Ook Italiaanse jongeren protesteren omdat ze geen toekomst zien. ‘Wij groeien op in een pretpark voor toeristen’

Francesca Lini is 26 jaar en heeft een bachelordiploma talen. Ze twijfelt of ze ook nog aan haar masterstudie begint. „Ik vraag me nu al af waartoe mijn diploma straks eigenlijk dient. Een hogere opleiding is in Italië niet langer een vorm van emancipatie, een manier om ergens te geraken”, zegt Lini tijdens een gesprek in Rome. Damiano Fusà (18) is laatstejaars in een wetenschappelijke richting van een middelbare school niet ver van het Colosseum. Rome heeft een prachtige façade, zegt Fusà, maar daarachter schuilt een minder fraaie werkelijkheid: „Wij groeien op in een pretpark voor toeristen, in een stad die te duur voor ons is.”

Lini en Fusà wijzen op dezelfde problemen die ook elders in Europa diepe onvrede veroorzaken. Italië kreunt onder stijgende prijzen voor energie en levensonderhoud. Wie studeert of pas aan het werk is, heeft de grootste moeite om in Rome en Milaan een woonplek te huren. Een hoger diploma biedt nauwelijks zekerheid op een stabiele baan. Maar ook wie wel werkt, worstelt met de stijgende kosten omdat de lonen niet worden aangepast.

Straks is Damiano Fusà klaar met de middelbare school. „Ik zie helemaal geen toekomst”, zegt de scholier. „Onze politici investeren enkel in oorlog en besparen op de rest.” Jonge Italianen verlaten bij gebrek aan toekomstperspectief al jaren massaal het land. Recent was 2024 een piekjaar: 156.000 Italianen vertrokken naar het buitenland.

Niet alleen jongeren voeren actie

De breed gedragen frustratie vormt de achtergrond van een protestgolf die zich uitstrekt van scholen en universiteiten tot de straten van meerdere Italiaanse steden. Niet alleen jongeren voeren actie. In Zuid-Italië protesteren vrachtwagenchauffeurs tegen de hoge brandstofprijzen, wat in het Zuid-Italiaanse Caserta al tot bevoorradingsproblemen in supermarkten heeft geleid.

Maar sinds de gewelddadige rellen van afgelopen weekend in Milaan, wordt het publieke debat beheerst door vragen over openbare orde en veiligheid. Bij de ongeregeldheden werden winkels vernield en leeggeroofd. Opvallend was dat onder de relschoppers veel minderjarigen waren. Het ging daarbij ook om zeer jonge jongeren die geen deel uitmaakten van de klassieke studentenbeweging.

De protestgolf in Italië strekt zich uit van scholen en universiteiten tot de straten van meerdere Italiaanse steden, waaronder Rome (foto links) en Milaan (rechts).

Hoewel het vaak gaat om verschillende groepen, benadrukken vijf studentenvertegenwoordigers tijdens een persconferentie in Rome dat ze de rellen zien als een extreme uiting van dezelfde sociale frustraties die ook hun eigen protest voeden. Ook al zeggen sommigen wel dat het hun aanpak niet is, ze veroordelen de plunderingen niet expliciet. Vragen hierover beantwoorden ze met kritiek op de politiek en de „mainstreammedia”: die zouden de nadruk leggen op de plunderingen en de sociale redenen van het protest negeren.

Vreedzaam protest op scholen

Veel protesten verlopen juist vreedzaam. Sinds het begin van het schooljaar worden onder meer in Rome, Turijn en Florence scholen bezet door scholieren die protesteren tegen het gebrek aan investeringen in het onderwijs en aftandse schoolgebouwen, waar het net zoals in Frankrijk naar binnen regent en waar ongedierte soms door de gangen loopt. Scholieren en studenten verwijten de politici dat die hun toekomst hebben verkocht in een doorgeslagen neoliberaal systeem dat publieke investeringen in onderwijs, huisvesting en gezondheidszorg afbouwt, om steeds meer geld naar herbewapening te laten vloeien.

De jongeren herkennen ook de verontwaardiging in Spanje, waar de uithuiszetting van de 87-jarige Maricarmen Abascal uit haar huurwoning in Madrid leidde tot groot protest over de woningcrisis. „Ook in Rome is betaalbaar wonen een enorm probleem”, zegt student politieke wetenschappen Daniele Giannoni (21), die met een tentenkamp voor de universiteit La Sapienza actievoert. „De gemiddelde huur is een stuk hoger dan 1.000 euro, zowat het beginloon van wie pas gaat werken.” Het publieke aanbod studentenwoningen is beperkt, en de private huurmarkt staat flink onder druk door het toerisme: „Het aanbod is schaars, mede omdat veel huiseigenaren hun flat gebruiken als airbnb.” Rome moet ook vastgoedspeculanten weren uit de stad, zegt Giannoni.

De studenten eisen verder dat de investeringen in herbewapening en defensie, naar onderwijs, onderzoek en huisvesting gaan. Maar de rechtse regering van premier Giorgia Meloni reageert in hun ogen enkel met meer repressie. Na de vernielingen in Milaan kondigde de regering prompt een pakket veiligheidsmaatregelen aan. Minderjarigen kunnen voortaan tot 24 uur worden vastgehouden wanneer zij als een gevaar voor de openbare veiligheid worden beschouwd. Daarnaast krijgt Milaan de komende drie maanden vijfhonderd extra militairen op straat.

Kwestie van ordehandhaving

Zo reduceert de regering het protest tot een kwestie van ordehandhaving, klagen de studenten. Giannoni wijst op de kloof tussen het welvarende centrum van een stad als Milaan en meer achtergestelde buitenwijken. „Als jonge kinderen uit zo’n buitenwijk in luxewinkels spullen gaan graaien die zij als onbereikbaar zien, moeten we ons ook afvragen hoe het zover is gekomen.” Beppe Sala, de centrumlinkse burgemeester van Milaan, is niet tegen de extra beveiliging, maar zegt dat het antwoord op de protesten niet alleen uit repressie kan bestaan.

De studentenvertegenwoordigers in Rome hebben weinig contact met politieke vertegenwoordigers. Op lokaal niveau is er sporadisch contact met de Alliantie Groen-Links, een kleine linkse oppositiepartij, maar verder nauwelijks, zegt Giannoni. Volgend jaar gaan de Italianen naar de stembus. Terwijl de rechtse regering-Meloni voor hen niks goed kan doen, voelen de jongeren zich ook nauwelijks vertegenwoordigd door de centrumlinkse oppositie. Die discussieert volgens hen alleen over de vraag of er voorverkiezingen moeten komen, en is niet bezig met de echte problemen in het land.

Terwijl Milaan zich voorbereidt op mogelijk nieuwe spanningen komend weekend, staat de week erna op 30 oktober ook een nationale actiedag gepland. De hete herfst lijkt nog maar net begonnen.

Lees ook

Jonge vandalen in Milaan filmen zichzelf en pakken ermee uit op sociale media