Deze kunstenaar en Dolle Mina strijdt voor ‘vulvalip’ in de Van Dale: ‘Er zijn geen schaamballen, wel schaamlippen’

‘Het leukst is het moment waarop mensen zich voor het eerst realiseren dat sommige woorden voor het vrouwenlichaam slecht gekozen zijn’, zegt kunstenaar Esther van der Valk (32). Ze loopt door haar Utrechtse atelier en blijft even staan bij het kunstwerk waar ze de afgelopen tijd mee bezig was: een blauwe vulva, minstens een meter lang, op een witgeverfde plank. ‘De plank moet een pagina in het woordenboek voorstellen’, zegt Van der Valk, ‘zodat mensen gaan nadenken over het woord ‘schaamlip’ in de Van Dale.’

Het liefst wil Van der Valk, die met haar kunstgenootschap Fabrique Erotique langs festivals reist om taboes rond seks te doorbreken, helemaal van dat woord af. ‘Het is niet zomaar een woord’, zegt ze. ‘Het is belangrijk dat kinderen opgroeien met neutrale taal voor hun lichaam. Als je als kind hoort dat je ‘schaam’-lippen hebt, leer je dat het iets is waarvoor mensen zich moeten schamen. We willen het idee verspreiden dat seks en geslachtsdelen iets moois en normaals zijn en daar horen ook de juiste woorden bij. De schaamte, die moet verdwijnen.’

Verzet tegen de term

Een halfjaar geleden sloot Van der Valk zich aan bij de Dolle Mina’s in Utrecht en begon een campagne om het woord ‘schaamlip’ uit de Nederlandse taal te bannen. De Dolle Mina’s uit de rest van het land steunen de actie.

De feministische actiegroep keerde in 2025, 55 jaar na de oprichting, terug. Ook tijdens de tweede feministische golf in de jaren zeventig besteedden de Dolle Mina’s aandacht aan taalverandering. Ze verzetten zich bijvoorbeeld tegen het feit dat ook in de taal de man als norm gold, waardoor vrouwen taalkundig onzichtbaar bleven.

Voor deze nieuwe actie werken de Dolle Mina’s samen met Schaamteloos, een maatschappelijk initiatief uit 2024 dat zich al eerder verzette tegen de term ‘schaamlippen’. Voor de actie – die in juli begon – halen ze geld op, plakken ze bushokjes vol met posters en sturen ze brieven naar huisartsen. Als afsluiter organiseren de Dolle Mina’s op 5 september een mars door Utrecht, van het Neude naar het Domplein.

Vulvapruiken

In het atelier van Van der Valk staan zeven onthoofde mannequins om de grote, blauwe vulva heen. Ze dragen allemaal vrolijk geknutselde vulvapruiken. Vanaf de 15de eeuw droegen sekswerkers pruiken boven de vulva om syfilis te verbergen en luizen te voorkomen. Inmiddels worden die vooral nog in Hollywood gedragen tijdens seksscènes.

En straks door de Dolle Mina’s. Van der Valk: ‘Ik organiseer samen met andere Dolle Mina’s twee workshops in mijn atelier, op 30 juli en 21 augustus, zodat mensen hun eigen pruikje kunnen maken. Tijdens de mars dragen we de pruiken over onze onderbroek of legging om aandacht te vragen voor het woord ‘schaamlippen’. Met veel muziek, kabaal en leuzen – typisch Dolle Mina.’

Negatieve lading doorbreken

Schaamte is in het Nederlands met meer dan alleen de -lippen verbonden. Zo heeft iedereen schaamhaar, een schaamstreek en met een beetje pech schaamluis. ‘Het lijkt me goed om al die woorden aan te passen’, zegt Van der Valk. ‘Voor iedereen is het goed om de negatieve lading rond onze geslachtsdelen te doorbreken. Maar we willen beginnen bij de ongelijkheid: er zijn geen schaamballen, maar wel schaamlippen.’

‘Het woord schaamlippen is een overblijfsel van de Latijnse benaming voor geslachtsdelen. De Romeinen gebruikten het woord pudenda, wat ‘waar men zich voor moet schamen’ betekent. Die schaamte is later naar het Nederlands vertaald en ook in Germaanse talen als Zweeds en Duits overgenomen. Veel andere landen hebben wél een neutrale term. In het Engels wordt bijvoorbeeld ‘labia’ gebruikt. Dat is ook Latijn, maar betekent gewoon ‘lippen’.’

Wat komt er na de schaamlip? ‘Wij promoten het woord ‘vulvalippen’’, zegt Van der Valk. ‘Het is neutraal en anatomisch correct. Ellen Laan, een seksuoloog die onderzoek deed naar de seksuele ervaring bij vrouwen, introduceerde het woord. In 2021, een jaar voor haar overlijden, deed ze als eerste een oproep om de schaam- in de vulvalip te veranderen.’

Vulvalippen

En met enig succes: ‘We zien het woord ‘vulvalippen’ de afgelopen jaren steeds meer. Sommige gynaecologen hebben het overgenomen en ook een biologieboek voor de middelbare school is om.’

‘Steeds meer mensen gebruiken het woord ‘vulva’, de correcte term voor het vrouwelijke geslachtsdeel, in plaats van vagina, wat alleen het kanaal naar de baarmoedermond beschrijft. Die verandering heeft in relatief korte tijd plaatsgevonden.’

Als de actie aanslaat, willen de Dolle Mina’s het woord ‘vulvalip’ in de Van Dale teruglezen. Maar een nieuw woord in het woordenboek krijgen is makkelijker gezegd dan gedaan: ‘Er moet echt sprake zijn van taalverandering, je kan niet zomaar met een stapel handtekeningen bij de Van Dale naar binnen lopen. Om in het woordenboek te komen, moet een woord op veel verschillende plekken te horen en te lezen zijn. Als we het woord zo meteen teruglezen in de Van Dale, weten we dus in ieder geval dat mensen het ook écht gebruiken.’