Het nachtconcert dat Amy Winehouse gaf in Paradiso komt integraal uit op plaat. Hoe klonk het?

Ze was die nacht een magere, adembenemende verschijning: een zwarte strapless cocktailjurk, hoge hakken, lange handschoenen over de blote, bont getatoeëerde armen en een getoupeerde suikerspin op haar hoofd. Bas, drums, gitaar, toetsen, trompet en saxofoon: Amy Winehouse had een stevige band achter zich, die haar soul en rhythm-and-blues alle ruimte gaf. Links van haar stonden twee mannelijke backingvocalisten, die met hun danspasjes de groove onderstreepten en met hun stemmen een extra laag soul aan haar sound toevoegden.

Paradiso, 8 februari 2007, half twee ’s nachts. Een levendige gevatte upbeat ‘Addicted’. Daarna legt een soepel basloopje de basis voor het dubnummer ‘Just Friends’. Amy beweegt zich losjes en jazzy door de tekst. Ze rekt noten uit, vertelt haar verhaal. En bij ‘Tears Dry on Their Own’ wordt duidelijk hoe ze het publiek voor zich heeft gewonnen. Tijdens de uitvoering klinkt bewonderend gefluit.

Terugluisterend naar opnames van die nacht is het muziek die je meteen weer bij de lurven grijpt. De emotionele directheid van ‘Back to Black’. De soepele band, de arrangementen met vaart en Winehouse die precies weet hoe ze een melodie moet versieren. Hoe losjes maar trefzeker haar timing, hoe ontzettend vrij haar frasering. In de pompende swingsoul van ‘You Know I’m No Good’ plaatst ze haar noten tot in de uiterste hoeken van de balustrades van Paradiso. En het slepende ‘Love Is a Losing Game’: zo raak.

Amy Winehouse reisde door de tijd met haar stem. Rauw, nasaal en bluesy in bitterzoete songs. De belofte werd volop ingelost, schreef NRC destijds. Maar zong ze niet, dan oogde ze kwetsbaar. Ze frunnikte aan haar jurk en sjorde die wat omhoog, greep naar haar hoge haar. Dan was er die nacht soms die blik: wat sta ik hier eigenlijk te doen? Ze wiebelde op haar hoge hakken, zeeg even ineen na een slok uit haar glas.

Je wilde je armen om haar heen slaan. Haar beschermen. Het was een gevoel dat die nacht bleef hangen.

Heetste kaartje van de stad

Een tikkie ordinaire meid uit Southgate, Noord-Londen met een vrolijke, onbevangen uitstraling en een wat knauwerige, jazzy zangstijl was begin 2007 uitgegroeid tot een grote ster aan de top van de Britse popmuziek. Haar album Back to Black, in Groot-Brittannië toen al bijna vier maanden uit, stond hoog in de hitlijsten.

De nonchalante, bijna ironische videoclip van ‘Rehab’ viel op tussen de gepolijste popclips van die tijd. „They tried to make me go to rehab, I said no, no, nooo”, zong Amy quasi-verveeld. In haar stem en muziek klonken echo’s door van grote namen: van jazzlegende Dinah Washington, soulzangeres Aretha Franklin, hiphopster Lauryn Hill tot Billie Holiday. Maar Winehouse was geen imitator. Ze nam invloeden in zich op en maakte er iets eigens van. Ook opvolger ‘You Know I’m No Good’ scoorde. Later dat jaar won ze belangrijke prijzen zoals Brit Awards en Grammy’s.

https://www.youtube.com/embed/TJAfLE39ZZ8

Tegelijkertijd stonden de tabloids bol van haar privéleven. Amy ging geregeld tot het gaatje: er waren vechtpartijen in pubs, dronken kon ze optredens afbreken en ze had een grove mond – ook tegen het publiek. Amy’s talent was onomstotelijk, haar gedrag onvoorspelbaar.

