Wetsvoorstel VS hangt als donkere wolk boven Chinese afzetmarkt van ASML

Al langere tijd mag ASML zijn geavanceerdste machines niet in China verkopen. Inmiddels hebben de Democraten én Republikeinen een plan op tafel gelegd om de export van chiptechnologie vanuit landen waar de VS mee samenwerkt naar China in te perken.

Als deze MATCH Act wordt ingevoerd, kan ASML als het ware worden gedwongen om nog minder zaken te doen met klanten in het Aziatische land. Dat kan bijvoorbeeld door in het uiterste geval het Nederlandse bedrijf de benodigde Amerikaanse onderdelen te ontzeggen.

Maar voorlopig ziet ASML nog veel vraag in China. Het bedrijf herhaalde woensdag dat dit jaar naar verwachting een vijfde van zijn omzet uit het Aziatische land zal komen. In 2024 was China nog goed voor ruim 40 procent van alle verkochte chipmachines van ASML. Daarmee was het land veruit de grootste afzetmarkt van het bedrijf.

Leden van het Amerikaanse Congres, die China het liefst van nog meer chiptechnologie willen afsluiten, haalden daarop uit naar ASML. Dat er nu een wetsvoorstel klaarligt, laat zien dat het menens is. "Het zittende Congres is niet erg productief vergeleken met vorige wetgevende periodes. Dat ze nog wel met exportbeperkingen bezig zijn, onderstreept het belang dat ze er in Washington aan hechten", zegt Paul Verhagen, techexpert van het Haagse Centrum voor Strategische Studies.

De VS kan via de zogenoemde Foreign Direct Product Rule de verkoop van Amerikaanse onderdelen en technologie aan banden leggen. Op die manier kan Washington voorkomen dat er in andere landen eindproducten mee worden gemaakt. Door de verkoop van bepaalde chips aan banden te leggen, hoopt de VS de ontwikkeling van supercomputers in China te vertragen.

Maar de door de beperkingen getroffen landen zullen de benodigde onderdelen en technologie dan mogelijk elders aanschaffen of zelf gaan ontwikkelen, ook al kost dat soms jaren. Daarom ligt nu de MATCH Act op tafel. Daarmee wil de VS partnerlanden en bondgenoten als Nederland kort gezegd dwingen om landen als China dezelfde exportbeperkingen op te leggen als Washington doet.

De techsector is hier erg gevoelig voor, gaat Verhagen verder. "Binnen deze sector is alles zeer geoptimaliseerd en gespecialiseerd. Dus meestal zijn er maar een of twee leveranciers van bepaalde materialen of componenten. Als je die tegenhoudt, valt de hele aanvoerketen uit elkaar."

Daarnaast voorziet het conceptwetsvoorstel in beperkingen op het gebied van onderhoud en updates van machines en apparatuur die al in China zijn. Maar dat roept weer andere vragen op, stelt Alexandre Ferreira Gomes, onderzoeker bij Clingendael.

"Als een bedrijf als ASML het onderhoud niet uitvoert, dan springen Chinese bedrijven mogelijk in dat gat. Als we ze daarmee helpen een technologische inhaalslag te maken, wat is dan het nut?", vraagt Gomes zich hardop af.

Minister Sjoerd Sjoerdsma van Buitenlandse Handel is hoe dan ook niet blij met het Amerikaanse conceptwetsvoorstel. "Waar wij ongelukkig van worden, is dat het wetsvoorstel lijkt te suggereren dat de Verenigde Staten ons dan maatregelen kunnen opleggen", zei de bewindsman vorige maand na overleg met zijn Amerikaanse ambtsgenoot Howard Lutnick. "Samenwerking over de grenzen moet op vrijwillige basis."

Toch valt er volgens Verhagen wel wat te zeggen voor exportbeperkingen. "Het is eigenlijk altijd zo geweest dat het Westen een blok vormde tegen China. En een vuist maken is strategisch niet onverstandig." Het probleem zit volgens de expert in de timing van het voorstel.

"Vanwege de koers van de Amerikaanse president Donald Trump staan de neuzen in het Westen niet langer dezelfde kant op. Als het voorstel onder zijn voorganger Joe Biden was gepresenteerd, had het plan van het Congres vanzelfsprekender geklonken", zegt Verhagen, die de Amerikanen niet alle schuld in de schoenen wil schuiven.

"De EU had zelf ook over de kwestie kunnen nadenken, maar die heeft jarenlang op de snoozeknop gedrukt", meent Verhagen.

Volgens Gomes moet het Nederlandse kabinet zich afvragen waar het de grens trekt wat betreft de druk vanuit de VS. Den Haag zou hierin hoe dan ook met andere EU-lidstaten moeten optrekken, gaat de expert verder. "De EU is een grote markt die zeer afhankelijk is van Amerikaanse technologie. Dat moet meegewogen worden in de discussie over het conceptwetsvoorstel."

Helemaal zonder onderhandelingsruimte zit de EU ook weer niet, vult Verhagen aan. "Je kan als VS wel een vuist willen maken tegen China, maar als de Amerikanen in het proces de Europeanen verliezen als bondgenoot, zijn ze verder van huis."

Over deze Nederlandse opstelling zegt Sjoerdsma: "Het Europese en Nederlandse exportcontrolebeleid is landenneutraal. Elke vergunningaanvraag wordt per geval beoordeeld en exportcontrole is geen exportverbod."

ASML onthoudt zich ondertussen van inhoudelijk commentaar. "Discussies over eventuele exportcontroles zijn de verantwoordelijkheid van overheden. Die nemen hierover beslissingen en op basis van die beslissingen richten wij onze business in", zegt een woordvoerder van het bedrijf tegen NU.nl.