Meekijken met de jury van de WK turnen: 'Als je dat kan, behoor je echt tot de wereldtop'

Op het tafeltje voor Jitske Vasbinder ligt een soort wiskundige rebus. „Dit is het symbool voor een kip op de hoge ligger”, wijst ze aan. „Dit is een handstand [ze wijst naar een soort uitroepteken] en dit een handstand met gespreide benen [een uitroepteken met twee stokjes].”

Vasbinder is turnjurylid en vertaalt op verzoek van de verslaggever haar beoordeling van turnster Naomi Visser op de brug, geschreven in stenografie zodat het internationaal begrijpelijk is. Ze wijst naar een combinatie van symbolen: ‘X!->’. Oftewel: „Een draai om de leggers [X], gevolgd door een handstand [!] en uitgemond in een vlucht [->].”

Deze week zijn de WK turnen in Rotterdam. Turnen is een jurysport, wat betekent dat een panel van juryleden punten toekent en aftrekt. Maar waar kijkt een jurylid naar, waar wint en verliest een turner punten op, hoe komt het eindresultaat tot stand? NRC sprak twee juryleden en bekeek met een van hen (Vasbinder) de kwalificatie van de Nederlandse vrouwen in Ahoy op maandag.

De turnsters worden beoordeeld op twee aspecten: de moeilijkheidsgraad (de ‘D-score’, van difficulty) van de ‘elementen’ die ze turnen en de uitvoering (de ‘E-score’, van execution) daarvan. Op moeilijkheid kun je punten verdienen, op uitvoering verliezen. Nederland heeft doorgaans een wat lagere D-score, zegt jurylid Chantal Verkooyen voorafgaand aan de WK. „Als Nederlanders zijn we meestal wat langer. Dat maakt acrobatische elementen lastiger, je gaat minder makkelijk over de kop.” Daarom is de uitvoeringsscore des te belangrijker.

Naomi Visser op de brug en tijdens een vloeroefening

foto’s eric brinkhorst

Ook de uitvoering bestaat weer uit twee elementen: hoe correct een oefening is uitgevoerd – geen kromme knieën, de benen goed bij elkaar – én de artistieke presentatie ervan. „Voor dat laatste kijken we bijvoorbeeld of iemand rechtop genoeg staat, of de buik is ingetrokken, of de voeten goed gestrekt zijn. Eigenlijk alles om de elementen heen”, zegt Vasbinder, die in het dagelijks leven coördinator bij het Nederlands Instituut van Psychologen is. In dat artistieke blinkt Nederland vaak uit, ook ter compensatie van de lagere D-score. „Het Nederlandse turnen is heel elegant”, zegt Verkooyen.

Dat artistieke aspect geldt alleen voor vrouwen: mannen worden daar niet op beoordeeld. Daar is soms kritiek op: waarom draait het bij mannen vooral om kracht en risico, en bij vrouwen om elegantie en postuur? Het artistieke deel is weleens „minder belangrijk” geweest, vertelt Verkooyen. „In de jaren zeventig en tachtig lag de nadruk meer op de moeilijkheid van de sprongen, ten koste van de creativiteit. Daardoor werd terugverlangd naar de bewegingen die juist veel van klassiek ballet weg hebben. Daarom weegt dat ‘mooie’ nu weer zwaarder in de vrouwelijke gymnastiek.”

Lees ook

Turncoach van Simone Biles en het Nederlands team: ‘Er is een cultuuromslag gaande in de turnwereld, maar fundamenteel zit er nog veel fout’

Zelf vindt ze die nadruk op elegantie van grote toegevoegde waarde. „Vooral aan de vloeroefening op muziek. Ik kan het waarderen als een turnster helemaal de belevingswereld van de muziek induikt en het publiek meekrijgt.” Mannen doen de vloeroefening zonder muziek.

Aftrek voor beenspreiding

Turnster Vera van Pol maakt wat lichte sprongetjes en wenkt met haar handen omhoog richting het publiek, dat begint mee te klappen. „Dat is goed voor de sfeer en daar krijg je zelf weer energie van”, legt Vasbinder uit. Dat kan Van Pol gebruiken: ze heeft zojuist een hele punt aftrek gekregen wegens een val. Sanna Veerman scoort juist wat lager op ‘artistiek’. Vasbinder: „Zij turnt meer acrobatisch dan gymnastisch. Goed voor de D-score, maar wat puntjes aftrek voor sprongen met beenspreiding.”

