‘De Spookvoetballer’ en onze fascinatie voor de meesteroplichter

Bernio Verhagen wordt „de grootste voetbalfraudeur van de 21ste eeuw” genoemd. In één jaar tijd fraudeerde hij zich binnen bij vier profclubs op drie continenten – zónder ooit een wedstrijdminuut gespeeld te hebben. Hij kon niet eens voetballen.

In drie afleveringen ontwart de documentaire De Spookvoetballer (BNNVARA) de fraudesaga en mediahypes rond Verhagen. Door zich online voor te doen als beroemd spelersmakelaar kon Verhagen zichzelf verkopen aan voetbalclubs. Waar hij kwam, liet hij een spoor van misdragingen en mediaschandalen achter: vrouwenmishandeling, creditcardfraude, wanbetaling bij jachtverhuurders en sekswerkers. Ondertussen zocht hij zélf de openbaarheid.

De Spookvoetballer is vermakelijk en sensationeel, in de stijl van virale oplichtersdocumentaires als The Tinder Swindler, Fyre en Hollywood Con Queen. Een serie die als een anaconda je huiskamer binnen glibbert: telkens als je denkt de staart van de slang te zien, blijkt er nog meer slang te zijn – meer verhaal. Toch zit er misschien nog wel een interessanter verhaal áchter de serie. Want waarom kijken we zo graag – en zelfs met bewondering – naar ‘de meesteroplichter’?

Forensisch psycholoog Helga Ihm vertelde Der Spiegel dat oplichters over eigenschappen beschikken die wij zelf wel zouden willen hebben: charisma, overtuigingskracht. En misschien vinden we het ook wel bevrijdend om naar oplichters te kijken, omdat ze immuun zijn voor omgangsnormen. Oplichters weten juist die sociale codes te manipuleren waar wij dagelijks zoveel moeite mee hebben. Terwijl ik een sociaal Enigma probeer op te lossen om mijn collega te vertellen dat hij stinkt zónder hem te bruuskeren (bij deze), legt de meesteroplichter de werkelijkheid zijn wil op. Hij bouwt illusionaire paleizen waarin hij ons moeiteloos meelokt.

Dat beeld kom ten dele uit Hollywood. In Catch Me If You Can wil je Leonardo DiCaprio zijn, niet ‘Amerika’s favoriete oom’ Tom Hanks die hem als speurder op de hielen zit. Het anti-heldarchetype van de meesteroplichter is een bijwerking van Amerikaans kapitalisme, volgens historicus Walter McDougall. In Amerika leeft een ideaal dat succes bereikbaar is voor iedereen met een grote ambitie en een soepel marketingpraatje. De schaduwkant daarvan is dat het verschil tussen een zakenman en een oplichter soms flinterdun is.

Meer dan een fulltimebaan

De Spookvoetballer maakt van Verhagen heus geen DiCaprio. Bij lange na niet. Slachtoffers vertellen uitgebreid over de schulden en PTSS waarmee Verhagen hen achterliet. Journalist Sam van Raalte, die Verhagen volgde voor mediabedrijf Vice, staat stil bij de schade die Verhagen kon aanrichten en de moeite die nationale overheden hebben met grensoverschrijdende digitale fraude.

Toch heeft de documentaire iets van ontzag voor Verhagen. De serie heeft spannende muziek en grimmige reconstructies – de derde aflevering heet Catch Me If You Can. Pratende hoofden als een Deense journalist vertellen likkebaardend over de manier waarop het verhaal steeds spraakmakender werd.

Zoals toen Verhagen uit een Deense politiewagen ontsnapte en een klopjacht ontketende in het vredige Holstebro, of all places. Of die keer dat Verhagen zijn eigen zelfmoord fingeerde, en daarna gewoon stond te vapen in een Colombiaanse nachtclub. Tot hij ook in Colombia werd opgepakt voor fraude.

Ook Sam van Raalte is niet immuun voor de oplichtersmythe. „Terwijl [Verhagen] zijn vriendin oplichtte rond een appartement dat er nooit kwam, én een andere vriendin oplichtte met een safari die er nooit kwam, was hij óók bezig met zijn toer over de wereld als nep-voetballer”, zegt Van Raalte. „Dat is gewoon waanzinnig. Dat is meer dan een fulltimebaan.”

Maar is dat zo? Op dezelfde avond als de laatste aflevering van De Spookvoetballer keek ik een nieuw seizoen van Kees van der Spek Ontmaskert. Ik zag meerdere oplichters die me aan Verhagen deden denken. Stuk voor stuk losers die azen op kwetsbare mensen die geen weerwoord durven, kunnen of weten te geven.

Van der Spek oogt tegenwoordig bijna blasé. Wéér een sjofele sociopaat in een bouwdoosappartement die een oude vrouw haar spaargeld heeft afgetroggeld. Er is niet genoeg zendtijd in Nederland om ze allemaal te pakken. „2,5 miljoen Nederlanders werden in 2025 slachtoffer van een online misdrijf”, zegt Van der Spek in aflevering één.

Termen als ‘grootste voetbalfraudeur van de 21ste eeuw’ geven Verhagen allure. Maar in De Spookvoetballer zag ik weinig meer dan een middelmatige oplichter die iets te graag in de spotlights staat. Verhagen had nooit écht een meesterplan. Ja, hij fraudeerde zich een voetbalclub binnen. Maar wat dan? Al op de eerste training werd hij ontmaskerd. In Zuid-Afrika was Bernio zó slecht, vertelt een ploeggenoot, dat hij de trainingsoefeningen verpestte voor andere spelers.

Verhagen is niet de Hollywood-oplichter die, draaiend aan zijn snor, wegzoeft op een speedboot vol Monets. Zijn fraude was slordig en kortstondig. Hij had een primaire behoefte die hij koste wat kost probeerde te bevredigen – én vooral een beeld van zijn eigen grootsheid dat hij wilde bevestigen.

Beroemd werd hij. Maar niet zoals hij wilde: vanuit de gevangenis spande hij een kort geding aan tegen de vertoning van De spookvoetballer. Tevergeefs.