In Nederland behaalde ze haar grootste hitsucces iets later. ‘Valerie’, opgenomen met Mark Ronson, bereikte in 2008 de eerste plaats in zowel de Top 40 als de Single Top 100.

Toch gold een kaartje (slechts 15 euro!) voor haar relatief spontaan geplande nachtconcert in Paradiso al als the hottest ticket in town. De verkoop was pas twee weken eerder begonnen. Het was een idee van Jan Willem Sligting, destijds directeur van Paradiso, om het concert ’s nachts te organiseren. Eerder op de avond speelden al rockbandjes.

De rit vanaf Schiphol

Dus stond een lange rij gelukkigen rond middernacht buiten de Amsterdamse popzaal. Sneeuwbuien trokken over, er was een weeralarm van kracht. Amy’s band was al met de tourbus vooruitgekomen. Pas aan het begin van de avond haalde Kim Ormel, destijds perspromoter en productmanager bij de Nederlandse tak van haar platenlabel Universal/Island Records, Amy en haar manager Ray op van Schiphol. De zangeres had in Londen nog promotieverplichtingen voordat ze naar Amsterdam kon vliegen.

„Gewoon relaxed”, stapte ze in het Golfje van Ormel, die haar al kende sinds haar debuutoptreden op North Sea Jazz in 2004. „Ze sprak niet veel in de auto. Wel zei ze dat ze er veel zin in had om te spelen. Ik liet haar verder met rust, ze had die dag al veel achter de rug.” Ormel zette haar af bij Paradiso en reed vervolgens snel door naar de Heineken Music Hall, waar die avond ook een andere artiest uit haar stal optrad: James Morrison. Ze wist op tijd terug te zijn voor de twee interviews die de zangeres nog vlak voor haar show aan de Nederlandse pers zou geven.

Het was iets na elven toen Amy in de kleedkamer, diep in de catacomben van Paradiso, de interviewer vertelde hoe trots ze was op Back to Black. Op de bank mengde ze haar whisky met cola. Al bevatte het album minder jazz dan ze zou willen. Zelf beschouwde ze zich nadrukkelijk als jazzzangeres.
Over de titelsong zei ze: „Voor ‘Back to Black’ liet ik me inspireren door meisjesgroepen als The Shangri-La’s en Martha Reeves and the Vandellas uit de jaren zestig. Maar ook soul van Ray Charles. Hoe ik daarbij kwam? Een tijdje terug speelde ik veel potjes pool. Ik ontmoette een jongen en viel als een blok voor hem – over de pooltafel heen. De jukebox speelde melancholische en coole muziek uit de jaren zestig. Geloof me: The Shangri-La’s hadden een nummer voor elke fase van onze relatie. ‘Give him a great big kiss’, precies zoals ik me voelde de eerste weken. ‘Love is a drug. Corny hè?”
Maar ja, ze waren zo fout samen, ging ze verder. „Steeds maar weer bewezen we aan onszelf dat we verliefd waren. En toen het uitging, ging ik door een hel. Ik was depressief, een week dronken en lag knock-out op de keukenvloer. Ik wilde niet wakker worden. Niet zo fraai, maar het werd wel een song.” [‘Back To Black’].

Toen ze het eerste exemplaar van haar album in haar handen had, sms’te ze haar producers Mark Ronson en Salaam Remi meteen dat ze van ze hield. „Ik huilde gewoon, ik barstte van geluk. Gewoon al het feit dat wat ik in mijn hoofd had, nu ook echt op cd staat. Het is precies geworden zoals ik wilde. En méér.”

Tijdens het interview was ze terughoudend maar opgewekt. Ze wilde het „allemaal anders doen” en was gestopt met blowen. Op tournee, vertelde ze, voelde ze zich vrij.
Over haar reputatie was ze opvallend open. „Ik ben een recht-door-zee type”, stelde ze vast. „En als ik een borrel op heb, ben ik snel op de kast te krijgen. Of eigenlijk, vroeger. Ik probeer nu wat rustiger te zijn. Ik wil zo veel mogelijk genieten en niet zien dat ik kansen heb vergooid door me te gedragen als een bitch. I wanna be a nice drunk.”

