Gelijkspel bij Israëlische verkiezingen in voordeel van premierschap Netanyahu

In het Israëlische stemhokje liggen volgende week dinsdag 26 stembriefjes klaar, voor elke deelnemende partij één. Politieke partijen werken met zogenoemde gesloten lijsten. Dat wil zeggen dat de partijleiding bepaalt in welke volgorde de leden op de lijst komen. Het is dus niet mogelijk om iemand met voorkeursstemmen aan een zetel te helpen.

Iedereen van achttien jaar en ouder kan op 27 oktober zijn stem uitbrengen, op voorwaarde dat diegene op de juiste manier in het bevolkingsregister staat ingeschreven. Op basis daarvan is de kiezersregistratie geregeld. Het electoraat telt zo'n 7,3 miljoen kiezers, onder wie 1,2 miljoen Palestijnse burgers van Israël.

Stemmen kan alleen in Israël zelf. Het is daarom de verwachting dat ruim 53.000 Israëli die in het buitenland wonen in het vliegtuig zullen stappen om hun stem uit te brengen, meldt The Jerusalem Post. Likud, de partij van Netanyahu, heeft in september geprobeerd hier een stokje voor te steken, maar zag uiteindelijk af van dat voornemen.

Israëlisch ambassadepersoneel en diplomaten kunnen hun stem in het buitenland uitbrengen. Hetzelfde geldt voor Israëlische militairen in bezette gebieden, zoals de Gazastrook en het zuiden van Libanon.

Er zijn dinsdag 120 zetels te verdelen. Voor een meerderheid in de Knesset, zoals het parlement wordt genoemd, zijn dus 61 zetels nodig.

Sinds 1948 is er nog nooit een partij met een absolute meerderheid geweest, waardoor een coalitieregering de norm is. Dit geeft kleine partijen als Otzma Yehudit (Jewish Power) van de extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir relatief veel macht tijdens coalitieonderhandelingen.

Het vormen van een coalitie gaat in de versplinterde Israëlische politiek niet zonder slag of stoot. Tussen 2018 en 2022 waren vijf verkiezingen nodig om tot een stabiele samenstelling te komen, te weten de huidige regering van Netanyahu.

De 76-jarige Netanyahu is verspreid over verschillende regeerperiodes al zo'n negentien jaar premier. Bij een goed resultaat van Likud kan hij 'gewoon' weer regeringsleider worden, omdat Israël geen maximumaantal termijnen voor een premier kent.

De coalitie van Netanyahu bestaat naast zijn rechtse Likud-partij uit het extreemrechtse Jewish Power, de minstens zo extreme Religious Zionist Party, het ultraorthodoxe Shas en het centrumrechtse New Hope. Samen zijn ze goed voor zestig zetels. De coalitie kan met dat aantal regeren omdat het de verdeelde oppositie niet is gelukt om 61 stemmen voor een motie van wantrouwen te vinden.

In de peilingen staat de coalitie van Netanyahu niet meer op een meerderheid. Die is voor de partijen onder aanvoering van oud-legerleider Gadi Eisenkot, te zien op de foto bij dit artikel. De vorig jaar door Eisenkot opgerichte Yashar-partij werkt bij de verkiezingen samen met Together, The Democrats en Israël, Our Home (Yisrael Beiteinu).

Maar het blok-Eisenkot komt op basis van de peilingen zo'n drie tot elf zetels tekort om een regering te vormen. Eisenkot zal in dat geval dus de samenwerking moeten zoeken met één of meerdere partijen om een regering te vormen. Dat zal niet makkelijk worden. Zo zei de oud-legerleider vorige maand in gesprek met The Times of Israel dat samenwerking met de United Arab List zo goed als uitgesloten is. Een gedoogconstructie behoort wel tot de mogelijkheden.

Het blok-Netanyahu moet óók naar de hulp van kleinere partijen hengelen. Volgens de premier blijft de extremistische minister Ben-Gvir binnenboord. Hij zal in een eventueel nieuw kabinet een "prominente rol" krijgen, beloofde Netanyahu maandag.

Ben-Gvir kan rekenen op aanzienlijke steun onder jongeren, schreven persbureau Reuters en de BBC eerder deze maand. Elders in de wereld ligt de minister minder goed in de markt. Vanwege zijn extreme uitspraken en optredens heeft hij sancties en reisbeperkingen opgelegd gekregen van tien landen, waaronder Nederland. Hoe Ben-Gvir het symbool werd voor de uitwassen van de harde Israëlische veiligheidspolitiek én de normalisering ervan, lees je hieronder.

Dit alles wil niet zeggen dat Ben-Gvir de troefkaart van Netanyahu is. Dat is namelijk de politieke verdeeldheid in het land, die zoals gezegd een obstakel vormt voor de coalitievorming. Netanyahu blijft namelijk premier totdat er een stabiele regering is gevormd of nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. En dat kan in Israël even duren.