Limburg is uitgeroepen tot ‘slimste regio’ ter wereld, wat is de waarde van zo’n verkiezing?

Plots was Limburg slimste regio ter wereld. De verkiezing vond plaats in Ohio, in Nederland was het op dat moment middenin de nacht. Astrid Boeijen, ceo van de Brightlands Chemelot Campus, nam er afgelopen vrijdag om half zes ’s ochtends kennis van via een appje van een Brightlands-medewerker. De boodschap uit de VS was kort : „JAAAAAAAAAAAAAAAA.” Daarboven een foto van handen die een glazen award vasthielden met de inscriptie: ‘Intelligent Community of the Year 2026. Brigthlands-Limburg Netherlands’.

De Limburgse commissaris van de koning Emile Roemer kreeg om kwart voor twee ’s nachts telefoon. „De in Ohio aanwezige ambtenaar van de provincie schatte in dat hij me wel wakker mocht bellen voor het nieuws.” Lachend: „Dat was inderdaad zo.”

Limburg dankt de uitverkiezing aan Brightlands, vier campussen verspreid door de provincie. De Brightlands Chemelot Campus ligt op het grote chemiebedrijventerrein in Geleen en richt zich op circulariteit en nieuwe materialen, de Brightlands Maastricht Health Campus bij het academisch ziekenhuis in de Limburgse hoofdstad op biomedische innovaties, de Brightlands Data & AI Campus in Heerlen op data en AI en de Brightlands Campus Greenport Venlo op hightech-landbouwinnovatie, land- en tuinbouw. Er wordt gewerkt aan uiteenlopende zaken als PFAS-vrije coatings, kweekvlees, armoedesbestrijding door slimme inzet van data en AI, en zaadbehandeling om zware chemicaliën in de gewasbestrijding zoveel mogelijk overbodig te maken.

De juryleden van het Intelligent Community Forum (ICF), een internationale federatie van ‘slimme regio’s‘ met een bewezen innovatieve kracht, roemden het samenwerken van ondernemingen, onderwijsinstellingen en overheid aan maatschappelijk relevante vraagstukken. Daarnaast was er lof voor de verwerking van de mijnsluitingen van een halve eeuw geleden „waarbij de streek niet alleen banen, maar ook zekerheid en hoop verloor”.

Brainport inspiratiebron

Brainport Eindhoven werd al in 2011 door het ICF uitgeroepen tot slimste regio ter wereld. De Lichtstad en omgeving gebruiken dat eervolle predicaat tot op de dag van vandaag. En Brainport inspireerde bij de keuze voor één gemeenschappelijke merknaam voor de vier Limburgse campussen die sinds 2012 opgericht werden: dat werd in 2014 Brightlands.

Dit jaar deden zo’n driehonderd regio’s, allen lid van het ICF, mee aan de verkiezing van de slimste regio ter wereld. Na een eerste selectie bleven daar 21 van over. Op basis van onder meer een uitvoerig bidbook kwam Limburg bij de laatste zeven. Andere genomineerden waren regio’s in Brazilië, Turkije, de Verenigde Staten, Canada, Spanje en Taiwan. Boeijen: „Vanwege de nominatie kregen we bezoek van een auditor. Die heeft drie dagen rondgelopen over de campussen. Op basis van zijn rapport en het bidbook liet een jury met zo’n honderd leden uiteindelijk de keuze op Brightlands vallen.”

Zowel de ceo als de commissaris van de koning hadden niet verwacht dat Limburg bij de eerste deelname zou winnen. „Mij was verteld dat daar, als het al lukt, minstens een paar deelnames overheen gaan”, zegt Roemer. „Las Rozas de Madrid was bijvoorbeeld al voor de derde keer in de race”, vertelt Boeijen.

Ze houdt kantoor in het Centre Court, het hoofdkantoor van de Brightlands Chemelot Campus. Ballonnen in de kleuren van de huisstijl, roze en lila, maken duidelijk dat hier iets te vieren valt. Het aanwezige personeel is zojuist op een glaasje bubbels getrakteerd. 0,0 procent. Niet alleen omdat er daarna weer gewerkt moet worden, maar ook omdat alcoholgebruik op het terrein, waarop tal van chemiebedrijven liggen, strikt verboden is.

Boeijen hoopt dat de titel ‘slimste regio’ de onderlinge band tussen de medewerkers verder versterkt. Ze rekent bovendien op positieve effecten, nationaal en internationaal. De ceo prijst de vasthoudendheid van de betrokken partijen in de afgelopen veertien jaar. „Ze zijn zonder veel discussie blijven investeren. Tussen de campussen onderling en de wereld daarbuiten lopen volop verbindingen. Kennis- en onderwijsinstellingen als de Universiteit Maastricht, Zuyd (hbo), Vista (mbo), TNO en de Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule (RWTH) in Aken werken met ons samen.” Zo zijn er initiatieven waarbij leerlingen en studenten bedrijven helpen met vraagstukken.

