Review - Framework Laptop 13 Pro - Verfijning kost modulariteit

27-07-2026 • 17:00

54

Samengevat

De Pro is een verfijndere versie van de gewone Framework Laptop 13. De behuizing is steviger, de speakers zijn beter, er zit een haptisch touchpad op en er is ruimte voor een grotere accu. In combinatie met de Intel Ultra X7 358H is de accuduur uitstekend, maar de prestaties vallen tegen. Het scherm is voor een lcd erg goed, maar oled is nog steeds geen optie. Zoals gebruikelijk kun je vrijwel alles aan de Framework aanpassen en upgraden. Sommige onderdelen, waaronder de nieuwe accu, passen alleen niet meer in het oude chassis.

Pluspunten

• Stevigere behuizing
• Haptische touchpad
• Betere speakers
• Uitstekende accuduur
• Prima lcd

Minpunten

• Conservatief afgestelde cpu
• Geen optie voor oled
• Nieuwe accu alleen voor Pro-model

Getest

Framework Laptop 13 Pro DIY Edition, Ultra X7 358H, 32GB ram, 1TB opslag

Prijs bij publicatie: € 3.269,-

Bekijk product

Bekijk alle uitvoeringen (2)

Wat is de Framework Laptop 13 Pro? Eerlijk gezegd snapte ik dat bij het uitpakken van de laptop eerst niet. Goed, hij is zwart en heeft een haptisch touchpad, maar kan ik die onderdelen dan niet op mijn gewone Framework non-Pro zetten? Die upgradebaarheid van onderdelen was toch juist waar het allemaal om draaide bij Framework?

Na een paar dagen werken en benchen heb ik het antwoord op die vraag gevonden. De Pro is eigenlijk een combinatie van nieuwe onderdelen, waarvan je een deel niet kunt overzetten naar de originele Framework Laptop.

Wat de Pro 'Pro' maakt

Wél uitwisselbaar zijn het nieuwe scherm – een mat touchscreen met een resolutie van 2880x1920 pixels – en het nieuwe moederbord met daarop een Intel Panther Lake-processor. Deze onderdelen kun je ook los bestellen en in iedere Framework 13 stoppen.

Wat de Pro 'Pro' maakt, is de behuizing. Die is nu gemaakt uit een blok aluminium, ook wel unibody genoemd, en dat merk je. Zodra je de laptop oppakt, maakt hij een veel stevigere indruk. Het metaal flext niet, zoals bij de gewone Framework 13 nog wel een beetje gebeurt.

Ook voelen de scharnieren aan alsof ze wat meer weerstand hebben en het scherm klikt wat trefzekerder dicht. Voor mensen die hun laptop graag met één vinger openklappen, is de opening tussen de behuizing en het scherm helaas niet groter geworden. Je moet daardoor even met je duim klungelen voordat je het scherm kunt openklappen.

De vorm van de behuizing is ook anders geworden. Daardoor zitten de speakers niet meer onderop, maar wijzen ze naar de zijkant, vergelijkbaar met de Apple MacBook Neo. De geluidskwaliteit is bovendien flink verbeterd. Het geluid klinkt nu minder schel en je hoort zelfs wat lage tonen. Het blijven laptopspeakers, maar de nieuwe zijn niet slecht.

De nieuwe vorm van de behuizing biedt ook meer ruimte voor de accu. Framework koos daarom voor een nieuwe accu met een groter volume en een hogere capaciteit. Daardoor kun je de oude en de nieuwe accu niet uitwisselen. Dat is jammer, want zoveel verschillen de accu's nou ook weer niet. Heb je dus een bestaande Framework Laptop, dan kun je niet upgraden naar de 74Wh-accu, tenzij je ook meteen de hele behuizing vervangt.

Ook nieuw aan de Pro is het haptische touchpad. Haptische touchpads kwam je lange tijd vrijwel alleen op Apple-laptops tegen, maar je ziet ze nu ook op steeds meer Windows-laptops. Sinds het voorjaar van 2026 ondersteunt Windows dergelijke touchpads standaard.

Ik vind het haptische touchpad van de Framework 13 Pro veel fijner werken dan klassieke touchpads. Op ieder punt van het touchpad heb je evenveel tegendruk en je kunt instellen hoe stevig de feedback is.

De toetsenbordcover met daarin het haptische touchpad kun je wél los bestellen en op je bestaande Framework Laptop zetten. Als je om wat voor reden dan ook liever een ouderwets touchpad op je Framework Pro wilt zetten, heb je pech. Dat onderdeel past niet op de nieuwe behuizing.

Met de stevigere behuizing, het haptische touchpad en de betere speakers voelt de Framework Pro niet zozeer aan als een professionele variant van de Laptop 13, maar eerder als een verfijndere versie. Misschien is de Pro wel de Laptop 13 zoals Framework hem vier jaar geleden had willen uitbrengen. Dat kon toen nog niet, omdat het bedrijf nog niet zoveel ervaring had met het bouwen van laptops. Inmiddels heeft het die wel.

De aansluitingen zijn de afgelopen vier jaar niet veranderd. Framework levert nog altijd modules die het 'expansion cards' noemt en die je in de USB-C-aansluiting schuift. Voor de Pro-versie zijn er alleen enkele nieuwe zwarte varianten bij gekomen.

Onduidelijke nieuwe oplader

Optioneel kun je ook kiezen voor een nieuwe oplader, maar daar is iets vreemds mee. Op papier en op de lader zelf staat dat hij 100W kan leveren, maar aangesloten levert hij slechts 92W. Met een loadgenerator heb ik er maximaal 94W uit weten te trekken, voordat hij zichzelf uitschakelde.

Als ik hem vervolgens uitlees met de Power-Z KM003C, het apparaatje dat we ook gebruiken bij opladertests, blijkt dat de lader inderdaad maar 4,6A op 20V ondersteunt, dus 92W. Ook valt op dat de lader ondersteuning heeft voor PPS én het nieuwe AVS-protocol. Dat laatste staat dan weer niet op de verpakking.

