Druk op kraamzorg nóg groter tijdens zomermaanden: 'Goede zorg kan niet meer'

Margreet Westerink werkt ruim dertig jaar in de kraamzorg. Ze ziet steeds meer collega's uitvallen. "Ons beroep is gericht op fijne en goede zorg. Maar dat kan niet meer, want je moet haasten. Ik merk het aan mezelf. Je bent de hele dag nerveus of je de volgende cliënt haalt."

De kraamzorg kampt al jaren met een tekort aan verzorgers, maar is tijdens de zomervakantie het krapst bezet, zegt brancheorganisatie Bo Geboortezorg tegen NU.nl. Dat komt niet alleen doordat kraamverzorgers vrij zijn, maar ook omdat in juli en augustus relatief veel baby's worden geboren.

Door de drukte belanden nog meer gezinnen op de wachtlijst. Het minimum van 24 uur kraamzorg wordt zeker in deze periode niet altijd gehaald.

Op de onderstaande kaart zie je alle steden en gebieden die op zijn minst in juli en augustus rood kleuren op de 'Normenkader Beheersing Capaciteit Kraamzorg'. Rood betekent dat "bij maximale inzet van maatregelen het een of meer aanbieders niet lukt om zelfstandig de minimale zorg van 24 uur te leveren".

Kraamzorg is een recht in Nederland: een unicum in de wereld. Het gaat om professionele ondersteuning aan huis tijdens de zwangerschap en de eerste zes weken na de bevalling. Volgens de norm van het Landelijk Indicatie Protocol Kraamzorg krijg je met een basisverzekering 49 uur zorg tijdens de eerste acht dagen. Maar dat wordt al jaren niet meer gehaald.

Het gemiddelde aantal uren kraamzorg is tussen 2016 en 2022 afgenomen van 44 naar 40 uur, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van het RIVM en Zorginstituut Nederland. Ook was er een toename in het aantal gezinnen dat minder dan het aanbevolen "absolute minimum" van 24 uur kreeg.

Het personeelstekort is volgens Bo Geboortezorg sinds 2022 verder toegenomen. Westerink merkt dat ook in Noord-Holland. "We proberen allemaal 30 tot 32 uur te leveren, zodat ook iemand anders kan worden geholpen."

Normaal gesproken blijft een kraamverzorger per dag op één adres. Maar deze 'aangesloten zorg' is in ieder geval tijdens de zomer niet meer denkbaar, zegt Westerink. "We noemen dat dubbelen. In grote steden doen ze er al drie op een dag."

De inperkingen brengen risico's met zich mee. "Een belangrijk gevolg is dat er minder ruimte is voor vroegsignalering", meldt Bo Geboortezorg. Dat is het tijdig herkennen van mogelijke gezondheidsrisico's bij moeder en kind. "Er is ook minder tijd om ouders te begeleiden, bijvoorbeeld bij voedingsmomenten."

De kraamverzorgende is een van de weinige zorgprofessionals die bij jonge gezinnen achter de voordeur komt. Minder begeleiding kan het voor ouders moeilijker maken om problemen tijdig te herkennen, waardoor de kans kleiner wordt dat borstvoeding succesvol wordt voortgezet.

Over het algemeen reageren de gezinnen begripvol op de drukke kraamverzorgers. Maar Westerink ziet ook dat de ouders verkeerd worden geïnformeerd. "Sommige ouders met een vierde baby zeggen: 'Ik wil weer 49 uur, daar heb ik recht op.' Maar dat gebeurt al een hele tijd niet meer."

Als oplossing wordt onder meer gekeken naar hoe zelfstandig sommige gezinnen zijn. Zo kunnen bijvoorbeeld gezinnen met een derde kind en een baby die kunstvoeding krijgt soms met wat minder hulp toe. Kraamzorgorganisaties moedigen mensen in verwachting aan zo snel mogelijk kraamzorg aan te vragen, het liefst al rond twaalf weken zwangerschap.

Deze zomer is de landelijke wachtlijsttool begonnen. Die registreert cliënten die nog geen kraamzorg hebben. Zodra een kraamzorgaanbieder in staat is om minimaal 24 uur kraamzorg aan een cliënt te leveren, wordt deze van de lijst gehaald.

Maar de oplossing ligt niet in één maatregel, ziet Bo Geboortezorg. "We moeten tegelijkertijd investeren in de instroom van nieuwe kraamverzorgenden, voldoende opleidings- en begeleidingsmogelijkheden, het behoud en de duurzame inzetbaarheid van huidige medewerkers en het aantrekkelijker maken van dit prachtige en unieke vak."

Westerink ziet tot haar schrik dat online kraamzorg is ontstaan als oplossing. "Ik hoor in de wandelgangen dat er partijen zijn die dit uitsluitend aanbieden. Waar gaan we dan heen?" Bo Geboortezorg benadrukt dat het uitgangspunt hybridezorg is, waarbij een deel van de zorg digitaal wordt verleend als dat past bij het gezin.