Kinderombudsman: jeugdgevangenissen schenden rechten
Kinderombudsman Margrite Kalverboer waarschuwt dat jeugdgevangenissen in Nederland kinderrechten schenden, een jaar nadat drie rijksinspecties al alarm sloegen over de situatie. In de zes justitiële jeugdinrichtingen krijgen jongeren nog steeds te weinig onderwijs en activiteiten en zitten zij soms tot 22 uur per dag opgesloten in hun cel, terwijl de instellingen juist moeten voorbereiden op terugkeer in de samenleving.
Volgens de Kinderombudsman en de Inspectie Justitie en Veiligheid is er het afgelopen jaar nauwelijks verbetering zichtbaar. Jongeren hebben recht op 77 uur groepsactiviteiten per week, inclusief onderwijs, maar door personeelstekorten gaan lessen en andere programma’s vaak niet door. De norm is al tijdelijk verlaagd naar 62 uur, maar zelfs dat wordt regelmatig niet gehaald.
Kalverboer zegt dat jongeren in de praktijk bijna al hun rechten missen. "We bieden kinderen geen goed onderwijs. Ze kunnen geen goede invulling geven aan hun vrije tijd. Ze krijgen vaak niet de behandeling die ze nodig hebben", stelt zij. Alleen basisvoorzieningen als een bed, eten, drinken en een dak boven hun hoofd zijn volgens haar op orde.
Een 24-jarige gedetineerde, die eerder ruim zes jaar in een jeugdgevangenis zat, vertelt dat hij soms dagenlang nauwelijks zijn cel uitkwam. "Op sommige dagen ga je een uurtje luchten, en ben je gewoon vanaf de ochtend tot de volgende dag in je eentje in de cel", zegt hij. Onderwijs viel regelmatig uit omdat er geen personeel beschikbaar was om hem te begeleiden. Klachten hierover werden volgens hem ontmoedigd: jongeren zouden gevraagd zijn klachten in te trekken in ruil voor sigaretten of andere kleine extraatjes.
Ouders herkennen dat beeld. Dave Hovenga vertelt dat zijn zoon Damian, die vastzat in de jeugdgevangenis in Spijkenisse, meerdere keren is benaderd om klachten te laten vervallen in ruil voor beloningen zoals een fles wasverzachter of een frisdrank. De commissies van toezicht, die alle zes jeugdgevangenissen controleren, maken zich eveneens zorgen. Voorzitter Marcel Companjen benadrukt dat jongeren daar niet alleen zijn om hun straf uit te zitten, maar ook om begeleid te worden richting hun terugkeer in de maatschappij, en dat die begeleiding nu tekortschiet.
Doordat het aantal klachten over gemiste activiteiten zo groot is, krijgen jongeren die te weinig uren maken inmiddels automatisch een financiële vergoeding. "Pijnlijk", noemt Companjen dat. "Jongeren geven zelf ook aan: ik hoef geen geld, ik wil gewoon mijn traject." De Kinderombudsman gaat de komende tijd in gesprek met jongeren in detentie en wil later een duidelijk signaal afgeven aan het kabinet. Het College voor de Rechten van de Mens bezoekt alle jeugdgevangenissen en verwacht eind dit jaar de eerste resultaten van dat onderzoek.
De Dienst Justitiële Inrichtingen en het ministerie van Justitie en Veiligheid erkennen dat de problemen al langer spelen en vooral voortkomen uit een hardnekkig personeelstekort. Er wordt extra ingezet op werving, opleiding en behoud van medewerkers, maar volgens het ministerie zijn "quick fixes" niet meer mogelijk. Het ministerie onderzoekt welke aanvullende maatregelen nodig zijn en wil daar begin 2027 met concrete voorstellen voor komen.
Ter illustratie (Afbeelding: Grok AI / FOK.nl)