Ik heb contact opgenomen met Framework over de nieuwe lader. Volgens de fabrikant zou die geen AVS moeten ondersteunen, maar wel degelijk 100W moeten kunnen leveren. De laptop zelf kan echter niet meer dan 91W verbruiken, dus voor de Laptop 13 Pro volstaat de adapter. Op het moment van schrijven onderzoekt Framework nog waarom de adapter geen 100W levert. We werken dit artikel bij zodra Framework opnieuw reageert.

De nieuwe Laptop 13 Pro kun je bestellen op de website van Framework zelf. Je kunt kiezen voor een bestaande configuratie of zelf iets samenstellen. Hieronder vind je de kant-en-klare configuraties die Framework aanbiedt. De prijzen zijn van 23 juli 2026. Controleer de actuele prijs, want ze jojoën momenteel. Na een prijsverlaging in juni volgde nog geen maand later prijsverhoging, terwijl Framework nog geen enkele Laptop 13 Pro had geleverd. Aanvankelijk bood Framework ook een Core Ultra X9 388H-processor als optie, maar die is niet meer beschikbaar.

De prijzen zijn hoog. Dat waren ze ook al voordat de geheugenprijzen stegen. Framework is geen grote speler op de laptopmarkt. Daardoor kan het bedrijf geen lage inkoopprijzen bedingen en is het ook gevoeliger voor prijsstijgingen. Een Framework Laptop koop je dan ook niet omdat hij de goedkoopste is, maar omdat het concept van repareerbaarheid je aanspreekt. Ons testexemplaar heeft de onderstaande specificaties.

Je kunt de Framework Laptop Pro krijgen met een Core Ultra 5 325-processor, een Ultra X7 358H of een Ultra X9 388H. Tussen die laatste twee zit weinig verschil, maar de Core Ultra 5 heeft geen snelle B390-gpu aan boord. Wil je dus snelle graphics, kies dan voor de – uiteraard duurdere – X7 of X9.

Ons reviewexemplaar had de X7-processor. Dat komt mooi uit, want we hebben de afgelopen tijd redelijk wat laptops met diezelfde chip getest. Daardoor kun je ze goed vergelijken.

De energie die de processor mag gebruiken, bepaalt al jarenlang grotendeels zijn snelheid. Van Intel mag de cpu maximaal 80W aan 'Turbo Power' verbruiken, maar Framework legt de limiet wat lager, op 60W. Hieronder zie je de vermogenslimieten die Framework heeft ingesteld.

Opvallend genoeg komt de laptop ook op het Performance-profiel niet aan een package power van 60W. Tijdens Cinebench komt hij net over de 40W heen en met een andere stresstest is het net tot 50W te pushen, en dat is het boostvermogen. Bij langdurige belasting daalt het vermogen naar 30W. Dat is echt aan de lage kant. De ExpertBook Ultra verbruikt bijvoorbeeld 45W, terwijl de OmniBook Ultra het op 40W houdt. Bij een langdurige test, zoals DaVinci Resolve verderop, ga je dat vooral merken.

In Geekbench Multi heeft de 13 Pro ook de langzaamste Panther Lake-processor die we tot nu toe getest hebben. De snelste, de ExpertBook, is ongeveer veertien procent sneller. De singlecoretest belast één processorkern. Daarbij loopt de processor niet snel tegen de limieten aan, waardoor de scores elkaar nauwelijks ontlopen.

In 3DMark zie je waarom de B390-gpu van toegevoegde waarde is. De 358H is vrijwel dezelfde processor als de 356H in de OmniBook Ultra, maar dan met de snelle B390-gpu. Het verschil in de grafische subtest is aanzienlijk.

In DaVinci Resolve, dat we testen met PugetBench, zien we nog een veel groter verschil tussen de andere Panther Lake-laptops en de Framework. Deze test duurt lang en laat daardoor duidelijk het effect van het relatief lage maximumvermogen van de processor zien.

Om throttling uit te sluiten hebben we ook Blender herhaaldelijk dezelfde afbeelding laten renderen. De bovenstaande grafiek toont de rendertijd. Wordt de processor te warm en is de koeling daar niet tegen opgewassen, dan zal de processor gaan throttelen. In de grafiek leidt dat meestal tot een golfbeweging. Bij de Galaxy Book6 Pro zie je dat gebeuren. Het lijntje van de Framework 13 Pro blijft echter gewoon vlak. Daaruit blijkt dat niet throttling, maar de conservatieve vermogensafstelling de relatief lage prestaties veroorzaakt.

Voor de professionele gebruiker ontwikkelde Framework ook een nieuw 13,5"-beeldscherm. 'Ontwikkelde' is een groot woord, want het bedrijf kocht nieuwe panelen in bij CSOT, dat onderdeel is van TCL. Daarnaast is het nieuwe paneel gelukkig ook gewoon compatibel met de oude Framework Laptop 13 tot en met de eerste generatie.

In de onderstaande tabel zie je de verschillende schermen die Framework in de Laptop 13 gebruikt heeft. De fabrikant levert het glanzende scherm niet meer. In de Laptop 13 Pro is het matte scherm met touchscreen standaard.

Het nieuwe paneel heeft opvallend genoeg een hogere helderheid, maar geen groter kleurbereik. Verder dan sRGB komt het volgens de specificaties niet en er is ook geen ondersteuning om hdr-materiaal weer te geven.

Oled is ook geen optie en daarmee begint Framework uit de pas te lopen met grote laptopbouwers. Die zetten in vrijwel al hun dure modellen oledschermen met een groter kleurbereik en hdr-ondersteuning.

Schermmetingen

Voor de schermmetingen gebruiken we Portrait Displays' Calman Color Calibration-software en een SpectraCal C6-colorimeter. Daarbij blijkt het scherm zijn specificaties iets te overtreffen. De helderheid is lekker hoog en dat is ook een van de punten waarop lcd's de oledschermen kunnen aftroeven. Het contrast ligt boven de 2000:1 en ook dat is hoger dan wat Framework in de specificaties opgeeft.

Framework heeft het scherm gemiddeld ook behoorlijk goed gekalibreerd. Een afwijking van 3,83 op de strenge ITP-schaal is niet verkeerd, maar perfect is het zeker niet. Dat kun je doortrekken naar de rest van het scherm. Voor een ips-paneel zijn deze helderheid en dit contrast helemaal niet verkeerd. Je heb hier alleen niet het perfecte contrast van een oledpaneel dat je op vrijwel alle concurrerende laptops tegenkomt. Bovendien ondersteunt het scherm geen kleurruimte groter dan sRGB en ook geen hdr.

