Ineens tonnen minder voor sommige basisscholen. Dat betekent grotere klassen, minder ondersteuning en geen excursies

Begin juni heerste er nog een feestelijke stemming bij de directie van OBS Overvecht. Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, VVD) kwam kijken hoe deze zogeheten ‘familieschool’ in Utrecht probeert de kansen te vergroten van leerlingen die opgroeien in moeilijke omstandigheden. Naast onderwijs biedt deze basisschool veel extra activiteiten, zodat kinderen zich breed kunnen ontwikkelen. Ook ouders kunnen er terecht voor hulp, bijvoorbeeld voor taalles, het vinden van werk of het oplossen van schulden.

De directie was blij met de interesse van het ministerie. Maar een paar weken later kwam er slecht nieuws. Vanaf januari krijgt de school bijna vier ton minder om onderwijsachterstanden te bestrijden. Niet omdat de school niet goed zou presteren, maar omdat het beschikbare budget anders wordt verdeeld.

Scholen in onder meer Utrecht, Den Haag, Eindhoven, Tilburg en Amsterdam krijgen vanaf januari fors minder geld, terwijl scholen in onder meer Nissewaard, Capelle aan den IJssel, Zoetermeer, Groningen en Heerlen er geld bij krijgen. Het geld wordt gelijkmatiger en over meer scholen verdeeld, maar voor sommige scholen betekent dat acute financiële problemen.

Nelleke Brouwer en Marije Wassenaar, die samen de directie vormen van OBS Overvecht, nemen de staatssecretaris niets kwalijk. Tielen was tijdens haar bezoek in juni niet op de hoogte van de nieuwe verdeling, denken zij. „Wij denken dat zij er helemaal geen zicht op had wat dit in de praktijk zou gaan betekenen voor scholen”, zegt Wassenaar.

OBS Overvecht heeft vier locaties in een wijk met relatief veel armoede, taalachterstanden en andere complexe problemen. Het geld van het Rijk wordt gebruikt voor kleinere klassen, extra begeleiding van leerlingen en ondersteuning van ouders. De school werkt daarbij samen met zorg-, welzijns- en wijkorganisaties. „Onze kinderen hebben al die hulp kneiterhard nodig om hun kansen te vergroten”, zegt Wassenaar.

Volgens de directie zijn bezuinigingen onvermijdelijk. Dat betekent grotere klassen en minder ondersteuning voor gezinnen. Ook educatieve uitstapjes, natuuronderwijs en dramalessen gaan mogelijk niet meer door. „Wij vrezen dat alles wat wij de afgelopen jaren hebben opgebouwd, verloren gaat.”

Onaangenaam verrast

Schoolbesturen krijgen van het ministerie volgend jaar zo’n 470 miljoen euro voor het bestrijden van onderwijsachterstanden. Zij spelen dat geld door naar de basisscholen. De gemeenten krijgen daarnaast ruim 650 miljoen euro. Daarvan verstrekken ze subsidies voor voorschoolse educatie, zomerscholen en verlengde schooldagen.

Het ministerie verdeelt het geld op basis van een model dat is bedacht door het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat model is onlangs herijkt.

Naast de herkomst van gezinnen en het opleidingsniveau van ouders worden voortaan sociaaleconomische factoren meegewogen, zoals het vermogen van het gezin, de buurt waarin het kind woont en of het opgroeit in een eenoudergezin. Dat leidt tot een andere verdeling, omdat meer scholen nu voor het geld in aanmerking komen.

Vooral in Utrecht en Den Haag is de klap hard aangekomen. „Wij werden vlak voor de zomervakantie onaangenaam verrast”, zegt Anko van Hoepen, bestuurder bij schoolbestuur SPO Utrecht, waarbij 36 scholen zijn aangesloten. „Toen het nieuws in juni bekend werd, hadden scholen de formatie van hun lerarenteam net klaar. Ik kreeg huilende schooldirecteuren aan de lijn.”

In Utrecht krijgen de schoolbesturen 3 miljoen euro minder en de gemeente 2,5 miljoen euro. Volgens Van Hoepen gaan vrijwel alle scholen erop achteruit, ook die in complexe wijken als Kanaleneiland en Overvecht, terwijl de problematiek van kinderen niet is verminderd. Als het ministerie niet met een oplossing komt, zal het schoolbestuur de tekorten tijdelijk opvangen met eigen reserves. Van Hoepen: „We laten onze scholen niet halverwege het schooljaar afscheid nemen van hun personeel.”

In Den Haag nam gemeenteraadslid voor D66 Ahsen Baser het voortouw voor een brandbrief aan de staatssecretaris en de Tweede Kamer. Die is mede ondertekend door haar D66-collega’s in Utrecht en Amsterdam en getroffen schoolbesturen.

Haagse basisscholen dreigen in totaal 15 miljoen euro mis te lopen. Wiely Hendricks, bestuurder van de Haagse Scholen-groep, vertelt over een school in de wijk Escamp die ruim 450.000 euro minder krijgt. „Dat komt neer op zes leerkrachten. Klassen zullen groter worden en er is straks minder ondersteuning. Dat gaat ten koste van de aandacht voor leerlingen.”

Lees ook

Kinderen van migranten halen hun onderwijsachterstand snel in, blijkt uit nieuw onderzoek

Pleidooi voor overgangsregeling

Er zijn ook schoolbesturen die juist profiteren van de nieuwe verdeling. „Wij gaan er naar verwachting 1,8 miljoen euro op vooruit”, zegt bestuurder Maurice Bejas van Movare, een schoolbestuur met 46 scholen in Zuid-Limburg. Dat is volgens hem ook terecht, want de regio kampt met hardnekkige problematiek zoals armoede en gezondheidsproblemen. „Wij zijn blij dat we er nu eindelijk geld bij krijgen dat we al heel lang nodig hadden.” Hij begrijpt wel dat schoolbesturen in andere regio’s niet blij zijn. „Het echte probleem is dat het budget om onderwijsachterstanden te bestrijden te klein is.”

De PO Raad, die de belangen van het basisonderwijs behartigt, en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten pleiten voor een meerjarige overgangsregeling. Volgens de organisaties is het probleem niet zozeer de herverdeling zelf, maar de snelheid waarmee en het moment waarop die wordt doorgevoerd. Overleg met het ministerie heeft tot nu toe geen oplossing opgeleverd.

De kwestie werd onlangs ook in de Tweede Kamer aangekaart. Staatssecretaris Tielen beloofde te onderzoeken of het negatieve effect voor sommige scholen kan worden verzacht. Ze komt vóór de begrotingsbehandeling van haar ministerie met een brief.

Lees ook

Onderwijsinspectie: regio bepaalt te vaak welke kansen een kind krijgt. ‘In het westen is het een beetje survival of the fittest‘