AI-teksten klinken in Kamerdebatten: 'Gaat ten koste van geloofwaardigheid'

Er waren dit jaar bijna driehonderd bijdragen te horen waarvan de tekst waarschijnlijk uit een chatbot kwam. De onderzoekers analyseerden de voorgelezen teksten van Kamerleden met behulp van Pangram. Deze tool beoordeelt doorgaans met een hoge mate van zekerheid of teksten door AI zijn gemaakt.

Volgens het onderzoek maakten 68 Kamerleden gebruik van AI-teksten tijdens debatten. De meesten van hen zeggen AI te gebruiken om zelfgeschreven teksten in te korten.

Pangram wordt veel gebruikt om teksten te analyseren op de mate van menselijkheid. Premier Rob Jetten kwam onlangs in het nieuws toen dankzij Pangram bleek dat hij zijn berichten op sociale media met (behulp van) AI schreef.

Ook nu is het onderwerp van discussie hóé Kamerleden AI inzetten en in hoeverre dat maatschappelijk wenselijk is. "Een beetje AI gebruiken om je taak zo goed mogelijk te vervullen is prima", zegt Tom Dobber, universitair docent Politieke Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. "Maar als je intensief op AI leunt, dan verzaak je als Kamerlid."

De vraag is of dat nu al gebeurt. "Als je het gebruikt om teksten leesbaarder te maken en synoniemen te bedenken, lijkt er weinig op tegen", zegt AI-lector Stefan Leijnen van de Hogeschool Utrecht. "Spellingcheckers bestaan ook al langer en dat is prima. Maar het grotere probleem ligt op de loer."

Het gaat dan vooral om het uitbesteden van ideeën en het kunnen formuleren van eigen standpunten. Wat dat betreft is het een glijdende schaal, denkt techfilosoof Joris Krijger. "We gaan steeds meer normaal vinden en de grens schuift steeds iets verder op. Nu is het samenvatten en herschrijven. Straks is het sparren met AI en daarvan dingen overnemen voor het debat."

Volgens de deskundigen moeten politici met elkaar in gesprek om afspraken te maken over het gebruik van AI in de Tweede Kamer, omdat de politiek een voorbeeldfunctie heeft voor de rest van het land en om het vertrouwen in de politiek niet verder te schaden. Uit onderzoek van statistiekbureau CBS vorig jaar bleek dat dat vertrouwen op zijn laagst ligt sinds 2012.

Kamerleden zijn gekozen om kiezers te vertegenwoordigen, maar het gaat mis als ze te veel op AI leunen. "Je bent verkozen als Kamerlid om je kiezers te vertegenwoordigen, maar je besteedt je denken en spreken uit aan AI", zegt Dobber. "Je bijdragen zijn daarmee niet authentiek en ook niet waarachtig, wat ten koste gaat van je geloofwaardigheid en uiteindelijk de legitimiteit van de Kamer."

Ook bij het samenvatten van teksten kan bij kiezers al een negatief beeld ontstaan, denkt Krijger. "Ze nemen aanstoot aan de passiviteit. Zelfs als je AI-teksten niet letterlijk overneemt, ontstaat het beeld dat je je er wat makkelijk van afmaakt door zo'n tool te gebruiken."

Politici zouden ook goed moeten nadenken over wat hun vak inhoudt, zeggen de deskundigen. Dat AI veel dingen sneller en makkelijker maakt, betekent niet dat het altijd beter is. "Empathie kost ook tijd", zegt Leijnen. "Het is belangrijk dat een politicus de tijd neemt om te reflecteren en om zichzelf vragen te stellen als: wat zijn mijn opvattingen en wat vind ik daarvan? Dat is een intern en menselijk proces. Die kritische reflectie ontbreekt als je te veel op AI-modellen leunt."

Als we zo doorgaan, vlakt in het beste geval alleen het politieke debat af, denkt Leijnen. Maar in het slechtste geval wordt het hele debat gekaapt door AI. Dan kunnen Kamerdebatten weleens een soort toneelstukjes worden waarbij mensen AI-standpunten gaan oplepelen.

"Je ziet het al gebeuren bij online sollicitatiegesprekken", zegt Krijger. "Recruiters gebruiken AI om scherpe vragen aan kandidaten te stellen. Maar er zijn ook AI-systemen om direct antwoorden te krijgen op die scherpe vragen. Dan denk ik: wat zijn we nou aan het doen? Dan heb je twee mensen die via chatbots met elkaar praten. En wat weet je dan over elkaar?"

Krijger vindt dan ook dat politici niet per se naar perfectie moeten streven. "Laat de dilemma's zien. Durf mens te zijn."