Eerder in dit artikel bleek al dat de processor in de Framework Pro relatief weinig energie gebruikt. Dat zie je ook terug in de geluidsproductie van de ventilator. Tijdens het browsen slaat de ventilator helemaal niet aan. PCMark simuleert licht gebruik. Daarbij is de ventilator wel hoorbaar, maar nauwelijks.

Als we Blender draaien, dat alle cpu-cores aan het werk zet, is de ventilator hoorbaar. Toch ligt het geluidsniveau dan nog altijd lager dan bij eerdere Framework-laptops die we getest hebben.

'Eindelijk, een geweldige accuduur in een Framework Laptop', staat te lezen op de website van de Framework Pro. Was de accuduur van Framework Laptops tot nu toe dan zo slecht? Op zich niet: hij is door de jaren heen verbeterd, maar was ook niet bijzonder. Bij de Framework Pro beweert de fabrikant dat een accuduur van twintig uur bij het streamen van Netflix haalbaar is en zeventien uur als je het web browset. Dat zijn stevige claims, die meestal alleen uitkomen in zeer onwaarschijnlijke scenario's.

Framework weet echter te verbazen, want tijdens webbrowsen komen we dik hoger uit dan de zeventien uur die de fabrikant opgeeft. Hoe komt dat? De fabrikant test bij 250cd/m², terwijl wij een nog wat lagere schermhelderheid van 180cd/m² gebruiken. Dat leidt tot een uitstekende accuduur bij licht gebruik, maar in de PCMark-accutest haalt de laptop ook een heel nette zeven uur.

Daarbij liggen de relatieve prestaties nog behoorlijk hoog. Oftewel: de laptop wordt niet veel trager op de accu. Dat is een flink verschil met de vorige generatie met Intel-processor. Die haalde op de accu maar 58 procent van de prestaties op netstroom.

Net als bij de behuizing heeft Framework ook op dit vlak de puntjes op de i gezet. De laptop is geoptimaliseerd om een lange accuduur te halen bij een laag verbruik.

Wat maakt de Framework Laptop 13 Pro 'Pro'? Eigenlijk niet zoveel. Als professionele gebruiker (wat een heel breed begrip is) kun je met de hardware van de gewone Framework Laptop net zoveel met als met die van de Pro.

Maar de Pro maakt wel degelijk verschil. De stevigere behuizing, het haptische touchpad en de betere speakers en scharnieren zorgen ervoor dat de laptop een stuk fijner werkt. De laptop voelt verfijnder en meer 'af' dan de gewone Laptop 13.

Dat zie je ook terug in de accuduur. Die is bijzonder goed, zowel in lichte als zware gebruiksscenario's. In zekere zin geldt dat ook voor de koeling. Die is stil, maar dat komt helaas door een vrij conservatief afgestelde cpu. De processor is daardoor niet zo snel als hij zou kunnen zijn.

Ook het scherm is verbeterd en voor een lcd erg goed, maar het blijft een lcd. Bij veel concurrenten zie je oledschermen en die optie ontbreekt bij Framework.

De 'Pro' is dus een duidelijke verbetering ten opzichte van de gewone Framework Laptop. Of het een verstandige aankoop is, verschilt echter per persoon. De prijzen van de kant-en-klare 13 Pro-laptops zijn hoog door de geheugencrisis. Zelfs als je het geld ervoor over hebt, is de 13 Pro tot december al uitverkocht. Heb je al een Framework Laptop en lijkt de Pro je wel wat, maar kun je nog vooruit met je huidige hardware? Dan kun je altijd nog een compleet nieuwe behuizing om je oude hardware schroeven en ben je weer helemaal bij de tijd.

_{Redactie: Jelle Stuip • Testlab: Anish Bansie • Video: Jasper Janssen, Finn de Groot • Eindredactie: Marger Verschuur}

Lees meer

Framework Laptop 13 Pro DIY Edition

geen prijs bekend

Framework verlaagt prijzen sommige Laptop 13 Pro-modellen na verhogingen Apple Nieuws van 26 juni 2026

Framework stelt Laptop 13 Pro uit door problemen met scherm en touchpad Nieuws van 11 juni 2026

Meer producten en artikelen

Laptops Framework

Reacties (54)

KetaKapitein 28 juli 2026 09:35

Wat is het nut van een laptop upgraden als je ook je oude kan verkopen en een nieuwe, die bij je nieuwe wensen past, kan kopen?

Het is allemaal heel ideologisch alleen voor een consument is het gewoon niet logisch.

Reageer

Sp3ci3s8472 @KetaKapitein • 28 juli 2026 12:04

Je ziet dat na een upgrade veel mensen de oude componenten gebruiken voor iets anders en er een chassis voor printen.

Het is niet alleen upgradebaarheid, maar het is ook beter (zelf) te repareren. Als je niks om die kwaliteiten geeft dan is de prijs inderdaad hoog.

Voor werk heb ik hiervoor een aantal Dell XPS 15 gehad. Die dingen gingen constant stuk, batterij in 3 jaar tijd 2 keer vervangen (want begon op te zwellen...) en bij een andere geheugen stuk. Dan moest je de laptop weer wegbrengen voor reparatie of kwam er iemand langs. Met een Framework laptop kan je dit zonder kennis in 5 min zelf doen. Los daarvan heb ik in twee jaar tijd nog geen problemen gehad

Reageer

ochhanz @KetaKapitein • 29 juli 2026 22:58

Scheelt geld en bied een zekere garantie en flexibiliteit. Heb te vaak gezien dat er dan net binnen 2 a 3 jaar een onderdeel kapot gaat waardoor een laptop niet meer bruikbaar is. Het is fijn dat je dan makkelijk de batterij, ribbon cable, toetsenboord, ssd, mobo, touchpad of scherm etc. kan vervangen (veel laptops zijn lastiger te repareren dan vroeger). Daarnaast kan de optie om opslag, geheugen of ports uit te breiden net de noodzaak weghalen om een nieuwe laptop te moeten kopen. Immers maakt wat extra performance meestal niet zoveel uit, maar bijvoorbeeld geheugen upgraden van 8 -> 16 -> 32 gb wel.

