ChatGPT leidt tot meer nepbronnen in Nederlandse onderzoeken

De spookreferenties (verwijzingen naar wetenschappelijke studies die niet bestaan) werden gebruikt door honderden wetenschappers die verbonden zijn aan Nederlandse universiteiten.

De Groene Amsterdammer deed het onderzoek met de Data School aan de Universiteit van Utrecht. Ze onderzochten ruim 130.000 publicaties in wetenschappelijke tijdschriften met zogeheten peerreviews, waarbij vakgenoten wetenschappelijk werk controleren.

In 2023 bevatte een op de veertienhonderd onderzochte artikelen een spookreferentie. In de eerste maanden van dit jaar was dat een op de tweehonderd. In 208 artikelen waren er 748 verwijzingen naar niet-bestaande studies.

Opvallend genoeg verschenen de meeste publicaties in gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften, zoals het Journal of Heart and Lung Transplantation, Public Administration en Computers, Environment and Urban Systems. Het roept vragen op in hoeverre de onderzoeken zijn getoetst door vakgenoten.

De Groene Amsterdammer wijt de toename aan de opkomst van generatieve kunstmatige intelligentie. De stijging van spookreferenties begon rond december 2023, ongeveer een jaar na de komst van ChatGPT.

De spookpreferenties zagen er vaak netjes uit. Soms waren andere 'bronnen' wel duidelijk nep. Zo werd er verwezen naar wetenschappelijke tijdschriften die al zijn opgeheven of stonden er onzintitels zoals International Journal of Applied (internationaal blad voor toegepast).

De bevindingen sluiten aan bij eerdere internationale studies naar spookbronnen. Zo waarschuwde The Lancet in mei dat de verspreiding van neppe verwijzingen in de biomedische wetenschappersliteratuur toeneemt én dat die toename versnelt.