Russische zakenman betreedt met succes de markt voor Nederlandse filmdistributie, maar verbergt het via Cyprus

Als in de zomer van 2025 de nieuwe Nederlandse distributeur 18K Film zijn aankopen op het filmfestival van Cannes heeft voltooid, geeft directeur Erik Engelen enthousiast een interview aan de Filmkrant. Hij heeft er zin in. „Onze eerste regel is dat er geen regels zijn”, zegt hij. In Cannes hebben ze mooie aankopen gedaan, van een „slimme genrefilm”, „een subtiel drama”, „een spraakmakende documentaire” tot een „stevig Frans actiedrama”.

Een jaar later timmert het in Amsterdam gevestigde bedrijf behoorlijk aan de weg. Het brengt bijvoorbeeld de succesvolle film If I Had Legs I’d Kick You uit. Het voorlopige hoogtepunt vond afgelopen mei plaats op het filmfestival van Cannes, waar vrijwel alle Nederlandse filmdistributeurs de rechten op Club Kid, dé film van het festival, hopen te kopen – sommigen doen zelfs een onverantwoord hoog bod. Maar de veilingstrijd wordt gewonnen door 18K.

In de filmwereld kijken ze met ontsteltenis naar deze nieuwkomer. Nederland heeft relatief veel filmdistributeurs, er zijn er 36 aangesloten bij brancheorganisatie NVPI. De concurrentie is groot en de marges klein. Het verdienmodel is grotendeels afhankelijk van de verkoop van bioscoopkaartjes, waarvan zo’n 40 procent naar de filmdistributeur gaat. Bij een kaskraker (in 2025 trok A Minecraft Movie, van Warner Bros., bijna een miljoen bezoekers) is er goed geld te verdienen. Maar of een film succes zal hebben blijft gokken. Distributeurs kopen rechten aan nog voordat er een minuut daadwerkelijk is opgenomen, meestal gaat het op basis van enkel een script of betrokken acteurs. Dit aankopen gaat via ‘blinde’ biedingen, filmdistributeurs weten niets over het bod van hun concurrenten. Flopt een film dan kan het verlies snel oplopen.

Risky business dus. Elk jaar verdwijnen er distributeurs en komen er nieuwe bij. Dat is ook niet wat opvalt. Maar 18K Film kan als nieuwkomer meebieden met gevestigde partijen én wint de strijd regelmatig. Wie is deze nieuwkomer? Hoe komt 18K Film aan zijn geld? En klopt het wat over 18K op filmfestivals rondgaat: dat er Russisch geld achter zit?

Rode lap

Wie kijkt naar de bedrijfsstructuur van 18K Film komt al snel uit in Cyprus. Uit gegevens van de Kamer van Koophandel blijkt dat het bedrijf uit Nederland is opgericht door Ayda Distributions, een bedrijf uit Cyprus, dat nog steeds eigenaar is van de vennootschap 18K Film. Ayda heeft een volledig lege website, waarop alleen staat dat het bedrijf een movie distribution company is. Eigenaar en bestuurder van dit Cypriotische bedrijf is Oxana Antaniou, die ook nog directeur is van meer dan tien andere bedrijven op Cyprus en een professioneel bestuurder en beheerder van bedrijven lijkt te zijn.

Een van de andere directeuren van Ayda is Alla Tanasova. Ze is een in Londen wonende Russin, die volgens haar LinkedIn-profiel financieel directeur is bij Volga Film. En dát is een bekend Russisch filmdistributiebedrijf, dat samenwerkt met het Russische ministerie van Cultuur.

In een interview via Teams zegt 18K-managing partner Erik Engelen, een Belg die vanuit Spanje leidinggeeft aan het bedrijf, dat ze inderdaad onderdeel zijn van „een internationale groep die in veel landen actief is”. En, bevestigt hij, dat is inderdaad Volga van de Russische zakenman Sergei Yershov.

Eigenlijk heeft Engelen heel weinig zin om het daarover te hebben. Want hij vindt dat „er niets te verantwoorden valt”. „Volga is een zeer gerespecteerd bedrijf dat met alle internationale en Europese bedrijven zaken doet.” Het bedrijf staat ook niet op een sanctielijst, zegt hij. „Maar blijkbaar is het woord ‘Russisch’ tegenwoordig een soort van rode lap waar iedereen achteraan gaat.”