Reageer

jetspiking 27 juli 2026 23:20

Ik ben erg teleurgesteld in de richting die Framework lijkt op te gaan. In plaats van meer onderdelen uit te brengen die gestandaardiseerd worden brengen ze nu talloze verschillende apparaten uit waarbij een grote hoeveelheid onderdelen niet eens uitwisselbaar zijn.

Als die compatibiliteit van onderdelen zich beperkt tot hetzelfde model, ben ik er snel klaar mee. Zo te zien wordt de Framework Laptop 13 dan (uiteindelijk) ook niet vervangen door een Framework. Ik heb een iets ander idee van onderhoudbaarheid en uitbreidbaarheid schijnbaar. Ik ben daar best bereid om voor de betalen, maar daar moet ik wel iets voor terugkrijgen. Ik vind de meerwaarde steeds beperkter worden.

Reageer

William_H @jetspiking • 27 juli 2026 23:39

Wat bedoel je nu precies. Ten opzichte van de 13 heeft de Pro alleen een batterij die niet overdraagbaar is. Vaal is dat ivm specifieke spannings- en stroomvraag sowieso al een probleem tussen verschillende type moederborden, en Framework weet dat zelfs te standaardiseren. Kijk eens naar een Dell, die hebben zowat voor elk type een andere batterij.
Dus je punt komt niet heel sterk over helaas. Ze doen het behoorlijk goed. Zijn ze perfect, tuurlijk niet, kijk naar die batterij. Maar om nu te stellen dat ze heel erg aan het afwijken zijn van hun begin, is echt onzin.

Reageer

jetspiking @William_H • 27 juli 2026 23:54

Je reageert op een veel smallere stelling dan ik maakte. Mijn punt is niet dat Framework slechter is dan Dell of dat een Framework slecht repareerbaar is. Mijn punt is dat Framework steeds meer afzonderlijke hardwareplatforms introduceert, terwijl maar weinig kernonderdelen tussen die platforms uitwisselbaar zijn.

Zelfs bij de Laptop 13 Pro klopt “alleen de batterij is niet overdraagbaar” niet. De oude Laptop 13-inputcover kan niet in het Pro-chassis worden gebruikt. Het oude toetsenbord, touchpad en de vingerafdruklezer kunnen niet afzonderlijk naar de nieuwe inputcover worden overgezet. De nieuwe batterij vereist daarnaast een andere bottom cover, andere speakers en de nieuwe inputcover. Ook heatsink en ventilator zijn moederbordgeneratiespecifiek. Bij de Intel Pro-mainboard moet bovendien worden overgestapt van SO-DIMM naar LPCAMM2.

Het moederbord verdient wel nuance: het nieuwe Laptop 13 Pro-moederbord past juist in eerdere Laptop 13-generaties. Dat is een goed voorbeeld van hoe Framework het binnen één productlijn wél goed doet.

Mijn kritiek gaat echter over het volledige assortiment. De Laptop 12, Laptop 13, Laptop 16 en Framework Desktop gebruiken verschillende moederborden, batterijen, displays, toetsenborden, touchpads, chassis- en koelingsonderdelen. De verwisselbare GPU is alleen bruikbaar binnen het Laptop 16-platform. De Desktop heeft zelfs vastgesoldeerd geheugen (serieus, wtf!) en geen normaal vervangbare interne GPU.

De Expansion Cards zijn eigenlijk het enige duidelijke productoverstijgende Framework-onderdeel, en zelfs daarvan werken HDMI en DisplayPort niet in de Desktop-slots.

Framework doet repareerbaarheid nog steeds beter dan vrijwel alle traditionele laptopfabrikanten. Maar repareerbaarheid is niet hetzelfde als standaardisatie of uitwisselbaarheid. Dat Dell twintig verschillende batterijen gebruikt, weerlegt mijn kritiek dan ook niet. Mijn maatstaf is niet “beter dan Dell”, maar hoeveel onderdelen ik daadwerkelijk kan blijven hergebruiken wanneer ik binnen hetzelfde merk naar een ander model of formaat overstap.

Als compatibiliteit zich hoofdzakelijk beperkt tot generaties van hetzelfde model, dan ontstaat er geen breed modulair ecosysteem maar een verzameling afzonderlijke, intern repareerbare producteilanden. Dat mag voor jou voldoende zijn. Voor mij wordt de meerprijs daardoor steeds moeilijker te rechtvaardigen. Ik versta onder repareerbaarheid en onderhoudbaarheid écht niet alleen de optie om een moederbord te vervangen, dat kan ik ook bij een Dell laptop uitvoeren...

Maar om nu te stellen dat ze heel erg aan het afwijken zijn van hun begin, is echt onzin.

Dat is letterlijk een directe consequentie van meer hardware-platforms introduceren, die minder uitwisselbaar zijn. Geloof je nou écht wat je schrijft?

https://community.frame.work/t/rationale-of-12-instead-of-a-modified-13/65873
https://community.frame.work/t/framework-as-much-upgradable-as-other-laptop-and-computer-brands/80326
https://www.reddit.com/r/framework/comments/1iy3d9o/framework_desktop_is_a_step_back_for_repairability

[Reactie gewijzigd door jetspiking op 28 juli 2026 00:01]

Reageer

William_H @jetspiking • 28 juli 2026 00:16

Ja, ik geloof echt wat ik schrijf. Ik kan hier een hele verhandeling gaan schrijven hoe je een laptop/IT bedrijf moet gaan runnen, maar daar zit je ook niet op te wachten. Het slechts houden bij één laptop (13), was nooit een haalbare zaak. De Desktop, daar ben ik zelf ook niet geweldig van en zelf hebben ze ook aangegeven dat de doelgroep nu niet echt was om iedereen z'n dekstop te laten vervangen door die van Framework (meer een AI machine).
Maar ik kan wel zelf m'n moederbord bestellen bij Framework, en hem zelf installeren, mét handleiding. En dat is een veel gemakkelijker proces dan bij Dell.
Ff een uitstap, maar bij een Fairphone wordt ook niet geklaagd dat je niet het moederbord van de 5 in de 6 kan zetten. Worden er ook extra producten verkocht. Je moet wel vooruit gaan met je producten, of je bedrijf kun je opdoeken.
Dat wordt onderstreept door het volgende

Bij de Intel Pro-mainboard moet bovendien worden overgestapt van SO-DIMM naar LPCAMM2.

