Iedereen wil zich de kust van Mumbai toe-eigenen

Ratten snuffelen tussen het afval en de glibberige keien die bij eb zijn drooggevallen. Daarboven cirkelen de zwarte wouwen wier schrille kreten bij de soundtrack van Mumbai horen.

Als kind speelde jurist Naazish Shah (56) hier met een schepje en een emmertje in het zand. „Er was toen nog geen promenade, het land liep direct over in zee.” In haar herinnering was het zand schoon. Nu komt ze nog steeds graag op deze plek, vooral in de avond als de zon zachter is. Maar de promenade langs de Arabische Zee is ook een zorg voor haar en andere buurtbewoners geworden, omdat er van alle kanten aan geknibbeld wordt. De strijd om de ruimte woedt volop in Mumbai – in de metropool die is ontstaan op zeven eilanden, wonen inmiddels 22,5 miljoen mensen.

Dat de wandelpromenade juist ter hoogte van de wijk Bandra werd aangelegd, is wellicht geen toeval. Hier woont van oudsher de elite, mondige mensen, onder wie Bollywoodsterren. Ze wisten in de jaren negentig met ingezameld geld een parlementariër zover te krijgen dat zij haar discretionaire budget aanwendde voor de aanleg van een wandelboulevard. Een betegelde strook van 1,2 kilometer lang, met zitjes, planten en zicht op zee. Hoewel op borden wordt opgeroepen de promenade schoon te houden, is het er een paradijs voor ratten: snoepverpakkingen, een slipper en etensresten liggen er naast een in stukken uiteengereten kat.

Aanvankelijk kwamen er voorzieningen voor bewoners op de promenade. Een omheind kinderspeeltuintje met schommels en een wip. Tafels met een schaakbord erop. Een speelplaatsje voor honden waar ze onder bogen door kunnen rennen. „Ook dat vond iedereen prima, we houden hier van honden”, zegt Shah. Maar de laatste jaren wordt het steeds commerciëler, zeggen bewoners die zich inzetten om de promenade te vrijwaren van commercie en „de hebzucht” die volgens Shah in Mumbai regeert.

Dat lukt maar ten dele: er kwam een kerstmarkt in december, met stalletjes, felle verlichting en muziek, die volgens de activisten veel toeristen trekt. De vissersgemeenschap kreeg toestemming om de vangst te verkopen vanuit voedselstalletjes („leidt tot meer afval”). En er zijn de evenementen.

Geld investeren in onderhoud

Op een zondagmiddag is een deel van de boulevard met dranghekken afgezet, omdat Red Bull er twee streetdancers met elkaar laat battelen. Het publiek kiest de beste. Producent Vipol Velveker staat bij de entree van het afgezette terrein en vertelt dat bijna negenhonderd mensen zich vooraf hebben geregistreerd. Dat was gratis, dus „niet iedereen zal komen”. Red Bull betaalt voor het evenement, hij weet niet aan wie precies: „Degene die de grond bezit.”

Amrish Sethi laat zijn hond uit bij de wandelroute. Het geld voor de evenementen zou geïnvesteerd moeten worden in onderhoud, vindt hij, waar de gebruikers van de promenade iets aan hebben. „Maak het schoon, repareer de gebroken stenen.” Rond verkiezingstijd zag hij ineens 102 gevulde bloembakken. „Ik heb ze geteld op een wandeling met mijn hond.” Wat hij ook telde: op de hele promenade staan niet meer dan twee vuilnisbakken.

Maar wellicht de grootste bedreiging voor de promenade is de weg die wordt aangelegd in zee en die het uitzicht doorboort. De kustweg komt op hoge betonnen staanders in het water, omdat er op land geen plaats is. Dit moet onderdeel worden van de Coastal Road, een achtbaanssnelweg die het noorden en zuiden van Mumbai beter met elkaar verbindt. Het levert automobilisten tijdwinst op, maar de meeste bussen mogen er niet op. In de provincie waarin Mumbai ligt, hebben weinig mensen een auto; in de laatste betrouwbare cijfers over 2021 gold dat voor 8,7 procent van de huishoudens volgens onderzoek van de National Family Health Service.