Maar als Volga een gerespecteerde en bekende naam is, blijft het opmerkelijk dat 18K Film op de website niet gewoon schrijft dat ze onderdeel zijn van het concern van Sergei Yershov. En waarom verhult 18K de betrokkenheid van Yershov door het gebruik van een constructie via Cyprus?

Over dat laatste zegt Engelen dat dit nou eenmaal de constructie is die ze kregen voorgesteld van de financieel directeur van Volga. „Dus als je precies wilt weten hoe dat zit, moet je dat aan de directeur vragen.”

Boycot

Het is in de Nederlandse filmwereld niet verboden om zaken te doen met Russisch geld, Yershov staat niet op de sanctielijst. Niet lang na de Russische invasie van Oekraïne riep Hollywood op tot een boycot: bioscopen in Rusland mochten geen films uit Hollywood vertonen. Ook in Nederland werd daartoe opgeroepen. Gunay Uslu, toenmalig staatssecretaris van Cultuur, vroeg in maart 2022 in een gezamenlijke verklaring met Europese collega’s de cultuursector om „alle formele en institutionele samenwerkingen met de overheid in de Russische Federatie en Belarus, evenals de aan hen gelieerde culturele instellingen, op te schorten.” Inmiddels bestaat de boycot van Hollywood en Nederland enkel nog op papier. Maar gevoelig blijft het samenwerken met Russen wel.

Erik Engelen zucht. Verplaats je in onze positie, zegt hij. „We zijn 18K, hebben een nieuw bedrijf gesticht, een businessplan opgesteld en een financier gevonden, die een Russische naam heeft. Wat zou jij dan doen?” Hij beantwoordt het zelf maar meteen: als 18K Film de naam van financier Sergei Yershov niet noemen. „Want dan krijg ik meteen links en rechts vragen. Oeh, ze worden gesponsord door Russisch geld. Nee. We worden niet gesponsord. Ons geld komt niet uit Rusland.” Want Yershov, zegt Engelen, is weliswaar Rus maar woont al jaren in Amerika, heeft een Amerikaans paspoort en leidt zijn bedrijf vanuit Los Angeles.

En dat Yershov banden met het Russisch regime heeft? „Dat klopt niet. Om als distributeur te werken heb je een licentie nodig van het ministerie van Cultuur. En ook moeten zij elke film goedkeuren die je wilt uitbrengen.” En dat Volga in Rusland films ontwikkelt samen met het ministerie van Cultuur, daar ziet hij geen probleem in. „Dat is net alsof je in Nederland een film uitbrengt met steun van het Filmfonds. Als je dan zegt: je hebt een band met de Russische staat, dan vind ik dat een zeer ruime interpretatie.”

Maar dat blijkt niet helemaal te kloppen.

Over Sergei Yershov is niet veel bekend. Hij geeft weinig interviews. In 2024 besteedde de BBC aandacht aan hem, maar dat ging alleen over het feit dat hij de nieuwe eigenaar was van een landhuis in Little Chalfont, vlakbij Londen. Dit huis was eigendom van heavymetalzanger Ozzy Osbourne, die er ooit in een roes van drank en drugs probeerde zijn vrouw van kant te maken.

Distributeur en producent

In Rusland is de 59-jarige Yershov met zijn Russische bedrijf VLG.Film, de nieuwe naam van Volga Film, niet alleen actief als distributeur, maar ook als producent. In september presenteerde VLG.Film tijdens een filmfestival in Sint Petersburg de filmtitels die het bedrijf gaat uitbrengen en produceren. Het komende jaar zal het bedrijf in Rusland een mix van Hollywood ‘darlings’ waaronder de nieuwe film Artificial van Luca Guadagnino (Call Me by Your Name), horror en Russische films uitbrengen. Een van de Russische titels is De ongelofelijke Tatyana Viktorovna – een film „gemaakt met hulp van de premier en het ministerie van Cultuur van de Russische Federatie” waarvan de release ondersteund wordt door staats-tv zender Rossiya.

