De Nederlandse routekaart om van fossiel af te komen is mislukt

Het was een hoopvol teken van D66 als klimaatpartij. Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei, D66) zat eind april de conferentie voor over de afbouw van fossiele brandstoffen, samen met gastland Colombia. Belangrijkste uitkomst waren de afbouwplannen voor gebruik van fossiele brandstoffen, met voor elk land z’n eigen routekaart. In de woorden van minister Van Veldhoven zelf: „We zien de routekaarten als het gereedschap voor deze ambitie.”

Inmiddels heeft Nederland – als tweede land! – zijn routekaart gepubliceerd. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei zegt dat we ons met deze „verantwoorde routekaart voor het uitfaseren van fossiele brandstoffen” aan onze „beloftes houden”. Datzelfde ministerie erkent na vragen van journalisten echter ook dat de kaart „nog niet volledig is”. Het bevat bijvoorbeeld geen concrete uitfaseerdata zoals Frankrijk (2050) en Duitsland (2045) die wel hebben.

De route biedt inderdaad geen enkel aanknopingspunt om te kunnen spreken van een plan. Het stuk „agendeert vraagstukken waarop keuzes nodig zijn”. Ook poneert het dat ‘Alternatieven nodig zijn om over te stappen naar duurzame alternatieven’. Dat is waar, maar ook totaal betekenisloos.

Het stuk beschrijft de verschillende opties om fossiele brandstoffen af te bouwen. Maar, in plaats van keuzes, concludeert het stuk dat wanneer we fossiel afbouwen, afhangt van in welke mate we de opties om fossiel af te bouwen toepassen. Het lijkt wel alsof het ministerie net pas heeft ontdekt dat de afbouw van fossiele energie niet pijnvrij kan.

Uiteindelijk is fossiele afbouw, zoals iedere politieke keuze, een met afweging tussen belangen. Juist daar ontbreekt het aan. In het ‘uitfaseerplan’ worden wel afwegingen beschreven, maar geen enkele knoop doorgehakt.

Schep duidelijkheid

Dit is een gemiste kans, en daar moeten we ruchtbaarheid aan geven. Juist door met heldere paden voor uitfasering te komen, zet je de markt in beweging.

Gelukkig biedt de routekaart wél voldoende aanknopingspunten voor het uitfaseren van de verschillende fossiele energiebronnen. Zo vraagt stoppen met kolen alleen als ‘extraatje’ om een afscheid van Tata Steel. Pijnlijk, maar wel duidelijk.

En laten we het rondje afmaken, te beginnen met aardgas. Het uitfaseren daarvan vraagt om meer coördinatie dan bij kolen. Ook hier zouden juist een heldere einddatum (onze oosterburen kozen 2045) en concrete doelen op de weg ernaartoe duidelijkheid geven. Het meest uitdagend is afbouw van fossiel in de industrie, maar dat komt vooral door gebrek aan een visie op onze toekomstige industrie, en de voortdurende hoop dat het door de afvang van broeikasgassen in de toekomst toch mogelijk wordt om aardgas te blijven gebruiken. Door een visie op een aardgasvrije industrie te bieden en daar ook consistent op te sturen, zouden deze onduidelijkheden verdwijnen.

Voor het gebruik van aardolie geldt min of meer hetzelfde als voor aardgas. Het verbruik voor vervoer kan en gaat verdwijnen als we maar doorzetten. In de chemische industrie is afbouw ingewikkelder: de vraag naar duurzamere en duurdere alternatieven is tot op heden beperkt. Ook hier kan juist een heldere einddatum en bijpassend beleid, dat het gebruik van aardolie normeert en omlaag dwingt, de vraag naar duurzame alternatieven stimuleren en zo de transitie versnellen.

De onvolledige routekaart is dus vooral een voorbeeld van niet-gemaakte fundamentele keuzes. Daar is uiteindelijk niemand mee geholpen. Juist op momenten dat belangen botsen, moeten politici knopen doorhakken. Dat iedere optie ook nadelen heeft, mag geen reden zijn om niets te doen.

Opvallend genoeg vind ik dit niet alleen, maar onze minister-president ook. Bij de Verenigde Naties zei hij onlangs dat: „Niets doen heeft geleid tot de zwartste bladzijden in de geschiedenis” en, specifiek over klimaatverandering: „We weten wat er moet gebeuren: … fossiele brandstoffen uitfaseren”. Het is tijd dat de regering stopt met niets doen.

Afbouw is niet makkelijk, maar broodnodig. Dit is ook precies waar de partijleden van de grootste coalitiepartij, de partij van Rob Jetten, om vragen. Bij het D66-partijcongres werd immers een motie voor het stoppen van nieuwe fossiele financiering aangenomen. Mijn oproep aan de regering is dus simpel: kies een einddatum voor het gebruik van alle fossiele brandstoffen in Nederland. Als Duitsland het in 2045 klaar kan spelen, zouden wij dat ook moeten kunnen.