iedereen in het hoofd kijken."

Er is geen eenduidige verklaring waarom dit soort aanslagen relatief vaker in het buitenland plaatsvinden, zegt Hofkamp. "We zien dit type aanslag op meerdere plekken terug, zoals in Stockholm in 2017 en Nice in 2016. Het is een bekende modus operandi van jihadistische terroristen."

Daarbij worden vaak voertuigen gebruikt om op een mensenmassa in te rijden. "Dat kan in principe overal gebeuren. Waarom het op de ene plek wel gebeurt en op de andere niet, blijft grotendeels giswerk", zegt Hofkamp.

Dat Duitsland relatief vaak met dit soort aanslagen te maken heeft, kan meerdere oorzaken hebben. Volgens Bart Schuurman, terrorismedeskundige aan de Universiteit Leiden, heeft het land een grotere bevolking en daarmee ook een grotere groep mensen die kan radicaliseren. Lasoen wijst daarnaast op de grote aantallen vluchtelingen die Duitsland heeft opgevangen, waar IS volgens hem op heeft geprobeerd in te spelen.

Tegelijkertijd moeten we de dreiging in Nederland niet onderschatten. "Het dreigingsniveau in Nederland staat al jaren op niveau 4 of 5", vertelt Schuurman. "We leven met een continue, moeilijk voorspelbare dreiging. Helaas slippen daders eens in de zoveel tijd door het net."

Nederland beschikt volgens Hofkamp over goed ontwikkelde veiligheidsdiensten. "In de afgelopen vijftien jaar zijn hier serieuze complotten verijdeld. Dat zegt iets over de professionaliteit van onze diensten."

Lasoen sluit zich daarbij aan. "Nederland is een van de weinige landen die niet getroffen is door een aanslag van IS. Dat komt doordat de Nederlandse regering de afgelopen jaren veel heeft geïnvesteerd in de mankracht van de veiligheidsdiensten." Volgens hem werpt die investering haar vruchten af. "De nationale politie en regionale diensten hebben hun voelsprieten."

Toch zijn die voelsprieten niet altijd voldoende. Verdachte Abdul B. van de aanslag in Berlijn werd al actief in de gaten gehouden door de Duitse veiligheidsdiensten. Zijn gedrag online werd gemonitord, hij werd op straat gevolgd en er hing een camera voor zijn deur. Toch kon hij afgelopen weekend een aanslag plegen.

Ondanks die gebeurtenis en de heersende onzekerheid riep burgemeester Halsema op om de pride vooral te blijven vieren. "We moeten ons niet laten leiden door angst, maar blijven staan voor de vrijheid om te zijn wie je bent en te houden van wie je wil."