Dat heeft met techniek te maken. We willen wel snellere processors, daar heb je vanaf DDR5 de keuze uit vastgesoldeerd geheugen of LPCAMM2. Wat had je dan gewild? DDR4 geheugen waardoor een laptop onderpresteerd? Of gesoldeerd geheugen, zodat je helemaal niks kan vervangen?
Een Laptop 13 moederbord in een Laptop 12 stoppen? Of in een 16? Vastgeschroefde of gesoldeerde GPU, of een losverkrijgbare GPU? (die alleen op de 16 werkt ivm stroomverbruik en datalanes).
Het leven is keuzes maken en naar voren gaan. Dat doet Framework, en op de best mogelijke manier waarbij er ook wel eens fouten gemaakt worden (Desktop), maar die maakt Apple ook bij de vleet (butterflytoestenbord anybody?). En kijk eens hoe groot dat bedrijf is geworden. Niet dat ik dat voor Framework wens, maar je snapt denk ik waar ik heen wil. Net als Fairphone, kan Framework een catalisator worden.

[Reactie gewijzigd door William_H op 28 juli 2026 00:17]

Reageer

jetspiking @William_H • 28 juli 2026 00:36

Mijn punt is vooral dat Framework steeds meer losse productplatforms bouwt, terwijl relatief weinig belangrijke onderdelen tussen die platforms uitwisselbaar zijn. Iedere keuze afzonderlijk kan technisch goed te verklaren zijn, maar samen leidt het wel tot meer versnippering.

LPCAMM2 vind ik bijvoorbeeld op zichzelf geen slechte keuze. Het is veel beter dan vastgesoldeerd geheugen. Maar de bewering dat je vanaf DDR5 alleen nog kunt kiezen tussen LPCAMM2 en gesoldeerd geheugen klopt niet. Framework gebruikt in andere recente modellen gewoon vervangbare DDR5 SO-DIMM-modules. De overstap naar LPCAMM2 kan dus technisch logisch zijn voor een specifieke configuratie, maar bestaand geheugen is daardoor wel niet meer herbruikbaar. Waarom zou je dan een extra configuratie introduceren met wederom andere onderdelen (waarbij je geen flauw idee hebt welke standaard in de toekomst gebruikt gaat worden)?

Hetzelfde geldt voor de GPU van de Laptop 16. Dat die vervangbaar is, is absoluut positief. Mijn kritiek is dat deze module uitsluitend binnen de Laptop 16 bruikbaar is. Dat is goede upgradebaarheid binnen één productlijn, maar geen brede standaardisatie binnen het hele Framework-ecosysteem.

Ook het feit dat ik bij Framework zelf een moederbord kan bestellen en een duidelijke handleiding krijg, vind ik een groot voordeel. Dat doet Framework veel beter dan Dell en veel andere fabrikanten. Alleen betekent repareerbaarheid voor mij meer dan het kunnen vervangen van een compleet moederbord. Juist batterijen, toetsenborden, touchpads, geheugen, koeling en andere modules zou ik zo veel mogelijk willen kunnen hergebruiken.

De Framework Desktop laat goed zien waar mijn twijfel vandaan komt. Het geheugen is vastgesoldeerd. Daar zijn technische redenen voor, maar het gevolg blijft dat je bij een defect of gewenste geheugenupgrade het hele moederbord moet vervangen. Ik vind dat moeilijk te rijmen met de idealen waarvoor ik juist bij Framework zou kopen. Dat zegt wat mij betreft ook wel wat over de bedrijfscultuur, want als je een product kunt introduceren wat recht tegenover het oorspronkelijke doel staat, dan is de missie schijnbaar minder belangrijk dan snel geld verdienen.

De vergelijking met Apple overtuigt me daarom niet. Dat Apple commercieel succesvol is ondanks slecht repareerbare ontwerpen, zegt weinig over wat ik van Framework verwacht. Framework vraagt juist een hogere prijs met repareerbaarheid, duurzaamheid en upgradebaarheid als belangrijke meerwaarde.

Ik vind dat de richting steeds meer lijkt te gaan naar afzonderlijke productfamilies in plaats van één breed modulair ecosysteem. Dat is een bedrijfskeuze en verdienmodel, maar het maakt het apparaat voor mij niet bepaald een idealistische keuze.

[Reactie gewijzigd door jetspiking op 28 juli 2026 00:38]

Reageer

gertrudi @jetspiking • 28 juli 2026 15:15

Eens, Als het beter uitwisselbaar is. Dan kan er een levendige tweedehands markt ontstaan. En je zou van behuizing kunnen veranderen en je onderdelen kunnen overzetten. Nu blijft het nut toch wel beperkt.

Reageer

Jerrythafast @jetspiking • 29 juli 2026 11:41

LPCAMM2 vind ik bijvoorbeeld op zichzelf geen slechte keuze. Het is veel beter dan vastgesoldeerd geheugen. Maar de bewering dat je vanaf DDR5 alleen nog kunt kiezen tussen LPCAMM2 en gesoldeerd geheugen klopt niet. Framework gebruikt in andere recente modellen gewoon vervangbare DDR5 SO-DIMM-modules. De overstap naar LPCAMM2 kan dus technisch logisch zijn voor een specifieke configuratie, maar bestaand geheugen is daardoor wel niet meer herbruikbaar. Waarom zou je dan een extra configuratie introduceren met wederom andere onderdelen (waarbij je geen flauw idee hebt welke standaard in de toekomst gebruikt gaat worden)?

De gebruikte Panther Lake-processors (Core Ultra X met snelle Arc B390 iGPU) ondersteunen geen DDR5, alleen LPDDR5X. SO-DIMM is daarvoor geen keuze. Dus de keuze was tussen solderen of LPCAMM2, en gezien het Framework betreft valt die keuze dan op LPCAMM2. Als ze deze processors ook uitbrengen voor de Laptop 16, zal dat vast en zeker gepaard gaan met Laptop 16-moederborden met LPCAMM2-slot. Dan kun je bestaand geheugen van je Laptop 13 Pro overzetten naar je Laptop 16.

