Oorlogsfilm ‘Coward’ toont tedere miniportretjes van jongemannen en hun kwetsbaarheden

Niet het bloedvergieten in de loopgraven, maar de angstige koppies op weg naar het slagveld, dáár gaat de aandacht van de Vlaamse topregisseur Lukas Dhont (35) naartoe in de openingsscène van Coward, zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog gesitueerde film. De soldaten zingen een lied over hoe angst het beste kan worden weggestopt en een lach tevoorschijn gehaald. De een na de ander haakt in; je ziet het moreel groeien. Tegen het einde van de scène kunnen deze jongens alles aan, denken ze.

Chef soldatenvermaak is de zelfverzekerde Francis (Valentin Campagne), wiens oog valt op de introverte Pierre (Emmanuel Macchia). Vlot is duidelijk dat Pierres bezorgde frons niet louter wordt veroorzaakt door de oorlogsellende, maar óók door het verbergen van zijn geaardheid.

Toch schetst Dhont, in tegenstelling tot zoveel oorlogsfilmers, hier geen verzameling mannetjesputters. Hij verbeeldt de ontluikende liefde tussen Pierre en Francis, en creëert gevoelige, vaak ronduit tedere miniportretjes van jongemannen en hun kwetsbaarheden. Een juweel is de scène waarin een soldaat op de eettafel voor zijn neus wordt verrast met een door Francis geacteerde bevalling – hij werd vader tijdens zijn uitzending, en maakt zo toch mee wat hij thuis moest missen.

Variétéshows

De backstage van de oorlog, noemt Dhont het decor van zijn film. De regisseur van de geroemde en bekroonde films Girl (2018) en Close (2022) liet zich voor Coward inspireren door dagboeken van soldaten uit de Eerste Wereldoorlog, en historische foto’s waarop jongemannen in vrouwenkleren achter de frontlinie variétéshows verzorgden om de militaire wilskracht op peil te houden. Vaak betrof het afgekeurde soldaten die zo toch een rol van betekenis konden spelen.

Centraal staat het podium waarop Francis de militairen van verstrooiing voorziet. Dhont maakt opnieuw duidelijk hoe goed hij zijn materiaal heeft uitgedacht. ‘Elke plek waar je in je hoofd naartoe wilt, kan op het podium ontstaan’, laat hij Francis zeggen. Het is een fraaie gedachte, die Dhont vervolgens passend – en met veel gevoel voor schoonheid – uitwerkt.

Broeierige blik

Zijn vaste Nederlandse cameraman Frank van den Eeden filmt lichamen à la Claire Denis’ Beau travail (1999), dat met zeldzaam broeierige blik vastgelegde drama over onderdrukte gevoelens in het het Franse vreemdelingenlegioen. Ook het Zuid-Afrikaanse Moffie (2019) komt tijdens het kijken in gedachten, qua mannelijke tederheid in militaire context.

Glad ijs is het wel, filmen over liefde in oorlogstijd. Wanneer de film het strijdveld dan toch toont, is direct duidelijk dat Dhont hier liever niet wil zijn. Een tikje artificieel oogt het er, als het decor van een glamoureuze Hollywoodoorlogsfilm. Al is dit mogelijk exact de bedoeling: een doods contrast tegenover het leven. Want zo geconstrueerd als deze oorlogsscènes ogen, zo bruisend en levensecht voelen de camaraderie, het theater en die aftastende liefde.