Gefilmd voor en geïnspireerd door ‘De Nachtwacht’: drieluik van techno-dj Jeff Mills gaat tijdens ADE in première in het Rijksmuseum

Toen de techno in de jaren tachtig ontstond, was Jeff Mills erbij. Sterker nog: hij was degene die het muziekgenre in Detroit ter wereld bracht en hielp opgroeien. Eerst als radio-dj The Wizard, later met zijn technogroepen Final Cut en Underground Resistance. In het Berlijn van de vroege jaren negentig maakte nachtclub Tresor kennis met Mills’ virtuoze, muzikale manier van platen mixen. Daar konden ze in Europa nog wat van leren.

Nu, drie decennia later, staat de 63-jarige artiest in het Rijksmuseum, recht voor Rembrandt van Rijns De Nachtwacht. Een vreemde plek voor een technolegende? Niet als je Mills’ activiteiten sinds het jaar 2000 hebt gevolgd. Hoewel elektronische muziek nog steeds een centrale rol in zijn leven inneemt, rondt hij het ene na het andere interdisciplinaire kunstproject af.

Zijn nieuwste werk is de muzikale film Jeff Mills’ Interpretation of Rembrandt’s De Nachtwacht, in samenwerking met de Amsterdamse evenementorganisator Audio Obscura. Met een notitieblokje in de hand, aandachtig luisterend naar de uitleg van de curator, nam Mills De Nachtwacht in zich op, en vertaalde zijn inzichten naar muziek.

Een drieluik

Jeff Mills’ Interpretation gaat tijdens deze editie van Amsterdam Dance Event (ADE) in première in het Rijksmuseum. Het is een drieluik dat al in 2018 is gecreëerd. Voor Audio Obscura, dat vooral bekend is om zijn grootste fysieke projecten (denk aan een snelweg-rave op de A10 en ADE-projecten onder Amsterdam Centraal en de Rijksmuseumpassage) betekent het een startschot om meer content in de virtuele wereld te creëren.

Wie snel is, kan er nog bij zijn: de film is van 22 tot en met 25 oktober te zien. Na ADE is de film tijdelijk beschikbaar via KPN TV+. Intussen zoekt Audio Obscura een manier om de film voor langere tijd streambaar te maken.

‘Het was een moeilijk project’, zegt Mills. ‘De film bestaat uit drie segmenten, maar is grotendeels in één lang shot opgenomen.’ In de eerste scène speelt Mills een 20 minuten durende live-set. Het middendeel is een dansscène, uitgevoerd door danseres Sophie Boursier, gevolgd door een afsluitende live-set van Mills. Elke klank of beweging is geïnspireerd door De Nachtwacht, die bovendien 50 minuten lang het decor voor de film vormt.

Onderzoeken

In 1990 had Mills zich dit alles nooit kunnen voorstellen.‘Pas na mijn muziek voor de filmklassieker Metropolis uit 1999 wist ik: dit is nu mijn carrière, dit blijf ik voor altijd doen. Ik begon na te denken over de ware inhoud van muziek. Hoe maak je muziek betekenisvol voor anderen?’

Ver daarvoor hield Mills zich met heel andere dingen bezig. Een van zijn grootste passies was verzamelen. Eerst, als kind, stripboeken. ‘Ik kende alles: elke uitgave, elke artiest, elke tekenaar.’ Daarna lp’s en singletjes, halverwege de jaren tachtig, als de vernieuwende radio-dj The Wizard. ‘Ik reisde heel Amerika door op zoek naar nieuwe muziek, en nam die mee terug naar Detroit.’

Die intuïtieve drang om te onderzoeken heeft Mills veel opgeleverd. In 2015 maakte hij al eens kennis met Rembrandt. Toen nam hij tijdens ADE zijn intrek in het Rembrandthuis, waar hij zichzelf onderdompelde in de belevingswereld van de schilder. ‘Ik ben gaan berekenen waar hij moet hebben gezeten, waar de schildersezel moet hebben gestaan, enzovoorts.’ Vanuit Rembrandts perspectief nam hij elektronische muziek op.

Voor andere muziekprojecten bezocht Mills werkruimten van manga-grondlegger Osamu Tezuka en schrijver Jules Verne. Telkens liet hij zich inspireren door de creatieve ruimte waarin die mensen in het verleden moeten hebben gewerkt.

Verleden en heden

In 1992 verscheen Mills’ album Waveform Transmission, Vol. 1. Het werd een mijlpaal in de ontwikkeling van de technomuziek: de industriële, hypnotische producties maakten de weg vrij voor Europese elektronische muziekartiesten als Richie Hawtin en Adam Beyer.

De millenniumwisseling was een kantelpunt in het creatieve leven van Jeff Mills. Interdisciplinaire projecten schoten als paddestoelen uit de grond. Hij componeerde een soundtrack voor sciencefictionfilm Metropolis en werkte voor zijn album Blue Potential samen met het Opéra Orchestre National Montpellier.

Jeff Mills lijkt zich constant te bewegen tussen verleden, heden en toekomst. ‘Die zijn hetzelfde’, verklaart hij. ‘Als je ’s nachts omhoog kijkt, zie je het verleden. Ergens, diep in het heelal, word je exact op dit moment geboren. Ergens anders sterf je tegelijkertijd. Toen ik dat eenmaal inzag, veranderde mijn relatie met de tijd drastisch.’

Met Rembrandts De Nachtwacht combineert Jeff Mills juist het verleden en het heden. ‘De manier waarop Rembrandt het dagelijks leven uit die tijd vastlegde, ligt niet ver verwijderd van mijn tijdsbesteding als artiest. Mijn hele leven lang heb ik mensen geobserveerd, en dan vooral hoe ze reageren op mijn muziek.’

In november verschijnt het nieuwe album van Jeff Mills’ fusion-groep Tomorrow Comes The Harvest. ‘Ik wil zoveel produceren als ik kan, in mijn korte periode op aarde, tussen die twee momenten: leven en dood.’