‘Er zit iets in het water!’ – in drie nieuwe horrorseries is watervrees terug van nooit weggeweest
Een feestje aan zee. De kriskras opgehangen lichtslingers verlichten de donkere avondlucht. Kinderen rennen rond en eten schaafijs. Volwassenen drinken rum en cola. Een bandje speelt en mensen dansen. Enkele meters verderop begint de waterrand, de zee is bijna niet te onderscheiden van de zwarte avondlucht. De camera blijft even op het water hangen. Het gespetter van de opspattende golven heeft direct iets dreigends. En dan komt de hoofdpersoon aanrennen. „Ga weg van de waterrand!”, roept hij. „Er zit iets in het water!”
Deze specifieke scène komt uit Below, een nieuwe, vermakelijke maar ook wat volgepropte Netflix-serie met Josh Hartnett over een vissersdorpje in Newfoundland dat wordt bedreigd door een koppotige, ofwel reuze-inktvis. Maar het had ook zomaar uit een andere horrorserie of -film kunnen komen waarin water het gevaar herbergt.
Zo begint het nieuwe Crystal Lake, de aardig ogende, maar ietwat overbodige Friday the 13th-prequelserie, met de verdrinking van Jason Voorhees in het diepe meer van een zomerkamp. Het afschuwelijke incident zet zijn moeder Pamela (Linda Cardellini) aan tot de moorden uit de films. Voordat het zover is kijkt ze, niet lang nadat haar zoontje kopje onderging in het troebele water en nooit meer bovenkwam, geschrokken naar een aantal onbekommerd spelende kinderen in datzelfde meer. „Crystal Lake geeft zijn doden niet terug”, zegt een dorpsgenoot, de man waarvan iedereen denkt dat hij zijn verstand is verloren, ongevraagd tegen Voorhees. „Twee longen vol water en je zinkt naar de bodem. Je rot niet, dus kom je ook nooit meer boven.”
Waterhorror beleeft een momentje op het kleine scherm. Later deze week verschijnt ook Yaga, een griezelig Canadees mysterie op een eiland met actrice Carrie-Ann Moss en Heated Rivalry-ster Hudson Williams. De bovennatuurlijke, maar toch luchtige serie opent de eerste aflevering met een woest schuimende zee – die niet veel later een eerste dode zal ophoesten. En eerder dit jaar was Widow’s Bay natuurlijk dé trendsetter. De steengoede horrorkomedie over een vervloekt eiland bij New England en de koppige burgemeester (Matthew Rhys) die er een toeristische trekpleister van wil maken, stipt ieder element uit het genre aan: zeeheksen, mist die onheil aankondigt, woeste stormen.
Strandjutters
„Kustlijnen en stranden zijn van nature sfeervolle omgevingen die uitstekend passen bij de esthetiek van horror”, legt horrorexpert Dr Xavier Aldana Reyes van de Manchester Metropolitan University uit per mail wanneer we hem vragen waarom water en griezelen toch zo goed samengaan. „Het zijn tussengebieden waar land en water elkaar ontmoeten, en tevens plekken die altijd veranderen vanwege de onvoorspelbaarheid van het weer.”
Vandaar dat water al van oudsher een bron voor griezelverhalen is, zegt Evert Jan van Leeuwen, universitair docent Engelse taal en cultuur aan de Universiteit Leiden. Van Leeuwen, die zich specialiseert in de genres gothic, horror en sciencefiction, vertelt aan de telefoon over vroege gothic novels waarin kastelen gebouwd op rotsen in zee dreigen te vallen. En over het korte verhaal The Merry Men van Robert Louis Stevenson uit 1882 waarin de ‘vrolijke mannen’ uit de titel golven zijn die op zee slachtoffers maken. De hoofdpersoon is een man die de scheepswrakken plundert en aan het moorden slaat als nog levende schipbreukelingen zijn inkomstenbron in gevaar brengen.
„In de 18de en 19de eeuw vormde de waterrand een grens tussen het gewone leven en de mensen die net buiten de maatschappij stonden”, vertelt Van Leeuwen. „Het strand zelf was een schemergebied, en arme mensen leefden van wat ze daar vonden.” Het water gaf deze jutters wat het eerder had genomen: dat maakte de plek uitermate geschikt voor gruwelverhalen.
En uiteraard is water geen natuurlijke habitat voor de mens. „We zijn zonder techniek heel fragiel wanneer we ons erop of erin begeven”, zegt Van Leeuwen. Dat we water desondanks vaak zien als een plek om te ontspannen, zorgt volgens hem ook voor frictie die zich goed vertaalt naar horror. Het beste voorbeeld hiervan is Jaws, de Steven Spielberg-blockbuster uit 1975 over een witte haai die de toeristen in een badplaats in New England aanvalt: een film met zoveel impact dat vijftig jaar later zowel Widow’s Bay als Below zich er nog door laten inspireren.
Jaws
De haai uit Jaws staat wat betreft Van Leeuwen symbool voor het feit dat de mens, hoe graag we ook willen, het water nooit echt de baas zal zijn. „In Jaws wordt alles aan land compleet gedomineerd door de mens. Maar zodra iemand drie stappen het water in zet, is hij zijn leven niet meer zeker.”
Commercie en inhaligheid zijn bekende elementen in de moderne horrorverhalen die rondom water spelen. Denk maar aan de burgemeester in Jaws die tegen beter weten in de stranden opent of het zomerkamp dat ondanks tragedie en bloedvergieten in Friday the 13th weer plaatsvindt.
Een wat nieuwer thema in het waterhorrorgenre is milieuvervuiling, zegt Van Leeuwen. Ook in Below vreest men dat het zeewezen plots van de diepe oceaanbodem komt omdat het water te warm wordt om er te overleven. „Het geweld dat de mensheid diens leefomgeving aandoet, wordt ook wel ‘slow violence’ genoemd – omdat je het niet ziet”, zegt Van Leeuwen. „Fictie kan dit met een monster heel snel zichtbaar maken.”
Maar in welke tijd de horror ook speelt of welke thematiek het ook heeft, één kenmerk dat water zo aantrekkelijk maakt als griezelsetting blijft altijd hetzelfde: „Het is een ondoordringbare, donkere vlakte. We weten nooit wat eronder zit”, zegt Van Leeuwen.
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.