Waarom luisteren we nog naar de groei-goeroe?
Persbureau ANP weet over het algemeen goed wat journalisten en beleidsmakers belangrijk vinden. Op de agenda van deze maandag staat bijvoorbeeld dit: ‘Voormalig ASML-topman Wennink spreekt over creatieve industrie en economische groei.’ De signaalwoorden: Wennink en economische groei.
Peter Wennink, daar is hij weer. Sinds hij op verzoek van het vorige kabinet een rapport uitbracht over de route naar toekomstige welvaart, heeft hij ieders oor. Met name bij het kabinet, dat maar geen genoeg lijkt te kunnen krijgen van de groei-goeroe, gaan Wenninks woorden erin als Gods woord in een ouderling. Niet voor niets schreef minister Heinen (Financiën , VVD) in het voorwoord van de Miljoenennota: „Economische groei als gemeenschappelijk doel kan ons verbinden en ervoor zorgen dat we onze eigen toekomst vormgeven.” Het woord ‘groei’ komt in de nota maar liefst 94 keer voor.
En ook in Bangkok, op de najaarsvergadering van het Internationaal Monetair Fonds, stonden de zorgen over de kwetsbare economische groei weer hoog op de agenda, zag collega Mark Beunderman ter plaatse. Ondanks oorlogen en energiecrises houdt de mondiale groei stand, mede dankzij de AI-hausse, constateerde het IMF in een update van zijn economische voorspellingen.
Groei is goed?
De focus op groei is verklaarbaar: sinds de Verenigde Naties in de jaren vijftig het opstellen van de nationale rekeningen aan de lidstaten oplegde, is het bruto nationaal product de lingua franca van wereldeconomie. Het biedt beleidsmakers een uiterst concreet handvat om beleid op te maken. Meer bbp betekent dat het beter gaat met je land. Minder bbp is dus slecht nieuws. De toekomstige werkelijkheid gevat in één getal, wie wil dat nou niet?
Zo werd een groeiend bbp de maatstaf van vooruitgang. Althans, voor zover die gemeten wordt in welvaart. Het meet de economische waarde van producten en diensten. In een beroemde toespraak in 1968 op de University of Kansas verwoorde Robert J. Kennedy het al scherp: „Het (bbp) meet kortom alles, behalve datgene wat het leven de moeite waard maakt.„
Want hoe meet je het geluk van mensen? Hun gezondheid? Hun plezier en hun ellende? De schoonheid van kunsten of de kwaliteit van onderwijs? Hoe meet je, kortom, hoe het echt gaat met de samenleving, hun welzijn in plaats van hun welvaart? Spoiler: niet met het bbp en dus ook niet met het meten van de groei.
Groei is fout!
Bij ons op de economieredactie kwamen er de laatste weken opvallend veel boeken binnen van auteurs die juist klaar zijn met het paradigma van economische groei. Econoom Rens van Tilburg pleit in Alles voor elkaar voor een samenleving die niet meer gericht is op meer, meer, meer, maar juist daadwerkelijk samenleeft en de welvaart eerlijker verdeelt (ik interviewde hem erover). Triodos-hoofdeconoom Hans Stegeman publiceerde – na jarenlang nadenken – zijn boek Dit is geen crisis, waarin hij onomwonden afstand neemt van de economische modellen waar hij decennia mee werkte. Weg met het ‘expansieve kapitalisme’, stelt hij onder meer in het Financieele Dagblad en de Volkskrant. En in De enige oplossing pleit journalist en activist Fons Burger ervoor dat echte verandering alleen mogelijk wordt wanneer economie, technologie, gezondheid en ecologie niet langer los van elkaar worden bekeken.
Grote gemene deler in hun werk: de werkelijkheid ís niet te vatten in één getal. Beleidsmakers die blijven roepen dat de problemen alleen maar op te lossen zijn door nog een beetje harder te groeien, spiegelen een onhoudbaar toekomstbeeld voor.
Groeiende kritiek
Het pijnlijke is alleen: hun inzichten zijn verre van nieuw. In 1972 publiceerde de Club van Rome al het rapport Grenzen aan de Groei. En in de decennia daarna trad een waar leger van economen, filosofen, historici en andere wetenschappers aan om duidelijk te maken dat de groei uiteindelijk eindig moet zijn, gezien de grenzen van de planeet. Maar om af te komen van de focus op groei, moeten we eigenlijk ook af van dat ene heilige getal: het bbp.
Het roept de vraag op waarom het zo moeilijk is om na te denken over een economie – of beter: een samenleving – waarin groei niet meer het leidende principe is. Kan dat wel in een mondiaal systeem dat er volledig op geënt is? Dystopische scenario’s van waar die ongebreidelde groei uiteindelijk toe gaat leiden zijn er genoeg (zo zag ik vorige week de uiterst onheilspellende film Digger van Alejandro G. Iñárritu, ondanks de tegenvallende bezoekerscijfers echt een aanrader!).
Is dat dan wat ‘ons’ te wachten staat? Waar zit het verzet tegen een omslag in het denken? En is dat terecht, of hebben groei-gelovers als Peter Wennink het toch bij het juiste eind?
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.