‘We moeten Poetin geen centimeter geven’: partijgenoten roeren zich over Trumps geflirt met Rusland

Donald Trumps dieseldeal met Rusland betaalt zich ruim een week na aankondiging electoraal en economisch nog allesbehalve uit. Terwijl de dieselprijzen in de VS onveranderd hoog blijven, broeit binnen zijn eigen partij het verzet tegen toenadering tot de Russische leider Vladimir Poetin. In de aanloop naar de Congresverkiezingen van 3 november nemen meerdere Republikeinse kandidaten op dit dossier afstand van de president.

Op vrijdag 9 oktober meldde Trump, na een anderhalf uur durend telefoongesprek met Poetin, dat Rusland de komende tijd zeker 3 miljoen ton diesel op de Amerikaanse en wereldmarkt zou gaan brengen. Hierna legde Trump de schuld voor de wereldwijd hoge brandstofprijzen bij de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Vervolgens begon Elon Musks satellietinternet voor Oekraïne te haperen, mogelijk nadat het Witte Huis of het Pentagon hier opdracht toe gaf. En zaterdag meldde Trump voorlopig geen beroep te doen op een recente sanctiewet, waarmee hij Ruslands energiesector hard zou kunnen treffen. Die wet werd vorige maand aangenomen met brede steun van beide partijen in het Congres.

Omfloerste kritiek

Meerdere Republikeinen weigerden al deze Kremlin-gezinde zetten van hun regering de afgelopen dagen te verdedigen, al gingen ze niet zover de president direct te bekritiseren.

Mike Rogers, verwikkeld in een nek-aan-nekrace om een Senaatszetel namens Michigan, stelde op CNN: „Ik ben nogal sceptisch dat dit gaat uitpakken zoals de regering denkt dat het uitpakt. Ik denk dat we Poetin geen centimeter moeten geven.” Zijn partijgenoot Dan Sullivan, die zijn Senaatszetel voor Alaska poogt te behouden, deelde die inschatting zaterdag. „Poetin luistert het best naar harde machtspolitiek.”

Darline Graham – zus en opvolger van wijlen senator Lindsey Graham, naar wie de sanctiewet vernoemd is – zei: „Persoonlijk zou ik er voor kiezen druk op Rusland te zetten om de oorlog te beëindigen en benzineprijzen naar beneden te krijgen. Want ik vertrouw Poetin niet en ik vertrouw Rusland niet.”

Ashley Hinson, kandidaat bij een spannende strijd om een Senaatszetel in Iowa, zei eerder die week tijdens een debat: „De benzine- en dieselprijzen moeten naar beneden in dit land. Maar ik denk niet dat we daartoe deals moeten sluiten met Rusland.”

Zelfs Mike Johnson, de zeer loyale voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, plaatste zondag bij Fox News kanttekeningen bij Trumps besluit. „Het Congres heeft hier een paar weken geleden duidelijk over gestemd”, zei hij over Grahams sanctiewet. „Wij denken dat Poetin niet vertrouwd kan worden. Ik heb het Witte Huis verteld dat we hierover moeten praten en zorgvuldig moeten kijken naar de mogelijke onbedoelde gevolgen.”

Dit soort omfloerst geformuleerde kritiek is nog geen interne partijopstand. Het is ook de vraag of deze kandidaten, mochten ze gekozen worden, wetgevende blokkades zullen opwerpen tegen Trumps geflirt met Poetin. De afgelopen jaren hebben zelfs Republikeinen met warme sympathie voor de Oekraïense zaak de president op dit punt niet werkelijk durven dwarsbomen.

Lees ook

Wat gaat de dieseldeal tussen Trump en Poetin betekenen voor de prijzen?

Plots aandacht voor Oekraïne

Tegelijkertijd leidt Trumps omstreden dieseldeal al dagen tot hernieuwde aandacht voor de Oekraïne-oorlog. Een conflict waarvan hij bij zijn uitverkiezing beloofde het binnen „één dag” te kunnen beëindigen, maar waarin het in 22 maanden nimmer tot serieuze onderhandelingen kwam – mede door Trumps neiging partij te kiezen voor agressor Rusland.

Dat het in debatten en in de talkshows plots weer over dit conflict gaat, leek niet Trumps beoogde doel achter de dieseldeal. De aankondiging ervan moest onderstrepen dat hij de onvrede over de opgelopen energieprijzen serieus neemt. Dat het niet zijn eigen vastgelopen oorlog tegen Iran, maar Kyivs aanhoudende aanvallen op Russische raffinaderijen zouden zijn die de prijzen wereldwijd hoog houden.

De Amerikaanse minister Wright van Energie schetste de dieseldeal zondag op CNN juist als een verkapte meesterzet tegen Poetin. Rusland kan alle beloofde extra diesel immers alleen exporteren als zijn raffinaderijen niet langer onder Oekraïens vuur liggen, stelde hij. „Dit is geen coulance met Rusland, maar prikkelt hen de oorlog te beëindigen.” Aan de pomp betaalde deze logica zich de afgelopen dagen nog niet uit: benzine- en dieselprijzen bleven schommelen rond recordhoogtes.

In een lang bericht op zijn platform Truth Social verdedigde de president zijn deal zondag opnieuw. Hij schreef dat hij „niets wil doen dat Poetin op domme wijze wegjaagt van de onderhandelingstafel”, waar „geweldige vooruitgang geboekt” zou worden. Dit terwijl Poetin meteen na de dieseldeal liet blijken voorlopig geen aanleiding te zien om te praten.

Trump ging ook in op berichten dat Iran dankzij Russische inlichtingen en satellietbeelden veel gerichter Amerikaanse doelen heeft kunnen aanvallen in de Golfregio. Trump bagatelliseerde die analyse van zijn eigen diensten. „Rusland doet weinig tot niets om Iran te helpen, vergeleken met wat ze zouden kunnen doen – en dat wil ik graag zo houden.”

Steun aan de vijand

Amerikaanse kiezers hebben doorgaans weinig aandacht voor het buitenland. De meesten zullen Trumps partij eerder afrekenen op de aanhoudend hoge brandstofprijzen dan op zijn pact met Poetin. Maar nu dit dealtje de prijzen aan de pomp niet in beweging lijkt te krijgen, kan het de kansen van de Republikeinen wel verder ondergraven.

Bijvoorbeeld omdat Trump hiermee traditionele conservatieven – die Rusland nog wel als vijand zien – verder van zijn partij vervreemdt. Andrew McCarthy is zo’n Republikein van de oude stempel en hij bepleit dat het nieuwe Congres begin januari meteen in actie komt tegen Trumps bondje met Poetin.

In de National Review, van oudsher het intellectuele lijfblad van conservatief Amerika, zette de voormalig federaal aanklager zijn zaak zaterdag uiteen. Het Congres zou de hapering van Musks satellieten moeten onderzoeken om te bepalen of „steun en bijstand is geboden aan de vijand”. Daarmee citeerde McCarthy niet toevallig grondwetsartikel 3, sectie 3, dat definieert wanneer een Amerikaan zich schuldig maakt aan landverraad.

Lees ook

De verkiezingen die de rest van Trumps termijn bepalen: op welke staten, races, kandidaten en donateurs moet je letten?