Als filmdistributeur is Volga actief in meerdere landen. Het moederbedrijf is geregistreerd in Los Angeles en er bestaan dochterondernemingen in Rusland en diens buurlanden Estland, Letland, Litouwen en Oekraïne. Na de Russische inval in Oekraïne is samenwerking met Russische bedrijven in deze grenslanden verboden vanwege sancties. Het Oekraïense nieuwsmedium Censor.net beschrijft hoe Yershov na 24 februari 2022 aankondigt dat hij, „als goede Rus”, zijn Russische bedrijf zal verkopen en zijn onderneming in Oekraïne zal sluiten. De Volga’s verdwijnen en er verschijnen nieuwe distributeurs, schijnbaar zonder Russische banden, in zowel Oekraïne als de Baltische Staten. Alle dragen de naam Adastra Cinema. Ook deze nieuwe distributeurs vallen in hun lokale markt op: hoe konden zij als nieuwkomers grote titels binnenhalen?

Dit viel Algirdas Ramaska, directeur van het Vilnius International Film Festival en filmdistributeur, ook op, vertelt hij tijdens een videogesprek: „Eerst geloofde ik het nog. Volga werd opgeheven en de naam werd Adastra. Er kwam een Litouwse man aan het roer die zei geen banden te hebben met Volga. Al snel viel het op dat de titels die ze aankopen in Rusland door Volga worden gedistribueerd.” Ramaska vertelt hoe vooral de Amerikaanse studio’s houden van „big buyers” die grote deals in een keer voor verschillende landen kunnen maken en daarmee concurrenten uit de markt drukken. ”Wij willen hier niets met Rusland te maken hebben”, zegt Ramaska, „maar ze hebben geen enkel respect voor de regels.”

Strategisch partnerschap

Als NRC nadere vragen stuurt aan 18K Film over de constructie via Cyprus en Volga Groep van de Russische zakenman Yershov, antwoordt de andere 18K-directeur, Siegfried Moens. 18K Film heeft niets met de Volga Groep te maken, schrijft hij. „Mevrouw Antoniou is de enige aandeelhouder van Ayda Distribution, dat de eigenaar is van 18K Film.” Enige ervaring van haar in de filmwereld is niet bekend. Haar profiel op LinkedIn heeft ze recent verwijderd.

Moens zegt dat hij Antoniou tegenkwam via hun „professionele netwerk”, toen hij met Engelen het plan had om 18K op te richten. Dat zijn collega Erik Engelen eerder zei dat 18K Film onderdeel van de Volga Groep is, klopt volgens hem niet. „Erik is niet betrokken bij de aandeelhoudersstructuur en de financiering van 18K, en is dus niet de aangewezen persoon om daarover uitspraken te doen. Indien Erik Engelen verwees naar een band met de heer Yershov, ging het om het strategisch partnerschap met VLG.FILM Inc., dat wij niet ontkennen.” Op de vraag wat dat ‘strategische partnerschap’ precies inhoudt, kwam vanuit 18K geen antwoord.

Dat de financieel directeur Alla Tanasova van Volga ook directeur is bij Ayda Distributions op Cyprus, is een keuze van de eigenaar Antoniou, zegt Moens. In een e-mail benadrukt hij: „18K is een jonge, onafhankelijke Nederlandse filmdistributeur.”

De Russische zakenman Sergei Yershov zou precies kunnen uitleggen wat zijn band met 18K precies is, waarom hij interesse heeft in het Nederlandse taalgebied en waarom hij tegen andere Nederlandse distributeurs op filmbeurzen zegt dat 18K van hem is. Maar Yershov wil geen aandacht, zei 18K-directeur Engelen al in het eerdere gesprek. Hij heeft daar gewoon geen zin in. „Sergei is niet iemand die publiciteit zoekt. Hij is iemand met een heel goede reputatie, die geen verborgen banden heeft met wat dan ook”, zei Engelen hierover. „Hij wil gewoon investeren in zijn films, in zijn bedrijven, in zijn mensen.”

Een mailtje met vragen over zijn activiteiten in Nederland en zijn interesse in de Benelux laten Yershov en zijn bedrijf Volga onbeantwoord, zoals Erik Engelen al voorspelde.

Kies NRC als voorkeursbron