Hetzelfde geldt voor de GPU van de Laptop 16. Dat die vervangbaar is, is absoluut positief. Mijn kritiek is dat deze module uitsluitend binnen de Laptop 16 bruikbaar is. Dat is goede upgradebaarheid binnen één productlijn, maar geen brede standaardisatie binnen het hele Framework-ecosysteem.

Er is een goede reden dat er überhaupt geen 13"-laptops met discrete GPU bestaan. Die hebben simpelweg meer ruimte nodig voor de koeling. Wat Framework hier doet is het maximaal haalbare: de Laptop 16 heeft de mogelijkheid voor een ingebouwde discrete GPU, de Laptop 13 heeft USB4 support zodat je er een eGPU aan kunt hangen als je dat zou willen.

Een belangrijk minpunt uit de review, de zuinige afstelling van de processor, komt misschien ook wel precies doordat Framework de compatibiliteit meeneemt in het ontwerp. Een Core Ultra X7 358H mag je volgens Intel instellen tussen de 15 en 80W. En ja, dezelfde Intel-processor mag in de laptops van de concurrenten meer stroom verbruiken en is daardoor sneller bij de concurrentie. Maar die laptops hebben ook de bouw en de koeling erop aangepast om de bijbehorende hitte eruit te werken (m.u.v. de Galaxy Book6 Pro dan). Waarschijnlijk heeft Framework een bepaald maximaal powerbudget in gedachte voor "de Laptop 13" en hebben ze de behuizing van de laptop (dikte, ventilatie-openingen) daarop ontworpen. Deze Intel-processor hebben ze afgesteld voor maximale prestaties binnen dat powerbudget. Gezien de prestaties-per-Watt en de accuduur die ze daarmee neerzetten hebben ze dat helemaal niet slecht gedaan.

Reageer

Finraziel @jetspiking • 28 juli 2026 16:38

De Desktop heeft zelfs vastgesoldeerd geheugen (serieus, wtf!) en geen normaal vervangbare interne GPU.

... Het is een Strix Halo systeem... Dat kan niet anders.

Reageer

AgeOfPanic @jetspiking • 28 juli 2026 11:29

Ik vind de titel juist onnodig negatief. Ze hebben heel veel werk gedaan om onderdelen uitwisselbaar te maken. Bijvoorbeeld zelf een touch screen ontwikkeld zodat deze ook in de gewone Framework 13 past. Nieuwe moederborden passen in de 13 en 13 pro. Ik zou in theorie mijn moederbord van de gewone 13 helemaal kunnen aanpassen naar het nieuwe chassis of juist andersom gebruik kunnen maken van de nieuwe processors in mijn huidige 13. Nieuwe accu is logisch dat die niet uitwisselbaar is. Dat is gewoon een andere capaciteit. Maar kan dus wel mijn huidige accu gebruiken met de nieuwe moederborden of de nieuwe accu met mijn huidige moederbord.

Ik ben heel erg tevreden over Framework als bedrijf. Ze denken goed na over upgrade paths.

Reageer

konniksanders 27 juli 2026 17:23

€3300 meine gute

Reageer

PureTryOut @konniksanders • 27 juli 2026 17:50

Dat is de voor-geconfigureerde. Als je het DIY model kiest kun je lagere specs kiezen en kun je op (flink) lagere bedragen aankomen. Moet je het wel zelf in elkaar zetten maar dat is super simpel.

En verder, blame AI...

Reageer

Llopigat @PureTryOut • 27 juli 2026 18:27

Framework is altijd al duur geweest voor de specs die ze bieden. Het artikel maakt hier ook wat excuses voor ("ze zijn geen grote speler met volumekortingen") maar het blijft voor mij gewoon een veel te duur merk. Ik zou er ook niet voor gaan ondanks dat ik wel voor repareerbaarheid ben.

De modulariteit met die poorten ben ik trouwens minder een fan van, het zijn gewone USB dongles maar dan zo gebouwd dat ze binnen de behuizing vallen. Ik zou liever zien dat je echt PCIe naar buiten kan voeren bijvoorbeeld. Via iets als oculink.

Maar het is wel een aardige merk verder hoor, voor mij alleen gewoon geen optie. Ik ben ook niet zo'n fan van laptops in het algemeen.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 27 juli 2026 18:28]

Reageer

Tassadar32 @Llopigat • 27 juli 2026 19:36

Overigens kan PCIe en DMA ook via een USB-C poort (apple doet dat).

Reageer

Llopigat @Tassadar32 • 27 juli 2026 20:46

Ja Thunderbolt is eigenlijk gewoon PCIe over USB-C. Maar het probleem daarmee is dat intel beperkt wat er overheen mag. Daarom heb je ook heel lang geen externe thunderbolt GPU's gehad. Met OCULink heb je dat bezwaar niet, bovendien is het veel simpeler technisch gezien en daardoor goedkoper.

Reageer

rneeft @Llopigat • 27 juli 2026 20:37

Duur? Ja 1 op 1. Ik koop wel een upgrade voor iets van 600 euro. Ik vind het niet fair om framework 1 op 1 met een andere fabrikant te vergelijken. Eerder 1 op 2 (of 1 op 3) en dan komt die vergelijking met de 'dure' laptop in een ander daglicht te staan.

Reageer

Llopigat @rneeft • 27 juli 2026 20:48

Ja zo ver denk ik niet vooruit, zeker niet met laptops (mijn huidige laptop is al 10 jaar oud en die was 180 euro nieuw van aliexpress). En tegen die tijd kan ik van Framework voor dat chassis ook geen upgrade meer krijgen.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 27 juli 2026 20:52]

Reageer

JT @Llopigat • 28 juli 2026 00:49

Ieder z'n ding. Maar als mensen niet bereid zijn meer uit te geven dan blijft de macht bij slecht reparabel, big tech en China. Dit is exact de reden waarom verandering zo moeilijk is - iedereen vindt verandering belangrijk zolang het offer in welke vorm dan ook maar van een ander komt.

