Doxing, spoofing en swatting onder jongeren – dat is geen online grap

Onlangs werd een 17-jarig meisje online onder druk gezet om zichzelf te beschadigen. Toen zij weigerde, werd ze online geïntimideerd met verstrekkende gevolgen: haar persoonsgegevens werden verspreid, waarna een valse melding bij de politie werd gedaan en gewapende agenten bij haar woning verschenen. Wie dit afdoet als cybercriminaliteit, onderschat hoe online intimidatie steeds vaker leidt tot geweld in de echte wereld.

Dit fenomeen komt steeds meer voor binnen bepaalde online jongerenculturen. Het Com-netwerk laat zien hoe jongeren verstrikt kunnen raken in digitale intimidatie. De gevolgen zijn allang niet meer alleen online merkbaar. Het Com-netwerk is een online ecosysteem met verschillende subculturen.

Wellicht is een van de bekendste groepen het 764-netwerk, dat opereert op het snijvlak van gewelddadig extremisme, seksueel kindermisbruik en extreem geweld. Het 764-netwerk richt zich met name op kwetsbare jongeren en zet ze aan tot dierenmishandeling, zelfmutilatie en zelfs zelfdoding.

Cybergefaciliteerde en cyberafhankelijke misdrijven

Juist binnen het Com-netwerk lopen cybergefaciliteerde misdrijven en cyberafhankelijke misdrijven door elkaar heen, waardoor het moeilijk is om dit fenomeen goed te duiden en een effectieve aanpak te ontwikkelen. Bij cyberafhankelijke criminaliteit is het internet zowel het middel als het doel, zoals hacken, malware, ransomware of ddos-aanvallen.

Zonder computers en netwerken zouden deze misdrijven niet bestaan. Bij cybergefaciliteerde criminaliteit wordt het internet gebruikt om uiteindelijk offline misdrijven te plegen. Met name de schaal, snelheid en frequentie van deze misdrijven worden vergroot door nieuwe technologieën zoals AI. Het venijn van dit soort netwerken zit daarom niet alleen in technische vaardigheden, maar vooral in de combinatie van digitale middelen, groepsdruk en psychologische manipulatie.

Geen nieuwe technieken

Doxing, spoofing en swatting zijn geen nieuwe technieken. Nieuw is dat jongeren die technieken niet alleen gebruiken als financieel verdienmodel, maar ook als sociaal drukmiddel. Sinds 2024 is doxing, het online delen van persoonlijke gegevens van specifieke mensen met als doel anderen aan te zetten tot intimidatie, strafbaar. Onlangs is iemand veroordeeld voor het verspreiden en bezitten van kinderporno, maar ook voor het delen van de adresgegevens van een minderjarig slachtoffer om haar angst aan te jagen.

Binnen bepaalde online subculturen wordt swatting – het doen van een valse melding bij de politie – gebruikt als vorm van intimidatie. Swatting leidt tot onnodige inzet van hulpdiensten, verspilling van publieke middelen en kan leiden tot kostbare ontruimingen van gebouwen. Swatting is overgewaaid uit de Verenigde Staten. Zo is een 17-jarig meisje uit Vernon met vermeende banden met het 764-netwerk gearresteerd voor meerdere valse bommeldingen op scholen en wijkcentra. Inmiddels waarschuwt de politie voor het toenemende aantal nepmeldingen.

Spoofing is het zich als iemand anders voordoen, vaak met als doel iemand te misleiden. Dit kan bijvoorbeeld via de telefoon of per e-mail, waarbij iemand zich voordoet als een andere persoon of organisatie. Binnen het Com-netwerk kan spoofing worden gebruikt om slachtoffers te misleiden, vertrouwen te winnen of een valse identiteit aan te nemen voorafgaand aan intimidatie of afpersing. Spoofing en swatting zijn in Nederland geen afzonderlijke strafbare feiten, maar de onderliggende gedragingen kunnen wel worden vervolgd, bijvoorbeeld als identiteitsfraude, oplichting, bedreiging of het doen van een valse melding.

Niet altijd vrijwillig

Wat vaak over het hoofd wordt gezien, is dat jongeren die betrokken raken bij het Com-netwerk niet altijd vrijwillig meedoen. Juist kwetsbare jongeren kunnen in een web terechtkomen via grooming (met een seksueel doel contact leggen met een minderjarige, red.), intimidatie, chantage of bedreiging. Zij kunnen stap voor stap worden meegezogen, waarna zij uiteindelijk zelf anderen gaan intimideren of schade toebrengen.

De term rekrutering dekt niet altijd de lading. Het woord suggereert vaak enige mate van vrijwillige toetreding en een gedeelde ideologie, terwijl dat binnen delen van het Com-netwerk niet noodzakelijkerwijs het geval is.

Kenmerkend voor bepaalde onderdelen van het Com-netwerk is het nihilistisch gewelddadig extremisme: geweld om het geweld, gericht op ontmenselijking en ontwrichting van de samenleving, zonder een samenhangend politiek einddoel. Macht, status of ontwrichting vormen belangrijke drijfveren. In dit licht moet ook swatting worden bezien: het gaat niet alleen om intimidatie, maar ook om het onnodig inzetten van hulpdiensten en het uitlokken van chaos.

Fysieke omgeving

Wie dit fenomeen uitsluitend vanuit cybercriminaliteit benadert, mist de kern. Het Com-netwerk laat zien hoe een online ecosysteem kan veranderen in een fysieke omgeving waar intimidatie, vernedering en geweld worden genormaliseerd. De aanpak van deze problematiek vraagt daarom niet alleen om opsporing en vervolging, maar ook om het besef dat jonge daders tevens slachtoffers kunnen zijn.

Daarom is er niet alleen meer, maar ook beter inzicht nodig in de online dynamiek waarin jongeren worden beïnvloed, onder druk worden gezet en soms worden gebruikt om anderen schade toe te brengen.