Maar een alcoholist? Nee, was ze beslist niet. „Mensen hebben er verkeerde ideeën van. Ik zou me heus wel laten opnemen als er een probleem zou zijn.” Wijzend op haar bel whisky: „Ik zou anders toch hier ook niet rustig van dit drankje kunnen genieten?”

Een nacht die blijft hangen

Back To Black bestaat nu twintig jaar, de tijd is omgevlogen. De opvolger van het jazzgetinte, broeierige debuut Frank (2003), waarmee Amy Winehouse zich al vroeg had onderscheiden, vindt ook twintig jaar later nieuwe, jonge luisteraars. Ze trekt maandelijks nog ruim 23 miljoen luisteraars op Spotify. Als onderdeel van de jubileumheruitgave Back to Black (20th Anniversary Edition) staat de volledige Amsterdamse show er ook op.

In deze nachtshow richtte ze weinig woorden tot het publiek, afgezien van een dankwoord. „Dank-you-wel”, probeert ze. „It’s been really cool. So, um, I think we pretty much exhausted every song I have on my album, so I thought I’d play you something that is not on the album. This is a cover of a song by one of the best bands in England, The Zutons.” Ze besluit haar show met ‘Valerie’. Een loomere versie dan de uptempo, door tamboerijn aangevoerde swingsoul die ze in 2007 met producer Mark Ronson uitbrengt. Het nummer groeide uit tot een van haar signature songs.

De volledige show

Een deel van het concert verscheen eigenlijk al als een collector’s item. Zes nummers stonden destijds al op een bonus-cd van Back to Black. Dat het hele concert nu integraal te beluisteren is, een uurtje, is meer dan een aardige bonus voor liefhebbers. De heldere liveopnames laten horen hoe sterk de songs live waren, hoe trefzeker de band speelde en hoe moeiteloos Amy Winehouse een melodie naar zich toe trok. En die timing … het blijft een genot om naar te luisteren. Haar stem rauw, diep en tegelijkertijd soepel.

Naast de concertregistratie zijn ook B-kantjes en demo’s toegevoegd. In de demo van ‘Rehab’ is het arrangement kaler, maar de kracht van het liedje is er al: de melodie, de laconieke voordracht, de weerbarstige energie. ‘Back to Black’ klinkt in de demoversie nog niet zo dramatisch als de uiteindelijke versie; de piano voert de boventoon en de emotionele lading moet zich nog verder ontvouwen. ‘Love Is a Losing Game’ op akoestische gitaar. Speelt ze zelf?

Maar niet alles is een ontdekking. Een alternatieve dubversie van ‘Tears Dry on Their Own’ overtuigt niet: slapper. Sterk was haar liefde voor ska en reggae en haar derde album zou meer die sound krijgen, zei haar producer Salaam Remi. Maar hoewel de covers van liedjes als ‘Monkey’ van The Specials of Sam Cooke’s ‘Cupid’ aardig zijn, vonken ze niet.

Haar laatste Nederlandse optreden, in het najaar van 2007 in de Heineken Music Hall in Amsterdam (nu AFAS Live), verliep vlak en lusteloos. Steeds vaker ging Amy haar concerten afzeggen. De drugs namen het over, al waren er ook berichten dat ze afkickte. En een comeback hing ook nog een tijd in de lucht.

Die hoop vervloog in juni 2011, toen ze in Belgrado wankelend en verward op het podium stond. Een maand later volgde het ondenkbare nieuws: Amy Winehouse was gevonden in haar huis in Camden Town, Londen, 27 jaar oud. Na haar dood kreeg ze een bronzen standbeeld op Stables Market in haar wijk. Wereldberoemd geworden met slechts twee albums.

Kies NRC als voorkeursbron