Belaagd Internationaal Strafhof bekroond met Europese Sacharovprijs voor de mensenrechten

De prijs, officieel de Sacharovprijs voor vrijheid van denken geheten, wordt sinds 1988 toegekend. Het Europees Parlement reikt die elk jaar uit aan een persoon of organisatie die zich heeft ingezet voor de mensenrechten. De prijs is genoemd naar de bekende Russische dissident Andrej Sacharov, die in de Sovjet-Unie werd vervolgd.

‘De EU is gestoeld op respect voor multilateralisme en internationale instituties’, zei voorzitter Roberta Metsola van het Europees Parlement bij de bekendmaking van de toekenning. ‘En deze prijs erkent het belangrijke werk van het hof bij het handhaven van het internationaal recht en de internationale rechtsorde.’ De keuze voor het Strafhof werd met grote instemming ontvangen in het parlement.

Fracties en parlementariërs kunnen elk jaar een persoon of organisatie nomineren. Hierna maakt een commissie van het Parlement, waarin alle belangrijke politieke groepen zijn vertegenwoordigd, een keuze uit drie kandidaten. Het is de tweede keer in korte tijd dat het werk van het ICC, dat onder andere genocide en misdaden tegen de menselijkheid onderzoekt, wordt beloond.

Bedreiging

Eerder deze maand kreeg voormalig ICC-rechter Navi Pillay de Nobelprijs voor de Vrede toegekend. Ook dat werd internationaal gezien als steun aan het belaagde Strafhof. Sinds de oprichting van het ICC, dat sinds 2002 actief is, verzetten de VS zich tegen het tribunaal. Washington ziet het hof als een bedreiging voor de Amerikaanse soevereiniteit en dreigt al jaren dat de rechters het niet moeten wagen om Amerikaanse burgers te berechten.

De regering-Trump is nu een campagne begonnen om het ICC te verlammen met onder meer financiële strafmaatregelen. Trump is met name woedend omdat het hof in 2024 arrestatiebevelen heeft uitgevaardigd tegen onder andere de Israëlische premier Benjamin Netanyahu vanwege de oorlog in Gaza.

ICC-president Tomoko Akane juichte de toekenning van de prijs aan het hof toe. Zij wees op de ‘ongekende uitdagingen’ waarmee het tribunaal nu wordt geconfronteerd. ‘Het onderstreept het belang van voortdurende internationale samenwerking en steun, zodat het hof zijn mandaat onafhankelijk en onpartijdig kan uitvoeren’, zei Akane over de prijs. ‘Ten dienste van rechtvaardigheid en slachtoffers van de ernstigste misdrijven. Er is geen vrede zonder rechtvaardigheid en geen veiligheid zonder de rechtsorde.’

Overwinning

Het Strafhof werd genomineerd door de sociaaldemocratische S&D-fractie in het Parlement. De andere kandidaten waren de Iraanse mensenrechtenactivisten Romina en Taraneh Rahimi, en de Tanzaniaanse advocaat Tundu Lissu.

‘Dit is een overwinning voor iedereen die gelooft dat niemand boven de wet staat’, zei vicevoorzitter Kathleen Van Brempt van de centrum-linkse groep in het parlement. ‘Dit is een duidelijk signaal aan Trump, de Europese Commissie en de Europese lidstaten. Wij gaan niet toestaan dat het Internationaal Strafhof en het internationaal recht te grabbel worden gegooid.’

De Sacharovprijs, waaraan ook een geldbedrag van 50 duizend euro is verbonden, werd in 1988 voor het eerst toegekend aan de Zuid-Afrikaanse leider Nelson Mandela en de overleden Sovjet-dissident Anatoli Martsjenko. Net als Mandela ontvingen andere winnaars, zoals de Pakistaanse activist Malala Yousafzai en de Congolese mensenrechtenvoorvechter Denis Mukwege, daarna ook de Nobelprijs voor de Vrede.