Trump toont zich nu openlijk een bondgenoot van Rusland, met kolossale gevolgen voor Oekraïne en Europa

Donald Trump zei het zonder blikken of blozen, afgelopen maandag: „Rusland doet het, eerlijk gezegd, prima met Oekraïne.” Een losjes geponeerde opmerking, tegenover journalisten, markeerde feilloos de maand waarin de 47ste president van de Verenigde Staten zijn masker afzette en zich openlijk opwierp als bondgenoot van Vladimir Poetin en diens schrikbewind. Achteloos schoof Trump de Russische agressie-oorlog tegen Oekraïne, Poetins jarenlange terreurcampagne tegen de burgerbevolking en tienduizenden gedocumenteerde oorlogsmisdaden opzij.

Een dramatischer herschikking van de geopolitieke verhoudingen is nauwelijks te vinden in de moderne geschiedenis. ‘America Is Now an Ally of Russia’, schreef The Atlantic zondag. ‘Trumps verraad van Oekraïne’, kopte The New York Times dinsdag. Schokkend, maar eigenlijk niet meer verrassend voor de president die Volodymyr Zelensky al bijna twee jaar afschildert als een ondankbare profiteur en „dictator” die geen vrede wil, en die de Oekraïense strijdkrachten tegenwerkt in hun toch al ongelijke strijd tegen de Russen, de rode loper uitrolt voor Poetin en hem uit zijn internationale isolement haalt, die economische sancties opheft en de oorlogskas van het Kremlin spekt met een miljardendeal over diesel.

Live

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
of probeer het later nog eens.

Het woord ‘verraad’ komt niet uit de lucht vallen: ook in de VS heerst afschuw over Trumps Oekraïnebeleid, dat volgens analisten veel verder gaat dan schofferen of beledigen. Trump slachtoffert actief onschuldige Oekraïense burgers; enerzijds door de levering van reeds betaalde Patriot-raketten aan Oekraïne te vertragen, anderzijds door de manipulatie van het Starshield-communicatienetwerk van Elon Musk, waardoor de Oekraïense krijgsmacht het land niet meer kan verdedigen tegen Russische drones. De vraag waarom Oekraïne sinds kort niet meer automatisch door de Amerikanen wordt gewaarschuwd zodra Rusland ballistische raketten lanceert, is niet opgehelderd.

Trump wil lagere benzineprijzen

De politieke kortetermijnanalyse luidt dat de Amerikaanse president met zijn Russische dieseldeal en de sanctieverlichting wanhopig probeert de prijzen van benzine en diesel in de VS naar beneden te bewegen met het oog op de midterm-verkiezingen op 3 november. Maar feit is dat Trump al sinds zijn terugkeer in het Witte Huis, in januari vorig jaar, overwegend het narratief van het Kremlin verkondigt en alle druk om concessies te doen bij Zelensky legt – zoals het opgeven van de Donbas en het neerleggen van de wapens. Geen woord over de dagelijkse Russische raketaanvallen op woonwijken in Oekraïne of Poetins kennelijke doel steden als Odesa, Kyiv en Charkiv onleefbaar te maken, vooral in de koude wintermaanden. Wel noemde Trump de Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen vorige week „een schande”.

Of het nu angst is voor de Russische president – of fascinatie, of bewondering – onder Trump voltrekt zich een geopolitieke Amerikaanse revolutie waarover nog bibliotheken vol zullen worden geschreven: van voorvechter van liberale democratieën tot bondgenoot van autocratisch geleide dictaturen. Een scherper contrast is nauwelijks denkbaar met zijn Republikeinse voorganger en Sovjet-havik Ronald Reagan, die zich in 1987 in Berlijn rechtstreeks richtte tot de aartsvijand: „Mr. Gorbachev, tear down this wall!” Zelfs Vladimir Poetin kan onmogelijk hebben gedroomd van het scenario dat zich dankzij Trump ontvouwt.

Niet alleen voor Oekraïne, maar voor heel Europa zijn de gevolgen van Trumps wisseling van kant kolossaal. De oorlog bepaalt in eerste instantie het lot van Oekraïne, maar ook dat van de rest van Europa. „Poetin wil het Westen een strategische nederlaag toebrengen en eenzijdig een nieuwe wereldorde opleggen van exclusieve invloedssferen, waarin het recht van de sterkste geldt”, schreef de Russische oud-diplomaat in ballingschap Boris Bondarev dinsdag. „Zijn doelen zijn onverenigbaar met de veiligheid en vrijheid die de inwoners van de Verenigde Staten en Europa momenteel genieten.”

Lees ook

‘We moeten Poetin geen centimeter geven’: partijgenoten roeren zich over Trumps geflirt met Rusland

Drie machtsblokken, zoals in ‘Jalta’

Trumps buitenlandbeleid beweegt zich al maanden in de richting van een wereld van drie grote machtsblokken. Hij toonde zich deze week dan ook meer dan bereid in te gaan op een voorstel van Poetin voor een driehoeksconferentie met de Chinese leider Xi Jinping, met de oorlog in Oekraïne als agendapunt. Zelfs The Wall Street Journal, die gewoonlijk Trumps beleid verdedigt, trok dinsdag een vergelijking met de conferentie van Jalta van 1945, waar drie grootmachten de invloedssferen in de wereld onderling afbakenden. Waarbij de conservatieve krant nog opmerkte dat „de heren Xi en Poetin samenwerken om de belangen en de invloed van Amerika te ondermijnen”.