Reageer

Llopigat @JT • 28 juli 2026 01:06

Je kan het ook via de wet afdwingen zoals de EU nu doet met de batterijen. Dat vind ik een betere optie want zo doen de grote bedrijven ook mee, die de volumes hebben om echt verschil te maken. En ook de volumes om het kosten effectief te kunnen doen.

Daarom ben ik niet zo'n voorstander van Fairphone en Framework. Je levert teveel in, het is te duur en omdat het zulke kleine bedrijven zijn met kleine volumes schiet de wereld er ook niks mee op.

Maar laptops zijn voor mij puur iets voor onderweg. Thuis heb ik alleen PC's en NUC's in gebruik, in totaal een stuk of 20. Die zijn sowieso te repareren en sommige heb ik ook zelf gebouwd. De meeste NUC's zijn goedkope van AliExpress maar prima te upgraden. Ik heb er zelfs geen een met gesoldeerd geheugen.

Mijn laptop is alleen voor buitenshuis, als ik naar de makerspace ga bijvoorbeeld. Ik vind laptops een ramp voor ergonomie en de meeste van mijn systemen draaien 24/7 en ik vind het zonde om een heel systeem met accu, scherm enz continu in een dock te laten zitten. Dan koop ik die componenten liever niet.

Framework maakt ook desktop PC's maar daar is de meerwaarde niet echt hoog, want die zijn toch altijd prima te upgraden dus.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 28 juli 2026 01:18]

Reageer

ralph t @Llopigat • 28 juli 2026 12:55

De grote techbedrijven lobbyen veel in Brussel om wetten tegen te houden / af te zwakken. Het helpt als er spelers zijn die laten zien dat het anders kan, zoals Fairphone. Ik denk dat dat de echte impact is die ze maken.

Reageer

jeroen3 @konniksanders • 27 juli 2026 18:16

Een Dell XPS met 32GB ram zet je ook al 2700 in het rood momenteel. En dan heb je niet eens 1 TB aan ssd.

Reageer

William_H @jeroen3 • 27 juli 2026 23:33

En die XPS-en zijn véél kwetsbaarder dan een Framework.

Reageer

Applerol Sprits 27 juli 2026 18:05

Voor 3.300 Euro koop je heel mooie laptops. De enige meerwaarde ten opzichte van de andere fabrikanten is de modulariteit. Daar kan je je afvragen of dat je het echt waard is.

Reageer

YoMarK @Applerol Sprits • 27 juli 2026 18:45

Vergelijkbare premium laptops van andere merken zijn echt niet zoveel goedkoper.

Reageer

ikweethetbeter @YoMarK • 27 juli 2026 20:00

Deze Framework laptops worden onder andere vergeleken met de MacBook Air M5, met €1200 de op één na goedkoopste MacBook. De Frameworks zitten daar qua prijs fors boven!

Reageer

YoMarK @ikweethetbeter • 27 juli 2026 20:44

Ja, die kost met 32GB RAM en 1TB SSD ook 2300 euro. En dan heb je een kleiner 500nits scherm, bovendien zonder touch. Zonder die opties is de framework ook aanzienlijk goedkoper. De standaard 13 Pro kost 2200 euro met het standaard scherm(32GB, 1TB SSD , zie https://frame.work/products/laptop13pro-diy-amd-ai300/configuration/new)

Reageer

ikweethetbeter @YoMarK • 27 juli 2026 21:30

Touch op een Windows 11 laptop is eerder hinderlijk dan een toevoeging.

Reageer

PrefixeR @ikweethetbeter • 28 juli 2026 01:03

Je weet het inderdaad beter lijkt. Je lijkt te impliceren dat touch op een ander OS wel goed werkt i.t.t. Windows 11? Ben benieuwd?

Ben zelf in het bezit van de HP tegenhanger hiervan (X9 met 3K Touchscreen), en ondanks dat ik het zelf amper gebruik, werkt het vlekkeloos

Reageer

ikweethetbeter @PrefixeR • 28 juli 2026 08:52

Touch werkt prima op iPadOS en Android. Niet op Windows. De UI is er niet voor gemaakt.

Reageer

baseoa @ikweethetbeter • 29 juli 2026 10:49

Dan touch je Welf toch niet aan?

Reageer

Sp3ci3s8472 @Applerol Sprits • 27 juli 2026 22:35

Dat is een goede vraag, met een of meerdere dongles kom je vaak al best ver. Ben overigens erg tevreden met mijn Framework 16 en heb er EndeavourOS op gezet. Het is een degelijke machine en als er iets stuk is dan kan ik het zo vervangen. Het is handig dat je de input kan veranderen indien nodig, bijv een headphone jacket, of de netwerk port aan de andere kant.

Ik heb de laptop wel gekocht toen alles nog betaalbaar was, dus met 1TB (of 2, ik zou ff moeten kijken) nvme en 64GB ram. Gezien we op een Arch based distro zitten en je soms zelf iets moet compilen is wat extra geheugen wel fijn (Orca Slicer ging naar de 80GB ).

Reageer

Shinji 27 juli 2026 17:31

Ik vind het jammer dat die kit ook een scherm, accu en diverse andere zaken bevat.

Ik heb nu een FW13 en die bevalt prima, maar de stevigere behuizing lijkt me wel wat. Maar ik hoef geen touchscreen, ik vind de accu prima voor mijn gebruik en de rest (webcam, audio) eigenlijk ook, de webcam is volgens mij gewoon zelfs dezelfde als die in mijn huidige FW13 dus dan heb ik die dubbel.

Ik had gehoopt op een kit die het minimale levert voor de behuizing upgrade. En dat je dan de rest er zelf bij kan selecteren als je wil, dus:
• Framework Laptop 13 Pro Top Cover Kit
• Framework Laptop 13 Pro Bottom Cover Kit
• Framework Laptop 13 Pro Hinge Kit
Eventueel misschien dan nog:
• Framework Laptop 13 Pro Input Cover Kit with Haptic Touchpad (Language and color options available)

Sowieso gaat het nog even duren voordat ze de losse kits bestelbaar maken volgens mij. Eerste prioriteit zal op nieuwe complete orders zijn.

