Accepteert Trump een nederlaag? Midterms zijn ‘enorme test voor democratie’ in VS

Het lijkt een veeg teken voor de staat van de Amerikaanse democratie: uit een peiling van onder meer ABC News bleek deze week dat zeven op de tien Amerikanen er weinig vertrouwen in hebben dat president Donald Trump een Republikeinse nederlaag bij de Congresverkiezingen van 3 november zal accepteren.

Toch put Mike Sozan van denktank American Progress, die onderzoek deed naar de risico’s bij de komende verkiezingen, juist hoop uit die scepsis onder de Amerikanen. ‘Het laat zien dat de bevolking beter voorbereid is dan in 2020 op wat kan gaan komen’, aldus de ex-Congresmedewerker, die onderzoek deed naar mogelijke tactieken om de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. ‘Gezien Trumps verleden is er alle reden om wantrouwend te zijn.’

De herinneringen aan de presidentsverkiezingen van zes jaar geleden komen wel vaker boven nu de Amerikanen voor het eerst weer naar de stembus gaan met Trump aan de macht. Destijds verzette de president zich met hand en tand tegen zijn nederlaag. Gouverneurs, aanklagers, verkiezingsmedewerkers en regeringsleden werden onder druk gezet om de nederlaag teniet te doen. Toen dat niet lukte, moedigde Trump zijn aanhang aan om richting het Capitool te marcheren.

Angst voor herhaling

Dat de angst voor een herhaling diep zit, bleek deze week uit een artikel van The Washington Post. Daarin werd onthuld dat een kleine groep Amerikaanse overheidsfunctionarissen in het geheim lokale bestuurders bijstaat om beter voorbereid te zijn op mogelijke pogingen van de regering-Trump om de uitslagen te beïnvloeden. De adviseurs, die uit angst voor het verlies van hun baan anoniem blijven, waren in het verleden betrokken bij Amerikaanse pogingen om de opkomst van ‘autoritarisme in het buitenland’ te voorkomen, aldus de krant.

Het toont volgens Sozan aan hoezeer ‘de pro-democratie-beweging’ zich schrap zet voor de stembusgang begin november. ‘We bereiden ons al maanden, eigenlijk al jaren, voor op dit moment. Juristen, veiligheidsexperts en andere groepen uit het maatschappelijk middenveld staan klaar om een nieuwe sabotagepoging door Trump te weerstaan.’

Volgens de jurist zijn er dankzij die gecoördineerde aanpak al enkele cruciale successen geboekt. Zo zijn pogingen van Trump om het organiseren van de verkiezingen onder verantwoordelijkheid van het Witte Huis te brengen met succes aangevochten bij de rechter. Hetzelfde geldt voor andere voorstellen, zoals inperking van het stemmen per post of de invoering van een vergaande identificatieverplichting die miljoenen kiezers zou kunnen ontmoedigen.

Constitutionele crisis

De angst voor een nieuwe aanval op de democratie leeft desondanks ook op rechts. De neoconservatieve denker Robert Kagan sprak in een recente podcast van de Financial Times nog zijn vrees uit voor een nieuwe ‘constitutionele crisis’. De ex-Republikein houdt er rekening mee dat Trump bij een eventuele nederlaag zal proberen om de installatie van een nieuw Congres te frustreren door twijfel te zaaien over de uitslag en onderzoeken in te stellen naar vermeende kiesfraude. Ook kunnen er volgens Kagan onlusten worden uitgelokt, iets waarmee ook in scenario’s van denktank American Progress rekening wordt gehouden, bijvoorbeeld via de inzet van de gemilitariseerde immigratiedienst ICE bij stembureaus.

‘Misschien gebeurt het niet, maar Trump heeft nu de macht om dat te doen’, meent Kagan. ‘We lopen nog steeds grote risico’s. Hij heeft de volledige controle over wat in andere landen de ‘ministeries met macht’ wordt genoemd, zoals het ministerie van Justitie en het ministerie van Homeland Security (Binnenlandse Veiligheid, red.). Die doen alles wat hij wil.’

Trump zelf doet weinig om de angst voor een nieuwe crisis weg te nemen. In een interview met The New York Times sprak hij eerder dit jaar nog zijn spijt uit dat hij in 2020 niet de Nationale Garde had ingezet om stemcomputers in beslag te nemen. Op de vraag of hij de verkiezingsuitslag van 3 november zou accepteren, zei de president tegen NBC News: ‘Wel als de verkiezingen eerlijk zijn.’

‘Cheat like hell’

Trump blijft tegelijkertijd uitdragen dat hij daar niet in gelooft. Tijdens de Republikeinse Conventie afgelopen september hield hij zijn aanhang voor dat de Democraten vals zullen spelen en dat de Republikeinen dat dus ook moeten doen. ‘Cheat like hell’, aldus Trump.

Zijn regering heeft ondertussen drastisch bezuinigd op onafhankelijke instituten die toezien op eerlijke verkiezingen. In 2020 kwam bijvoorbeeld het Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (Cisa) in het geweer tegen Trumps beweringen dat de verkiezingen oneerlijk waren verlopen. De directeur van het instituut werd toen al op staande voet ontslagen, en inmiddels zijn nog eens honderden medewerkers wegbezuinigd.

Buitenlandse waarnemers

Voor het eerst in twintig jaar ontbreken ook de buitenlandse waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) bij de verkiezingen. De OVSE noemde het ‘betreurenswaardig’ dat de regering-Trump weigerde een uitnodiging te verstrekken, ook omdat autoritaire landen daardoor een alibi krijgen om eveneens externe waarnemers te weren.

‘De komende weken worden een enorme test voor de Amerikaanse democratie’, voorspelt Mike Sozan van American Progress. ‘We hopen op een scenario als eerder in Hongarije, waar de verkiezingsuitslagen zo overduidelijk waren dat niemand ze kon aanvechten. Als Trump toch besluit een rode lijn te overschrijden, ben ik ervan overtuigd dat miljoenen mensen de straat opgaan.’