In Australië lopen politici gewoon in de supermarkt. Kan dat nog na de aanslag op een parlementslid?

Schok en ongeloof, dat zijn de voornaamste emoties in Australië na een vermoedelijke aanslag op het 65-jarige parlementslid Helen Haines. „Dit zal Australië voorgoed veranderen”, zegt burgemeester Irene Grant van Wangaratta – het stadje in Haines’ kiesdistrict waar zij kantoor houdt – tegen de BBC. Grant omschrijft het incident als een „moordaanslag” en stelt dat het idee dat Australië „immuun” is voor dit soort geweld niet klopt. „Het publieke debat is veranderd. De sfeer is een stuk gespannener geworden”, voegt ze toe.

Haines werd maandagmiddag voor de deur van haar kantoor in Wangaratta aangereden door een pick-up truck terwijl ze bij de achterklep van haar geparkeerde auto stond. Ooggetuigen zagen hoe de bestuurder van een witte Toyota tot twee keer toe op haar inreed. Ze kwam knel te zitten tussen twee auto’s.

De enige verdachte van de aanslag is de 43-jarige Brendan Nugent uit het nabijgelegen dorpje Tarrawingee. Hij werd door omstanders overmeesterd. Kapper Ricky Jefferies rende zijn zaak uit en trok de bestuurder uit de auto. Hij pakte Nugent een mes af en hield hem tegen de grond tot de politie arriveerde.

Haines ligt in kritieke toestand in het ziekenhuis in Melbourne, waar ze per helikopter naartoe vervoerd werd. Een been moest direct geamputeerd worden, het andere been raakt ze mogelijk ook kwijt.

Verloskundige

Helen Haines is een zeer gewaardeerd politicus. „De reden dat Helen Haines zo geliefd en bewonderd wordt is omdat ze zo integer is”, zei een geëmotioneerde premier Anthony Albanese tegen de Australische publieke omroep ABC. Volgens burgemeester Grant is Haines een „hartelijk, opgewekt en toegewijd parlementslid”, dat zich onder meer inzette voor het milieu en de rechten van de oorspronkelijke bevolking.

Haines werkte jarenlang als verpleegster en verloskundige in de regio die ze later als onafhankelijk parlementslid zou vertegenwoordigen. In 2019 werd ze voor het eerst verkozen in het federale parlement voor het kiesdistrict Indi, in het noordoosten van de deelstaat Victoria, als onafhankelijk parlementslid. Ze spande zich onder meer in voor betere beschikbaarheid van medische zorg op het platteland. „Mijn achtergrond in de verpleegkunde en verloskunde vormt het uitgangspunt voor mijn werk”, schrijft ze op haar website.

De afgelopen jaren was ze een van de belangrijkste pleitbezorgers van meer integriteit en eerlijkheid in de politiek. Ze speelde een sleutelrol bij de oprichting van een nationaal orgaan tegen corruptie.

Mentale problemen

Over de verdachte is inmiddels meer bekend geworden. Nugent is een bekende van Haines en was in het verleden juist aanhanger van haar. In 2019 omschreef hij haar op X lovend als een „politicus die klimaatverandering serieus neemt”. Het lijkt erop dat Nugent afgelopen jaren mentale problemen had. Buren belden meermaals de politie die verschillende keren langskwam voor een zogenaamde „mentale gezondheidscheck”. Hij zou agressief gedrag vertonen en veel schreeuwen.

In een verklaring stellen de ouders van Brendan Nugent dat zij al twintig jaar met Haines bevriend zijn. Ze noemden de aanval „verschrikkelijk en onbegrijpelijk”, en werken „op alle mogelijke manieren mee aan het politieonderzoek”.

Hoewel nog onduidelijk is of politieke motieven een rol bij de aanslag hebben gespeeld, vrezen politici dat die de democratie op de proef stelt. Australische volksvertegenwoordigers staan erom bekend veel tijd door te brengen onder hun kiezers. Australiërs zijn eraan gewend hun lokale politici tegen te komen op straat, in de supermarkt of bij een sportwedstrijd. Politici gaan regelmatig van deur tot deur om in gesprek te komen met mensen en zijn op een laagdrempelige manier te benaderen. Deze toegankelijkheid wordt gezien als een van de sterke punten van de Australische democratie.

Het hoofd van de Australische inlichtingendienst, Mike Burgess, waarschuwt dat toenemende onvrede, intolerantie en polarisatie een „klimaat hebben gecreëerd waarin geweld goed gedijt”, meldt ABC. Premier Albanese roept op het verhitte politieke debat te bedaren.

Verschillende politici wijzen op de toename van bedreigingen waar vooral vrouwelijke politici mee te maken krijgen. Collega-parlementariër Ged Kearney zegt tegen ABC na de aanslag veel te hebben nagedacht over „het vrouwonvriendelijke aspect ervan, de seksueel getinte bedreigingen, de dreigementen met verkrachting”.

Woensdag wordt Nugent voorgeleid, op verdenking van onder meer zware mishandeling en het verwonden van een federaal ambtenaar. Voor die laatste aanklacht kan hij tien jaar gevangenisstraf krijgen.

Kies NRC als voorkeursbron