Als Trump al die overtuiging heeft, dan blijkt dat vooralsnog nergens uit. Hij deed de afgelopen maanden weinig moeite om de traditionele Amerikaanse bondgenoten in Europa en Azië te vriend te houden, integendeel. Het lijkt Trump vooral te doen om geld verdienen; als hij al andere motieven bij Poetin vermoedt, dan probeert hij dat zoveel mogelijk te bagatelliseren.

Zo zei Trump vorige week dat Poetin nooit Amerika’s vijand Iran zou helpen om raket- en droneaanvallen uit te voeren tegen Amerikaanse militairen in het Midden-Oosten. „Als dat al gebeurt”, zei Trump in antwoord op vragen van journalisten, „dan is dat op een heel laag niveau, maar ik geloof helemaal niet dat zij dat doen.”

Die vraag was hem gesteld omdat zijn eigen inlichtingendienst CIA de afgelopen maanden meerdere keren heeft gewaarschuwd dat het Kremlin Iran actief satellietbeelden en geavanceerde droneapparatuur levert voor aanvallen op Amerikaanse doelen in het Midden-Oosten. Bij dergelijke aanvallen werden niet alleen Amerikaanse militairen gedood, Iran richtte voor miljarden dollars schade aan bij voltreffers op het hoofdkwartier van de Vijfde Vloot van de Amerikaanse marine in Bahrein, en vernietigde gevechtsvliegtuigen, radar- en luchtafweersystemen en ander peperduur materieel elders in de regio.

Trump schoffeert eigen inlichtingendienst

Maar belastende informatie over Moskou van de Amerikaanse inlichtingendiensten rijmt slecht met Trumps instinctieve voorkeuren. Al in 2018, tijdens zijn vorige termijn als president, schoffeerde hij tijdens een Amerikaans-Russische top in Helsinki zijn eigen inlichtingendiensten en koos partij voor de man naast hem, Poetin, toen hem vragen werden gesteld over Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen van 2016. Trump zei toen dat „president Poetin vandaag buitengewoon sterk en krachtig was in zijn ontkenning”.

Op korte termijn brengt de Amerikaanse overstap naar kamp-Poetin Oekraïne in een nog benauwdere positie. Het gevoel van verraad zat al diep in het land dat in 1994 zijn kernwapens opgaf in ruil voor soevereiniteitsgaranties van zowel Rusland als de Verenigde Staten. Maar opgave, of een slechte deal met Moskou onder druk van Trump, is geen optie voor Kyiv. Op het slagveld slaagden de Oekraïense strijdkrachten er nota bene in honderden vierkante kilometers terrein te heroveren. Die ontwikkeling had Trump met beide handen kunnen aangrijpen om nu eens Poetin onder druk te zetten en hém tot een bestand te dwingen.

Ondertussen bewapent Oekraïne zich tot de tanden, en bouwt aan een drone-industrie die toonaangevend is in de wereld. Zelfs de Amerikanen plukken daar de vruchten van; een deel van de militaire bases in het Midden-Oosten wordt beschermd met Oekraïense dronetechnologie tegen Iraanse droneaanvallen. Anders gezegd: Oekraïne beschermt Amerikaanse soldaten die dankzij Russische inlichtingen worden aangevallen door Iran. Het heeft er alle schijn van dat Trump zich doof houdt voor die invalshoek.

Waar Oekraïne in 2022 alleen stond tegenover een enorme Russische militaire overmacht – en op wonderbaarlijke wijze standhield – vecht het land inmiddels tegen een verbond van vier nucleaire mogendheden, met Noord-Korea en China als hofleveranciers van cruciale onderdelen voor Poetins wapenindustrie en de Verenigde Staten als partijdige scheidsrechter in een toch al ongelijke strijd. Daarbij heeft zich een nieuwe wereldmacht gevoegd, in de persoon van Elon Musk, eigenaar en beheerder van meer dan tienduizend Starlinksatellieten. Voor het gebruik van Starlink door de Oekraïense strijdkrachten zijn onlangs grote beperkingen opgeworpen.

Europa probeert Oekraïne overeind te houden

De Europese bondgenoten van Oekraïne ontberen, ondanks al hun rijkdom, de kracht om zich te mengen in dit macabere machtsspel. Van de superioriteit die Europa onder de vlag van het NAVO-bondgenootschap decennialang uitstraalde is twee jaar na de laatste Amerikaanse presidentsverkiezingen nog maar weinig over; Europa probeert Oekraïne op de been te houden en zich tegelijkertijd te wapenen tegen een steeds agressiever Moskou. Te vrezen valt dat de Russische sabotageacties en andere ‘hybride’ oorlogshandelingen in Europa alleen maar in ernst en omvang zullen toenemen nu Poetin zich actief gesteund weet door het Washington van Donald Trump.

De grote vraag is hoever de Amerikanen hun president laten gaan in zijn historische bromance met Vladimir Poetin, en of een eventuele Democratische verkiezingswinst over twee weken verandering kan forceren in diens opzienbarende buitenlandse beleid. Zowel in het Congres als onder de bevolking lijkt een forse meerderheid tégen Trumps politiek van ‘deals met Poetin’.

President Zelensky ploegt voort, zoals hij al vijf jaar doet. Door de recente ontwikkelingen in Washington en Moskou ziet hij in elk geval geen reden meer om Trump naar de mond te praten. Die tijd lijkt voorbij. Zelensky noemde Poetin deze week „een moordenaar”. „Misschien is dat wel onbeleefd, en misschien is dat niet wat de president van de Verenigde Staten van mij wil horen. Maar ik heb liever partners die open en duidelijk zijn, dan moordenaars met een glimlach op hun gezicht.”