Volwassenen zijn wel degelijk creatiever dan kinderen, maar kinderen beginnen met meer plezier aan hun tekening

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt zijn volwassenen wel degelijk creatiever dan kleine kinderen, maar volwassenen voelen zich wél veel onzekerder over hun inventiviteit en hun producten. Kinderen hebben veel meer plezier in creatieve opdrachten en zijn ook zelfverzekerder. Dat blijkt uit een vergelijkend experiment, met 70 volwassenen (meest tussen 25 en 30 jaar oud) en 93 kinderen (rond de zes jaar). Een team van vier psychologen onder leiding van Janika Saretzki en Mathias Benedek (beide Universiteit van Graz, Oostenrijk) schrijft dit deze week in PlosOne.

De willekeurig uitgenodigde proefpersonen uit alle lagen van de bevolking moesten twee keer een tekening maken, een keer vrij en zonder tijdsdruk en een keer met een gestructureerde opdracht (teken binnen 8 minuten een niet-bestaand fantasiedier). Alle 163 deelnemers werd ook de bekende ‘out of the box denken’-test afgenomen waarin ze binnen drie minuten zo veel mogelijk toepassingen moesten bedenken voor een blikje (deze test wordt ook vaak met een sok gedaan). De creativiteit van de oplossingen en de tekeningen werd blind beoordeeld door vijf verschillende experts, op effectiviteit, ‘nieuwigheid’ en ‘algemene creativiteit’.

Creatieve antwoorden van volwassen in de blikjestest waren bijvoorbeeld ‘handig als halloween-snoep-opbergdoos als je een dieet volgt’ en ‘handig om goede sneeuwballen mee te vormen’. Kinderen kwamen met creatieve antwoorden als: ‘handig om een rammelaar mee te maken’ en als ‘tunnel voor de speelgoedtrein’. Op een als creatief beoordeelde volwassenentekening zie je een mooie bloesem met prachtige zachte kleuren, op een creatieve kindertekening staat een soort tank met allemaal hijskranen afgebeeld. Op een niet-creatieve kindertekening staat een ongeïnspireerd huisje, op die van een volwassene een vaag clichématig poppetje.

Na afloop werd de deelnemers ook gevraagd naar hun emoties en beleving. De kinderen bleken zich in twee van de testen gemotiveerder, enthousiaster en zelfverzekerder te voelen dan de volwassenen, behálve in de gestructureerde tekentest, daarin verschilden kinderen en volwassenen niet in plezier.

Onderwijs verbetert creativiteit

Ondanks de algemeen levende overtuiging dat volwassenen meestal de creativiteit van de kindertijd verliezen, kan de uitslag van het experiment ook weer niet als een verrassing komen, aldus de onderzoekers. Want als wetenschappelijke testen van creativiteit (en er zijn er vele) op kinderen worden toegepast, wordt er altijd een aangepaste leeftijdschaal gebruikt, met als basis: hoe ouder de kinderen des te creatiever ze zijn. Uit eerdere onderzoeken bleek ook al dat door schoolonderwijs de creativiteit van scholieren niet verminderd wordt, zelfs eerder verbeterd. Verder zijn er opvallend weinig vergelijkende experimenten gedaan, aldus Saretzki, Benedek en hun collega’s. Ook op hun eigen onderzoek is wel wat af te dingen, schrijven ze. Ze maten bijvoorbeeld vooral inventiviteit, terwijl ook probleemoplossend vermogen een belangrijk onderdeel van creativiteit is, net als samenwerkingsgedrag.

De onderzoekers verklaren de discrepantie tussen het beeld en de werkelijkheid van kinderlijke creativiteit uit het grote enthousiasme waarmee kinderen doorgaans creatieve opdrachten oppakken. Daarmee lijken ze al direct creatiever, ook al valt het product bij nauwkeurige toetsing tegen, vergeleken met de creativiteit van volwassenen. Dat het enthousiasme van kinderen de beoordeling van hun creativiteit beïnvloedt is ook niet zo heel gek, voegen de onderzoekers daaraan toe, „want creatief gedrag is niet alleen een gevolg van creatieve vermogens, maar ook van creatief zelfvertrouwen”. Zoals de sportiviteit van een ‘sportief persoon’ meestal ook wordt gebaseerd op zijn of haar enthousiasme en motivatie voor sport, en niet zozeer op de daadwerkelijke prestaties.

De onderzoekers stelden de vraag ook aan hun proefpersonen: vonden zij dat kinderen creatiever zijn dan volwassenen? Bijna 80 procent van de volwassen proefpersonen was het daarmee eens, maar de stemming onder de kinderen was in evenwicht, waarbij ongeveer de helft dacht dat volwassenen creatiever waren.

Kinderen zien het als een spel

Het enthousiasme bij kinderen wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat zij de opdrachten als een spel zien waarbij er weinig in het geding is. Daarmee kan hun gevoel van autonomie en toereikend vermogen gemakkelijk bevredigd worden, een belangrijke voorwaarde voor plezier. Volwassenen lijden daarentegen onder drukkende zelfbeoordeling of zelfs rigide zelfverwachtingen. Kinderen zijn (in de westerse cultuur) ook veel meer dan volwassenen gewend om uitvoerig te worden geprezen voor alles wat ze produceren, merken de onderzoekers nog op.

In de blikjestest en de fantasiedieropdracht werden de volwassenen op alle punten hoger beoordeeld. Ook in de vrije tekening versloegen ze de kinderen op de punten ‘effectiviteit’ en ‘algemene creativiteit’, maar niet in nieuwigheid, vooral omdat de volwassenen vaak dezelfde onderwerpen kozen – de kinderen waren als groep origineler. Volgens de onderzoekers komt dat doordat in de opdracht van de vrije tekening niet werd gezegd dat het onderwerp creatief moest worden gekozen – voor kinderen maakt dat kennelijk weinig uit.

Het vermogen om nieuwe dingen te bedenken en uit te voeren lijkt wel de vaste basis van de vele definitie van creativiteit, maar in de precieze criteria bestaan veel verschillen. In een eerder overzichtsartikel over de producten van creativiteit beschrijft Mathias Benedek hoe onderscheid kan worden gemaakt tussen de verschillende niveaus, waarbij het oordeel van de omgeving centraal staat. De kleine creativiteit (little-c) bestaat uit alledaagse originele creatieve oplossingen en prestaties (tekening, muziek) die kunnen worden opgemerkt door de directe omgeving. De ervaring van het creatieve proces is daarbij meestal belangrijker dan het product. Beroepsmatige creativiteit (pro-c) draait veel sterker om het resultaat als maat van de creativiteit, dat product moet worden opgemerkt door experts binnen een bepaald creatief domein en bijvoorbeeld leiden tot patenten of tentoonstellingen. En dan is er ook nog de grote creativiteit (big-c) die boven een bepaald domein uitstijgt omdat die bijvoorbeeld een Nobelprijs oplevert of omdat er veel lange encyclopedielemma’s over geschreven worden (zoals over Leonardo da Vinci of Paul McCartney).

Kies NRC als voorkeursbron