De actievoerders zien daarom liever investeringen in het spoor, waar treinen vaak zo vol zijn dat er reizigers uitvallen en overlijden. Volgens de spoorwegpolitie in Mumbai vielen er op die manier gemiddeld 44 doden per maand in 2025.

De vissers hebben last van de aanleg van de Coastal Road, vertelt Ramesh Laxman Shaliya die onder een boom vliegensvlug een boetnaald door zijn net trekt. Om zijn nek hangt een gekromd mesje aan een touw. Volgens hem verjagen de werkzaamheden de vissen. „Eerst had ik wel 800 tot 1.000 roepie (10 euro) opbrengst per dag, nu verdien ik nauwelijks de benzine voor mijn boot terug.” Van de beloofde compensatie merkt hij niets. „Ze zeiden dat er bij dit project”, hij wijst naar het staketsel in zee, „baankansen voor onze kinderen zouden zijn, maar daar heb ik niets meer over gehoord”.

Droevige versiering van plastic zakken

In het water groeien mangrovebomen die bij eb droog komen te staan. Elke zondagochtend stappen tientallen jongeren met blauwe plastic handschoenen aan over de stenen rand richting het mangrovebos. In de takken hangen als droevige versiering plastic zakken en ander afval van bezoekers, dat achterblijft als het water zich terugtrekt. Elke week voeren de vrijwilligers het afval af. Terwijl ze daarmee bezig zijn, gooit een man achteloos een leeg plastic flesje op de stenen. Initiatiefnemer Rahul Swacha Vasundhara Abhisaan (30) probeert niet moedeloos te worden. „Ik zie dit gebied als een auto, die moet je ook onderhouden.”

Aan het begin van de avond bezoeken stelletjes de promenade, de smog die ook in Mumbai steeds heviger wordt, verwaait er een beetje. Een man leidt een vrouw op hakken behoedzaam over de glibberige keien richting de vloedlijn. In de ronde zitjes onder de bomen zoeken anderen beschutting en een beetje privacy. Een jongen en een meisje willen niet in de krant – hij is moslim, zij hindoe, in een land waar zo’n relatie niet onomstreden is.

De 22-jarige Vrinda Sharma zit met gekruiste benen op een stenen randje dat de boulevard van de zee scheidt. Ze komt niet uit Bandra maar wilde hier „relaxen”. Ze woonde eerst in New Delhi, dat veel parken heeft. Mumbai heeft die minder. „Voor mij komt deze plek het dichtst bij ‘natuur’, al is het hier viezer dan in de parken in Delhi.” In haar tas heeft ze een schrift waarin ze tekent en een beduimelde versie van Pride and Prejudice. Ze werkt als consultant maar wil eigenlijk actrice worden. „Helaas zijn er weinig interessante vrouwenrollen.”

Foto’s Abeer Khan

Eerder dit jaar ontstond er ophef in de app van bewoners die zich om de promenade bekommeren. Een van hen had gezien dat op verschillende plekken op het wandelpad tegels werden weggehaald en het leek of daar elektriciteit werd aangelegd. Het duurde dagen voordat er duidelijkheid kwam: op de promenade moesten 35 metershoge digitale reclamezuilen verrijzen. Zodat ze te zien zouden zijn voor de automobilisten die straks over de Coastal Road rijden.

Wie zat hierachter, wie had toestemming gegeven? Het bleef aanvankelijk onduidelijk. Bewoners trokken met protestborden met daarop ‘Stop de vernietiging’ over de promenade. In één van de gaten die waren gemaakt, plantten ze een struik. Volgens de Maharashtra Maritime Board, verantwoordelijk voor het beheer van de promenade, had een groep bewoners ingestemd met de advertentiezuilen. Buurtbewoner Naazish Shah: „Dat kan, maar wij kennen ze niet.”

Een politicus van regeringspartij BJP, Ashish Shelar, liet de aanleg stilleggen en gelastte een onderzoek. De onderdelen van de digitale reclamezuilen bleven, ingepakt in zwart plastic, naast de boulevard liggen. Het plan werd na het onderzoek gestaakt omdat er geen vergunning voor was afgegeven. Maar de bewoners blijven alert op ‘hun’ boulevard, zegt Shah. „Het kan zijn dat het nu via een andere juridische route alsnog legaal wordt gemaakt.”

Foto’s Abeer Khan