Vrijwel alles in de formule die Vasbinder per oefening op haar juryblad noteert, is voor een leek onherkenbaar. Behalve de cijfertjes die soms rechtsboven een symbool geplaatst worden: een drietje hier of een tweetje daar. Een symbool in de vloeroefening van Naomi Visser krijgt zelfs een viertje. „Zij deed een drievoudig geschroefde salto. Als je dat kan, behoor je echt tot de wereldtop. Vier tiende bonuspunten.” De tweetjes hier en daar zijn twee tiende bonuspunten voor „moeilijke verbindingen”, die worden toegekend als elementen elkaar direct opvolgen, „zonder stapje, wiebel of pauze”.

Dat is doorgaans een specialiteit van Sanne Wevers, volgens Verkooyen. „Die kan een hele serie pirouetten aan elkaar verbinden.” Maandag laat ze buiten de pirouetten veel verbindingen weg, valt Vasbinder op. „Dat zijn toch punten die ze normaal gesproken wel binnenhaalt.”

De cijfers kunnen ook voor aftrek staan: 1 voor een klein foutje, 3 voor een middelgrote fout en 5 voor een grote fout. Wevers – die haar laatste toernooi turnde en maandag afscheid nam – is op de brug soms iets te laat met draaien en eindigt haar handstand niet altijd binnen de tien graden: het zijn ‘eentjes’, voor elk foutje een tiende punt aftrek. Maar hoe zie je als jurylid of iemand nèt afwijkt van het vereiste aantal graden? „Dat heb ik heel lang geoefend door video’s te kijken met een geodriehoek erbij”, zegt Vasbinder.

VAR-systeem

Toch is het niet altijd even goed te zien. Op de balk, bijvoorbeeld, mag je een ‘sprong met draai’ niet meer meetellen als die een afwijking van meer dan 30 graden heeft. „Het verschil tussen 31 en 27 graden is nauwelijks te zien”, zegt Verkooyen. „Is de sprong een klein beetje scheef, dan kan het net binnen óf net buiten de marge vallen.” Daarom is er deze WK voor het eerst een soort VAR-systeem voor balk-, brug- en sprongoefeningen: een computer die alle hoeken en graden van de sprongen meet.

De geanimeerde scherm-versie van Vera Ubbink slingert haar benen de lucht in en gooit zichzelf twee keer naar achteren. Blauwe lijnen op het scherm geven de vereiste graden aan en laten zien of Ubbinks benen daar inderdaad niet van afwijken – dat doen ze niet. Maar bij de daaropvolgende draaiende zitpirouette wiebelt ze wat: een drietje boven de oefening – drie tiende aftrek.

Daarna moest eigenlijk een ‘gymnastische serie’ volgen, maar die doet ze later in de oefening pas. „Omdat het op dat moment niet lukte”, zegt Vasbinder. „Heel volwassen van haar om in het moment te bedenken dat ze dat dan beter later in de oefening kan doen.” WK-debutant Ubbink is met 16 jaar de jongste van het team.

Te vaak ten val

„Oei.” Vera van Pol is bezig aan een ‘zijwaartse gymnastische passage’, maar stapt verkeerd en valt van de balk af. „Dat is een hele vervelende fout”, fronst Vasbinder. De oefening ging goed, maar de val kost Van Pol een heel punt.

Ook op de sprong komt een van de Nederlanders ten val: Sanna Veerman. „Ik zag het al gebeuren”, zegt Vasbinder. „Je zag een onderrotatie zodra ze van de pegasus afkwam.” Eén punt aftrek voor de val, en nog eens 0,3 omdat ze bij de val net buiten de lijnen landde. Na elke oefening is het een kwestie van hoofdrekenen. „Daar moet je wel echt van houden in dit vak.”

Vasbinders conclusie: de vrouwen hebben „mooi en netjes” geturnd, maar zijn te vaak gevallen. Het is niet genoeg voor een plek in de teamfinale. Individueel is er wel een lichtpuntje: Naomi Visser staat vrijdag in de meerkampfinale én zaterdag in de brugfinale. Vasbinder wijst op de beoordeling van Vissers vloeroefening. „Nauwelijks aftrek te zien.”

Kies NRC als voorkeursbron