(Ja, ik weet dat je die zelf los bij elkaar kan zoeken, maar een kit maakt het leven aangenamer )

[Reactie gewijzigd door Shinji op 27 juli 2026 17:35]

Reageer

TtomtomT @Shinji • 27 juli 2026 19:18

Volgens mij hebben ze de upgrade kit die jij bedoeld hier, hij is alleen nog niet beschikbaar

Reageer

Shinji @TtomtomT • 27 juli 2026 19:22

Nee, kijk maar bij included items, daar zit ook weer een accu en audio devices bij. Het scherm en webcam zitten in deze inderdaad niet.

Reageer

tempmail1 @Shinji • 28 juli 2026 14:13

Als ik het goed begrijp passen de oude accu en speakers niet in het nieuwe frame doordat ze de vorm aangepast hebben. Zie hier

Op zich wel jammer dat je de hele onderkant (bottom cover + input cover moet vervangen om de nieuwe batterij of speakers te gebruiken. Het haptische touchpad kun je wel gebruiken door enkel de input cover te vervangen.

Reageer

Shinji @tempmail1 • 28 juli 2026 15:08

Ik dacht dat het alleen andersom was, de nieuwe accu is groter dus vereist nieuwe bottom. Maar ging er eigenlijk van uit dat een kleinere accu dan wel in de nieuwe zou passen. Maar dat zal ik dan nog even moeten onderzoeken.

Reageer

PureTryOut @Shinji • 27 juli 2026 17:49

Oh dat is inderdaad een tegenvaller zeg. Ik hoef niet zo veel van dit nieuwe model behalve de nieuwe behuizing en touchpad eigenlijk. De accu zou ook nog wel lekker zijn maar ik hoef echt geen nieuw scherm of andere onderdelen. Dan maar langer geduld hebben, wellicht komt het nog...

Reageer

iCore 27 juli 2026 17:24

Mogelijk ligt het aan mij (ben ik te snel?) maar alle grafiekjes tonen een foutmelding: "Hier hoort een grafiek te staan, maar er trad helaas een fout op." en zijn helaas niet te bekijken. Foto's zijn wel prima te bekijken. Gebruik hier: Firefox 152.0.5 op MacOs 26.5.1.

[Reactie gewijzigd door iCore op 27 juli 2026 17:25]

Reageer

Hayte Redacteur @iCore • 27 juli 2026 17:32

De grafieken zijn nu weer zichtbaar, dank voor het melden!

Reageer

AuteurPiweD Redacteur @iCore • 27 juli 2026 17:33

Mijn fout, excuses, ze doen het nu wel!

Reageer

iCore @PiweD • 27 juli 2026 17:40

Ja ze werken hier weer perfect, dank voor de review!

Reageer

catfish 27 juli 2026 18:15

Ben ik nu enige die liever een kunststof behuizing heeft?
Aluminium krijgt eens een duw => deuk of putje
In de winter als je van buiten komt, voelt het ding aan als een ijsblokje

Verder wel een leuk concept.

Reageer

ikweethetbeter @catfish • 27 juli 2026 19:57

Ben ik nu enige die liever een kunststof behuizing heeft?
Aluminium krijgt eens een duw => deuk of putje
In de winter als je van buiten komt, voelt het ding aan als een ijsblokje

Verder wel een leuk concept.

Kunststof krijgt een duw --> gat of scheur.

Mijn laptop is een kwartier in een rugzak buiten als ik naar m'n werk fiets. Nog nooit problemen gehad met een koude laptop, maar ik zit dan ook niet in de winter met een korte broek op het werk, en, in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, ligt m'n laptop niet op mijn schoot.

Reageer

catfish @ikweethetbeter • 27 juli 2026 23:41

Tot nu toe heb ik bij al de kunststof laptops die ik gebruikt heb op het werk, nog geen schade gehad aan de behuizing (behalve wat verf af).

De link met een korte broek vat ik trouwens niet. Korte broeken op het werk zouden ze beter verbieden. Het ziet er niet uit.

Reageer

ikweethetbeter @catfish • 28 juli 2026 08:47

Wat betekent het woord laptop?

Reageer

baseoa @catfish • 29 juli 2026 10:46

Mijn huidige laptop is compleet van metaal en ik vind het een van de grootste nadelen die het heeft!

Ik kan niet tegen het geluid van metaal of glas dat over metaal krast. Een ritssluiting van een jas of vest in de trein moet ik proberen elkaar niet te laten aanraken, en een telefoon met glazen achterkant erop leggen doe ik enkel met grote voorzichtigheid (krasjes op niet-schermoppervlakken maken me überhaupt niet uit, daar gaat het niet om).

Daarnaast is het stervenskoud aan je pols als je het 's ochtends voor het eerst opstart, in ieder geval op die 95% van de dagen waar het geen hete nacht geweest is en je die 10 minuten koelte verwelkomt.

Plastic heeft (helaas) ook duidelijk mijn voorkeur. Al was het maar een dunne afdekking van het metaal op de aanraakpunten

[Reactie gewijzigd door baseoa op 29 juli 2026 10:48]

Reageer

CT 28 juli 2026 08:20

Had em tijdje in een winkelmandje 2300 met alles erop en eraan, bezocht vanochtend het mandje weer, nu 2800.. nou ik hoopte op een daling richting 2k dan was ik "om".. nu ineens 500 meer voor lucht betalen? laten we hopen dat geheugen prijzen weer dalen voor frameworks voortbestaan

Reageer

Nark0tiX 27 juli 2026 20:08

Jammer dat ze zo traag zijn, vind ze erg mooi echt mooie linux bak anders.

Reageer

thamaster88 28 juli 2026 09:54

De nieuwe accu kan toch wel in de oude 13? Via de upgrade kit. https://frame.work/products/laptop13pro-bottom-cover-upgrade-kit-us

Ja je upgrade dan wel wat meer maar het is dus wel mogelijk.

Reageer

ralph t @thamaster88 • 28 juli 2026 13:05

Het is mogelijk maar je moet dus de behuizing compleet (met uitzondering van het deel van het scherm) vervangen. Dit vind ik wel fors.

Aan de andere kant heb ik geen klachten over de accuduur van mijn 13 en zie ik geen reden voor de upgrade.

Eeuwig standaarden aanhouden houdt natuurlijk vooruitgang tegen maar ik vind dat Framework nu wel snel naar beweegt naar een dubbele standaard (pun intended).

Reageer

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn