Narco’s schieten met kogels, politici met aanklachten: hoe Mexicaanse journalisten juridisch monddood worden gemaakt

„Journalistiek doe je voor je publiek, niet voor de autoriteiten. Ik was altijd een lastige journalist en daarom was ik doelwit.” Rafael León is journalist in de Mexicaanse staat Veracruz. Jarenlang deed hij wat in Mexico nota roja wordt genoemd, eerstelijns misdaadverslaggeving. Als ergens een moord was gepleegd, een lichaam was aangetroffen of een schietpartij was geweest, ging León af op tips van buren, van taxichauffeurs, van vuilnisophalers. Maar dit jaar is hij ermee gestopt.

„Ik kom na het donker niet meer buiten. Ik hoef die primeur niet meer”, zegt León telefonisch. „Ik heb jarenlang verslag gedaan van de georganiseerde misdaad. Maar ik ben momenteel vooral bang voor wat de autoriteiten mij kunnen aandoen.”

Op kerstavond 2025 werd Rafael León opgepakt door een zwaarbewapend arrestatieteam, in opdracht van Karla Díaz Hermosilla, openbaar aanklager in de stad Coatzacoalcos. Hij werd beschuldigd van terrorisme, omdat zijn berichtgeving over drugskartels paniek onder de bevolking zou hebben veroorzaakt. Een unieke aanklacht in Mexico, waar journalisten al zwaar onder druk staan vanwege het aanhoudende geweld tegen de pers.

Volgens León ging het de aanklagers vooral om intimidatie. „De agenten die mij arresteerden, identificeerden zich niet. Toen ze me meenamen, dacht ik dat ik werd ontvoerd door criminelen en geëxecuteerd zou worden. Pas toen ik aankwam op het politiebureau, hoorde ik dat ik was gearresteerd.”

Journalisten monddood maken

De afgelopen jaren neemt een nieuwe vorm van intimidatie tegen journalisten in Mexico toe, en dat door de mensen die de pers juist zouden moeten beschermen. Autoriteiten beginnen rechtszaken tegen journalisten, om ze te intimideren of monddood te maken. Die zaken worden SLAPP’s genoemd, strategic lawsuit againts public participation. Volgens Article 19, een organisatie die zich wereldwijd inzet voor persvrijheid, werd in 2025 een recordaantal van 69 rechtszaken door politici of ambtenaren tegen journalisten gevoerd in Mexico, drie keer zoveel als het jaar ervoor. In meerdere staten zijn wetten aangepast zodat journalisten makkelijker aangeklaagd kunnen worden.

De angst om aangeklaagd te worden is vooral groot onder onafhankelijke en freelance journalisten die niet de middelen hebben om zich te verdedigen. De nieuwe vorm van intimidatie komt bovenop een ongekende geweldsgolf tegen journalisten in Mexico: sinds het aantreden van president Claudia Sheinbaum, oktober 2024, zijn twintig journalisten vermoord vanwege hun werk.

Twee journalisten in de staat San Luis Potosí werden in mei dit jaar gevangengenomen op basis van onduidelijke aanklachten en twee weken later vrijgelaten. In zeker vijf gevallen werden media door rechters gedwongen artikelen over corruptie binnen de lokale of regionale politiek te rectificeren. Twee keer werd een journalist gedwongen de namen van bepaalde politici niet meer te noemen. Of, zoals Rafael León, gearresteerd en beschuldigd van terrorisme, een aanklacht waar hij tot 23 jaar celstraf voor had kunnen krijgen.

León berichtte over corruptie binnen de politie, laksheid bij het OM en wetteloosheid in Veracruz. „Ik wist dat mijn werk gevaarlijk was. Maar ik had nooit gedacht dat het OM mij op deze manier zou aanpakken.” Behalve van terrorisme beschuldigde het OM León van „belemmering”, omdat hij eerder dan de autoriteiten aanwezig was op plekken waar misdaden waren gepleegd.

Eerder dit jaar werd journalist Roxana Guzmán ontvoerd uit haar huis in Veracruz en dood teruggevonden. Haar moeder vertelde er later over op een persconferentie.

Foto Ángel Hernández/REUTERS

Ondanks het machtsvertoon waarmee de journalist werd opgepakt, was León binnen een week weer op vrije voeten, onder druk van mensenrechtenorganisaties uit binnen- en buitenland. Een rechter oordeelde op 30 december dat er onvoldoende bewijs was voor de beschuldiging van terrorisme. „Er loopt nog een aanklacht tegen mij wegens ‘illegale verrijking’, de autoriteiten beschuldigen mij ervan samen te werken met drugskartels, al verwacht ik niet dat ze daar bewijs voor hebben”, zegt León. Maar het afschrikkingseffect is groot. „Al mijn collega’s zijn bang geworden; haast niemand durft meer de deur uit.”

Lees ook

Verslag doen van drugskartels in Mexico: ‘We hebben geen idee wat op sommige plekken gebeurt’

Samenwerking criminelen en autoriteiten

Juist in staten als Veracruz roepen persvrijheidsorganisaties al langer op om journalisten beter te beschermen. Dit jaar werden drie journalisten in de Mexicaanse staat vermoord, onder meer door drugskartels. Alle drie waren lokale misdaadverslaggevers. „Verslag doen van misdaad betekent in Mexico ook schrijven over wat de autoriteiten doen. Er is nu eenmaal veel corruptie en samenwerking tussen de georganiseerde misdaad en lokale bestuurders”, zegt León.

Hij benadrukt dat zijn beroepsgroep weinig bescherming krijgt. Doodsbedreigingen zijn in Mexico aan de orde van de dag. Het gebruiken van antiterrorismewetgeving tegen journalisten is volgens de Mexicaan een nieuwe escalatie. „Dat autoriteiten zelf zo openlijk de instrumenten van de staat gebruiken om journalisten de mond te snoeren, is iets wat ik nog nooit gezien had. En helaas is het effectief.”