De korte buien van zondag bieden weinig verlichting voor het dorstige land: hoe ernstig is het neerslagtekort?

Maakt de gevallen neerslag een einde aan de droogte?

Nee, een paar dagen regen is lang niet genoeg om deze droogte op te lossen. Bovendien geldt ook nu het aloude gezegde: na regen komt zonneschijn. Na een natte zondag wordt het vanaf dinsdag alweer warm en zonnig.

Het KNMI meet de droogte in Nederland aan de hand van een ‘neerslagtekort’. Iedere zomer verdampt er meer water vanuit de grond dan er uit de wolken neerregent. Het verschil wordt, net als neerslag, uitgedrukt in millimeters. Hoe zonniger, warmer en droger de zomer, hoe groter het neerslagtekort. Doorgaans wordt het neerslagtekort in de winter weer goedgemaakt dankzij een neerslagoverschot.

Het huidige jaar kent een uitzonderlijk hoog neerslagtekort. 2026 blijft vooralsnog achter op recordjaar 1976, maar behoort wel tot de 5 procent droogste jaren in ruim een eeuw. Het neerslagtekort bedraagt momenteel 236 millimeter, ruim twee keer zoveel als gebruikelijk. Dankzij de paar dagen regen is het neerslagtekort tijdelijk niet verder opgelopen. Maar het verschil met een doorsneejaar is niet zomaar te compenseren.

Sterker nog, de droogte dreigt de komende tijd juist verder toe te nemen. Volgens de prognose van het KNMI loopt het neerslagtekort de komende twee weken op tot 266 millimeter op 9 augustus. Dat is bijna evenveel als het neerslagtekort in 1976 rond die tijd.

Staat de Rijn zo laag door het neerslagtekort?

De hoeveelheid water in de Rijn hangt niet zozeer af van de neerslag in Nederland, maar van wat er stroomopwaarts gebeurt. Ook in Zwitserland en het zuidwesten van Duitsland is het droog, en daarom staat de rivier zo laag. Bovendien viel er afgelopen winter weinig sneeuw, waardoor er weinig smeltwater door de rivier stroomt.

In het weekend van 18 en 19 juli stroomde er minder water bij Lobith dan ooit gemeten in de maand juli. Op het absolute dieptepunt was de afvoer van de Rijn, de hoeveelheid water die op een bepaald punt door een rivier stroomt, zo’n 715 duizend liter per seconde. Daarmee sneuvelde het laagterecord van 1976, toen er op het dieptepunt 782 duizend liter water per seconde Nederland binnenstroomde.

Zo’n anderhalve week geleden viel er wel wat neerslag in het stroomgebied van de Rijn. In Zwitserland, waar de Rijn ontspringt, vielen een paar flinke buien gepaard met onweer. Ook rond de Neckar en de Main, twee zijrivieren van de Rijn in Duitsland, viel regen. Die regen zagen we in Nederland een aantal dagen later terug, waardoor er vorige week bij Lobith wat meer water ons land binnenkwam. De afvoer van de Rijn steeg tot zo’n 850 duizend liter per seconde.

Daarna bleef het weer grotendeels droog in het stroomgebied van de Rijn: de hoeveelheid water in de rivier neemt inmiddels weer af. Net als het neerslagtekort zal ook het watertekort voorlopig niet zijn opgelost.

Wie hebben de meeste last van de droogte?

Vooral de binnenlandse scheepvaart en de landbouw ervaren op dit moment problemen. Door de lage waterstanden in de IJssel en de Waal neemt de vaardiepte af en varen schepen met minder lading dan normaal. Schippers moeten dus vaker varen om evenveel vracht te vervoeren. Door het hele land gaan sluizen minder vaak open, om water te besparen. De sluizen bij Terneuzen blijven een paar uur dicht rondom eb op de Westerschelde.

Sinds afgelopen zaterdag is de sluis bij Eefde zelfs helemaal dicht. Hierdoor is het Twentekanaal voor onbepaalde tijd afgesloten van de IJssel en kan er geen schip meer door. Met deze drastische maatregel hoopt Rijkswaterstaat het waterpeil in het kanaal op een dusdanig niveau te houden dat verzakking van de kade wordt voorkomen. Het is voor het eerst dat Rijkswaterstaat het Twentekanaal sluit.

Ook wegverkeer ondervindt vertraging door de lage waterstand in de IJssel. Vrachtwagens en tractoren zijn niet langer welkom op de veerdiensten bij Olst en Wijhe omdat de pont te diep komt te liggen door het zware verkeer. De veerpont Olburgen-Dieren is in zijn geheel uit de vaart genomen, waardoor automobilisten moeten omrijden. Ook fietsers en wandelaars moeten hun routes aanpassen omdat meerdere kleine pontjes de rivier niet langer oversteken.

Steeds meer boeren hebben te maken met een beregeningsstop of onttrekkingsverbod van grondwater, waardoor zij hun dorstige land niet mogen besproeien. Vooral snijmais, een belangrijke bron van veevoer en het meest geteelde gewas van Nederland, is gevoelig voor droogte.

Waterschappen nemen deze maatregelen om water te besparen. De prioriteiten zijn vastgelegd in een zogenoemde verdringingsreeks. Veiligheid en het voorkomen van onomkeerbare natuurschade staan voorop. Dan volgen energie en drinkwater. Pas daarna komen landbouw, de industrie en de scheepvaart in beeld.

Zelfs vissen hebben te maken met waterbesparende maatregelen. Waterschap Aa en Maas heeft het merendeel van de vispassages gesloten. Hierdoor kunnen vissen bij stuwen niet verder zwemmen. Indien nodig zet het waterschap vissen over naar een beek met voldoende water. Soms komt die hulp te laat. In Limburg zijn al vissen gestorven door droogvallende beken en hoge watertemperaturen.