De pechgeneratie heeft geen pech met rente op studieschuld

Voor de ‘pechgeneratie’ – studenten die tussen 2015 en 2023 studeerden en daardoor (deels) de basisbeurs misliepen – stijgt de rente op hun studielening opnieuw in 2027. Dat maakte veel los: (oud)studenten voelen zich door de rente ‘genaaid’. Bij een schuld van 10 duizend euro betekent het nieuwe rentepercentage bij de maximale aflostermijn ruim 6 duizend euro aan rente. Voor degenen die hun schuld eerder afbetalen, valt dit bedrag overigens lager uit, en na de maximale aflostermijn wordt de restschuld kwijtgescholden.

Maar toch, hoe durft de overheid? Voor veel (oud)studenten voelt de rente als onrecht. Bij de invoering van het leenstelsel zei toenmalig minister van Onderwijs Jet Bussemaker immers: ‘Laat je niet gek maken (…) weet dat je dat onder sociale voorwaarden kunt aflossen.’

Inflatie

En dan nu toch die renteverhoging. Waar zijn die gunstige aflosvoorwaarden gebleven? Voor velen voelt de rente alsof de beloftes van de overheid niet zijn nagekomen. Toch valt het wel mee. Bij nadere inspectie zijn de aflosvoorwaarden nog steeds gunstig. De rente ligt al jaren onder de inflatie en de lonen stijgen nog harder dan de prijzen.

Op het blauwe bankbiljet staat sinds de invoering van de euro ‘20’, maar daar kan een steeds minder volle boodschappentas mee worden gekocht. Dat is het verschil tussen nominale en reële waarde. Nominaal is het bedrag dat op papier staat: het getal op een briefje of de schuld die een (oud-)student ziet als die inlogt bij DUO, de uitvoeringsorganisatie van de Nederlandse overheid voor het onderwijs. Reëel is wat dat bedrag waard is: wat je er daadwerkelijk mee kunt kopen. Hierbij wordt rekening gehouden met de waardedaling van geld door inflatie.

Voor iemand met een schuld werkt inflatie in het voordeel. Immers, als geld minder waard wordt, neemt ook de ‘echte’ waarde van een schuld af.

Geen uitzondering

Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht dat de inflatie dit jaar op 3,3 procent uitkomt. Met een huidige rente van 2,33 procent wordt de studieschuld dit jaar in koopkracht minder waard (bijna één procent). Dit is geen uitzondering: sinds de invoering van het leenstelsel lag de rente op studieschuld elk jaar ruim onder de inflatie.

Dit komt doordat de Nederlandse overheid zelf goedkoop kan lenen. De rente op de studieschuld van de pechgeneratie wordt bepaald door te kijken naar wat het voor de overheid kost om dat geld te lenen (het gemiddelde effectieve rendement van de Nederlandse 5-jaars staatsobligatie). Doordat beleggers en de Europese Centrale Bank graag geld uitleenden aan de Nederlandse overheid, kon deze voor minder dan de inflatie lenen en dus goedkoop doorlenen aan studenten.

De schuld werd bovendien ook beter betaalbaar omdat de lonen sinds de invoering van het leenstelsel in 2015 harder zijn gestegen dan de inflatie. Daarmee wordt de schuld ten opzichte van het inkomen steeds kleiner. Inflatie en reële loongroei nemen zo elk jaar een aardige hap uit de echte waarde van de studieschuld.

Minder waard

Door de negatieve reële rente waren de laatste jaren dan ook een gunstige periode om een studieschuld te hebben. Neem een pechgeneratiestudent die in 2020 afstudeerde: door de hoge inflatie is de schuld al bijna een kwart minder waard geworden – nog los van de reële loongroei.

Partijen die oproepen om de rente op nul procent vast te stellen staren zich blind op de nominale studieschuld. Ook het kabinet lijkt hierin mee te gaan: in het regeerakkoord is voorgenomen de rente op een studielening te maximaliseren op 2,5 procent. Dat is niet wenselijk: mochten we in een economische crisis of een nieuwe periode van extreem hoge inflatie belanden, dan stijgt de rente waartegen de overheid kan lenen boven dit plafond en zou het verstrekken van nieuwe leningen een fors beroep doen op de staatsbegroting. En in tijden dat de overheid sowieso al goedkoop kan lenen, werkt dit door in de rente op studieschuld en is zo’n bovengrens niet nodig.

De pechgeneratie heeft pech gehad met het wegvallen van de basisbeurs, niet met de rente op de studielening. Wie de schuld naast inflatie en inkomensstijging legt, ziet dat lenen bij DUO de laatste jaren bijzonder gunstig was. Met behoud van de huidige systematiek zijn het dus gewoon de ‘sociale voorwaarden’ die ooit beloofd zijn.