Waar vallen de hardste klappen door de ambtenarenbezuinigingen? Bij drie ministeries verdwijnt bijna een derde van het geld

Ben je ambtenaar op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Economische Zaken en Klimaat of Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties? Dan loop je de grootste kans dat je baan verdwijnt. Mede door de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet-Jetten krimpt het ambtenarenbudget op het ministerie van Onderwijs met bijna 30 procent, hetzelfde geldt voor Economische Zaken. Bij Binnenlandse Zaken neemt het budget met 36 procent af.

Dat heeft NRC berekend op basis van de begrotingen die met Prinsjesdag naar de Tweede Kamer werden gestuurd. 

Het kabinet wil 3,4 miljard euro bezuinigen op de ambtenarij, die de afgelopen jaren is gegroeid tot zo’n 160.000 fte. Hoe dat precies vorm krijgt, wordt eind deze maand bekendgemaakt. Dan deelt staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige overheid, VVD) zijn plan met de Tweede Kamer. 

Maar een belangrijke stap is al begin dit jaar gezet, tijdens de onderhandelingen voor het coalitieakkoord. D66, VVD en CDA spraken af dat de bezuinigingen in verhouding moesten staan tot de uitgaven aan het aantal ambtenaren. Elk ministerie moest eenzelfde percentage korten. 

Lees ook

De overheid groeide in de voorbije jaren met ruim 40 procent. Waarom lukt het maar niet om te krimpen?

Defensie en politie uitgezonderd

Alleen: sommige afdelingen heeft de coalitie in het akkoord uitgezonderd van hun bezuinigingsplannen. Organisaties als de krijgsmacht en het ministerie van Defensie, de politie, het Openbaar Ministerie, de rechtspraak, het gevangeniswezen, de ambassades en de kosten die gepaard gaan met de aardbevingsschade in Groningen, hoeven niet in te leveren. En dat verhoogt de bezuinigingsopdracht voor andere ministeries en overheidsorganisaties.

Deze uitzonderingen gelden overigens niet per definitie voor de besparingen op ambtenaren die het kabinet-Schoof instelde in 2025. Dat kabinet kortte de budgetten voor ambassades bijvoorbeeld. Jetten draaide die bezuiniging maar deels terug.

Premier Rob Jetten (D66) liet dit najaar tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen al weten dat eind oktober meer duidelijk zou worden over bijvoorbeeld het gebruik van AI om efficiënter te kunnen werken – het kabinet hoopt op deze manier veel geld te besparen. Ook zou een „gerichte vacaturestop” onderzocht kunnen worden, op verzoek van fractievoorzitters Henri Bontenbal (CDA) en Ruben Brekelmans (VVD) die tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen hierover een motie indienden, die werd gesteund door een Kamermeerderheid.

Alleen efficiënter werken is naar verwachting niet genoeg. De Algemene Rekenkamer waarschuwde dit najaar dat het kabinet harde keuzes moet maken, anders is de bezuiniging gedoemd om te mislukken. En het Centraal Planbureau berekende eerder dit jaar dat met een verbeterde efficiëntie maximaal 200 miljoen euro kan worden bespaard.  

‘Aanpassen, uitstellen, schrappen’

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) bevestigt dat het budget voor personeel „flink daalt” ten opzichte van 2025. Dat kan ook volgens het ministerie niet alleen opgehaald worden door efficiënter te werken. „Gezien de opeenstapeling van taakstellingen, dienen er inhoudelijke keuzes gemaakt te worden over het aanpassen, uitstellen, verminderen of schrappen van taken en werkzaamheden”, schrijft de woordvoerder van het ministerie. „Dit soort keuzes kunnen niet gemaakt worden zonder politieke weging” in de Tweede Kamer.

Dat bij EZK de hardste klappen vallen, komt door een berekeningsfout van het vorige kabinet, zegt het ministerie. Bij het verdelen van de 1 miljard aan bezuinigingen op ambtenaren door het kabinet-Schoof die doorgaan, werden óók de budgetten van uitvoering meegenomen die onder het ministerie vallen. Schoof wilde uitvoering uitzonderen, waardoor het departement nu een grotere som moet besparen.

De daling in personeelsuitgaven bij EZK wordt overigens niet alleen veroorzaakt door de ambtenarenbezuinigingen. Het klimaatfonds, waarin geld zit om Nederland te verduurzamen, loopt tot 2030. Personeel dat daaraan is verbonden, is niet meer nodig wanneer het fonds afloopt, waardoor het budget in 2030 eveneens afneemt. 

De totale besparingsopdracht voor het ministerie van Onderwijs is 243 miljoen euro jaarlijks per 2035, schrijft een woordvoerder. Tijdens de onderhandelingen voor de Voorjaarsnota moet duidelijk worden waar het ministerie op gaat bezuinigen en hoeveel terechtkomt bij het departement zelf, de uitvoering en bijvoorbeeld de inspecties die onder het ministerie vallen.

Lees ook

Kabinet bezuinigt fors meer op de Belastingdienst, terwijl die door personeelsgebrek al miljarden niet kan innen

Voorjaarsnota

Het ministerie van Binnenlandse Zaken bevestigt dat het budget voor personeel komende jaren afneemt met 36 procent. Net als bij EZK, ligt dat niet alleen aan de reeds ingeboekte ambtenarenbezuinigingen. Het budget voor ambtenaren die aan digitalisering werken, valt met het nieuwe kabinet niet langer onder BiZA (wat dus tot extra uitgavendaling leidt) maar verhuist naar de begroting van EZK. Ook stoppen komende jaren een aantal „tijdelijke opgaven”, aldus de woordvoerder. 

Opvallend genoeg hoeft het ministerie van Landbouw (LVVN) maar 3 procent te bezuinigen. Volgens een woordvoerder is de bezuinigingsopdracht toch niet lager dan bij andere ministeries. In 2025 heeft LVVN al „behoorlijke stappen” gezet, schrijft hij in een reactie. Zo wordt al gereorganiseerd – af te ronden eind 2026 – waardoor vacatures niet worden opgevuld. Mede hierdoor waren de uiteindelijke uitgaven in 2025 al lager dan begroot.

Lees ook

‘Bezuinigen? Harder werken? De mensen willen zekerheid, meer gelijkheid en samenwerking’