Plantenspuitmethode

Provinciaal geld werd in Limburg lang verdeeld via de plantenspuitmethode: overal wat water, iedereen een beetje nat. Een duidelijke strategie ontbrak. Als rond elke kerktoren iets of iemand een beetje profiteerde, moest dat wel tevreden stemmen. De hoop was bovendien dat Limburg kon meeprofiteren van ontwikkelingen vlakbij, rondom Eindhoven of rond de RWTH in Aken, Duitslands grootste technische universiteit.

Deze eeuw ontstond bij de provincie – in samenspraak met bedrijven en onderwijsinstellingen – de wens geld doelmatiger en gerichter te besteden. Het leidde tot het idee voor de innovatieve campussen. En er was door de verkoop van aandelen Essent veel geld: het Limburgse gouvernement had plots ruim 1,5 miljard euro in kas.
De campussen in Maastricht en Sittard-Geleen waren de eerste twee die werden opgericht. Ze sloten aan bij bestaande bedrijvigheid (DSM’s laboratoria), de Universiteit Maastricht en het academisch ziekenhuis Maastricht UMC+. Enkele jaren daarna volgden die in Venlo en Heerlen. Die borduurden voort op de sterk ontwikkelde agrifoodsector in Noord-Limburg, waar net de Floriade was gehouden; pensioenuitvoerder APG en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in Heerlen. In totaal investeerde de provincie Limburg tot nu toe zo’n 700 miljoen euro in de campussen.

Martin Boisen, universitair docent city- en regiomarketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, relativeert de titel enigszins. „Als het echt om de slimste regio ter wereld zou gaan, zou het voor de hand liggen dat sommige regio’s vaker achter elkaar winnen. Toch is een erkenning als deze niet helemaal zonder waarde. Voor grote investeerders kan het reden zijn om zich verder te verdiepen in de campusontwikkeling in Limburg, ook in de afzonderlijke bedrijven daar. Maar de grootste waarde is intern. Uit onderzoek blijkt dat het eigen denken over imago belangrijker is dan het imago zelf. Grensregio’s denken er steevast slecht op te staan. Als dat verandert, leidt dat tot meer zelfvertrouwen én meer investeringen uit eigen regio.”

De verkiezing van Limburg tot slimste regio ter wereld werd door sommigen met hoongelach ontvangen. Op het sociale medium Bluesky vroeg iemand zich af of men in plaats van ‘slimste’ niet het Duitse woord ‘schlimmste” (ergste) bedoelde. PowNews stuurde een verslaggever naar Heerlen, die in het „kenniscentrum van de wereld” vooral scootmobielen, trainingspakken en snackgelegenheden in beeld bracht en mensen de mist in liet gaan met redelijk simpele quizvragen.

„Ik kan me best voorstellen dat mensen in bijvoorbeeld Amsterdam gniffelen als ze de eerste keer horen van de uitverkiezing van Limburg”, zegt Roemer. „Maar niet het aantal studenten of professoren in de provincie vormde de graadmeter. Wel het Limburgse vermogen om zichzelf steeds opnieuw uit te vinden. Dat is van oudsher goed ontwikkeld en wordt met Brightlands nog steviger neergezet.”

Boeijen en de commissaris van de koning wijzen ook op CBS-cijfers die laten zien dat de laatste jaren meer jonge mensen naar Limburg komen dan er vertrekken. Tegenover 8.616 geboortes stonden vorig jaar 13.693 overlijdens. Maar een plus van zo’n vijfduizend nieuwkomers uit de rest van Nederland (twee op de drie jonger dan veertig jaar) en een plus van zo’n 3.800 kenniswerkers en studenten uit het buitenland dichtten dat gat ruim. Roemer: „Een trendbreuk. Mensen komen nu vanwege goedkopere huizen, kwaliteit van leven maar evengoed vanwege kansen qua werk en opleidingen.”

Roemer hoopt dat de nieuwe titel leidt tot een beter zelfbeeld bij de Limburgers: weg van het Calimero-denken, trotser op eigen kunnen. „Limburgers zijn wel chauvinistisch als het om hun cultureel erfgoed gaat, maar als het gaat om eigen kunnen, is het plots bescheidenheid die de mens siert.”

Limburg hoopt de komende tijd verder te komen als slimme regio: via verdere groei van de campussen en daarnaast met de komst van de Einstein Telescoop naar de grensstreek. Het grote wetenschappelijke bouwproject, waarvan de bouwkosten geschat worden op 2,3 miljard euro, moet een ondergronds observatorium opleveren, waar met het meten van zwaartekrachtgolven meer duidelijk moet worden over het ontstaan van het heelal, zwarte gaten en hemellichamen. Limburg en aangrenzend België en Duitsland hebben concurrentie van het Duitse Saksen en het Italiaanse eiland Sardinië. De keuze voor een locatie valt waarschijnlijk eind volgend jaar. Volgens Roemer hangt dat vooral af van „geschiktheid van de plek, maar ook van politieke afwegingen. Maar van de verkiezing tot slimste regio ter wereld zullen we daarbij in elk geval geen last hebben.”

Kies NRC als voorkeursbron