Is Oekraïne de VS nu echt kwijt? ‘Wat Trump doet, kost onze burgers en soldaten het leven’

Toen Oleksandr Merezjko vorige week in Kyiv werd gewekt door het geluid van inslaande ballistische raketten, vermoedde hij meteen een diplomatieke crisis. ‘Er was geen sirene afgegaan’, zegt de voorzitter van de buitenlandcommissie van het Oekraïense parlement. ‘Ik heb direct mijn collega’s in het buitenland geschreven met de vraag: wat is hier aan de hand?’

Het plotse uitblijven van Amerikaanse waarschuwingen voor Russische luchtaanvallen is in Oekraïne geïnterpreteerd als een mes in de rug. Het gevoel van verraad werd versterkt toen het Starlink-satellietinternet, cruciaal voor het Oekraïense leger, opeens niet meer goed werkte. Oekraïners vrezen dat de VS definitief partij kiezen voor Rusland, nu president Donald Trump ook voor miljarden aan diesel gaat kopen van Moskou.

Toch gelooft Merezjko, partijgenoot van president Volodymyr Zelensky, niet dat Oekraïne de VS voorgoed kwijt zijn. ‘Bij de VS moeten we onderscheid maken tussen president en land’, zegt hij aan de telefoon vanuit Kyiv. ‘Het Amerikaanse volk en het Congres staan pal achter Oekraïne. We genieten nog steeds brede steun, zowel van Republikeinen als van Democraten. Zelfs Maga-aanhangers zijn niet tegen Oekraïne.’

‘Wat de president betreft, is de situatie ingewikkelder. In zijn entourage bevinden zich nog mensen die het belang van Oekraïne voor de Amerikaanse nationale belangen begrijpen. Tegelijkertijd heb je Trumps eigen kijk op de wereld. Hij wil deals sluiten met Rusland en ziet Oekraïne als een obstakel daarvoor.’

‘De VS steunen ons nog op drie belangrijke punten. Ze verkopen wapens voor Oekraïne aan Europese partners. Ze delen inlichtingen, wat belangrijk is voor onze luchtverdediging. En we gebruiken Starlink. Dus ik kan niet zeggen dat we door de VS in de steek zijn gelaten.’

De toegang tot Starlink en inlichtingen werd plots beperkt, zonder waarschuwing. Trump koopt nu Russische diesel. Hoe kunt u nog vertrouwen op de VS?

‘Het feit dat Trump diesel uit Rusland koopt, is zeer verontrustend. Daarmee voedt hij de Russische oorlogsmachine. Het is ook heel gevaarlijk, omdat het Poetin aanmoedigt. Poetin denkt dat Trump aan zijn kant staat en voelt zich daardoor gesterkt. Hij gaat harder tekeer. Hij doodt meer burgers.

‘De vertraging van Starlink brengt de levens van onze soldaten in gevaar, omdat we Starlink bijvoorbeeld gebruiken voor het transport van voedsel en medicijnen. Er zijn ook problemen ontstaan bij het onderscheppen van Russische drones. Dit kost mensenlevens. Amerikanen, en ik begrijp dat sommige leden van het Congres dat ook vinden, willen dat er een onderzoek komt naar wat er is gebeurd.’

Wat kan Trump er nog van weerhouden om meer zaken te doen met Rusland?

‘Trump kan zijn eigen kiezers niet negeren. Hij kan het Congres niet negeren. En hij kan Europa ook niet negeren.’

Bij eerdere crises gingen Europese leiders om president Zelensky heen staan en probeerden ze Trump op andere gedachten te brengen. Deze keer blijft het stiller. Wat betekent dat?

‘Dat is moeilijk te zeggen. Telkens als we met zo’n enorme crisis te maken hebben, gaat Zelensky naar het Verenigd Koninkrijk. Nu weer. Het Verenigd Koninkrijk wordt gezien als het land dat het dichtst bij de VS staat en invloed heeft op de Amerikaanse regering. Andere Europese landen zijn verenigd. Er is nog altijd solidariteit.’

Wat verwacht u van Europa?

‘We hebben luchtverdediging nodig voor deze winter. We hebben een hogere Patriot-productie nodig. Duitsland kan dat. Ik hoop dat Duitsland ons eindelijk Taurus-kruisraketten levert. Er kan van alles gedaan worden.

‘En het is belangrijk om de trans-Atlantische solidariteit en eenheid te behouden, hoe moeilijk de relatie met Trump persoonlijk ook is. We hebben wapens nodig en we hebben zwaardere sancties nodig tegen Rusland en zijn bondgenoten. We mogen niet zwichten voor Trumps druk.’

In Europa gaan stemmen op om weer in dialoog te treden met Rusland. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken voerde onlangs overleg met zijn Russische ambtgenoot. Wat vindt u daarvan?

‘Een heel slecht idee. Het is een denkfout van Europeanen. Ze geloven dat dialoog op een of andere manier het gedrag van Rusland kan veranderen. Dat werkt niet bij Russen. Het is contraproductief en gevaarlijk, want Rusland ziet zo’n zogenaamde dialoog als aanmoediging.

‘Rusland moet geïsoleerd worden. En wanneer die isolatie wordt doorbroken, zoals Trump in Anchorage deed (via een top met Poetin, red.), raakt Rusland zelfverzekerder. Mensen in Kyiv en andere steden voelen dat na zulke onderhandelingen. Dan escaleert Poetin. Zo’n dialoog kost burgerlevens.’

Trumps gezant Steve Witkoff was woensdag in Sint-Petersburg voor overleg met Poetin. Gelooft u dat gesprekken met Poetin de oorlog kunnen beëindigen?

‘Europeanen en Amerikanen kunnen allerlei vredesplannen bedenken. Maar alles hangt af van Poetin. Hij wil niets weten van die plannen. Hij blijft zijn eisen herhalen, die neerkomen op de capitulatie van Oekraïne. Hij is ervan overtuigd dat het een enorme nederlaag voor hem zou zijn als hij de oorlog staakt en Oekraïne als staat zou voortbestaan. Daarom is druk uitoefenen de enige manier om met hem om te gaan. Trump wil geen druk uitoefenen. Dat is het probleem.’

Rusland zit vast op het slagveld, maar richt grote schade aan met luchtaanvallen op steden. Kunnen die de oorlog veranderen deze winter?

‘Niemand kan een oorlog winnen met bombardementen. Poetin hoopt dat hij ons deze winter kan breken. Dat gaat niet gebeuren. Ja, we zijn moe. Maar dit is een uitputtingsoorlog. Het hoort erbij. Als we opgeven, zal Rusland ons afmaken. Overgave betekent voor ons de dood, want Poetin wil Oekraïne, onze staat, vernietigen.’