Even in Turkije loskomen van de oorlog zit er voor steeds minder Iraniërs in

De Iraanse Mehdi (42) staat met zijn rug tegen de muur in de drukke winkelstraat in het centrum van Van, een provinciehoofdstad in het oosten van Turkije, op zo’n twee uur rijden van de Iraanse grens. In zijn hand houdt hij een tasje vast van een bekend Amerikaans polomerk waar hij zojuist heeft gewinkeld. Samen met een vriend is hij zes dagen op vakantie in Turkije. Met een georganiseerde busreis besloten ze om vanuit hun woonplaats Teheran naar Van af te reizen. „We zijn met een groep van dertig man”, vertelt Mehdi. „Dat is voor ons leuker. Je bent samen onderweg, je doet alles met elkaar en hebt meer plezier als je met een groep reist. We gaan vanavond bijvoorbeeld met z’n allen naar een club.” 

Volgens Mehdi is zo’n reis naar Turkije tegenwoordig goedkoper dan vakantie vieren in eigen land door de inflatie daar – in juli bedroeg die 88 procent op jaarbasis. Tegelijkertijd is het door de inflatie en de sancties ook moeilijker geworden echt ver te reizen en blijven de meeste Iraniërs dichter bij de grens. „Vroeger gingen veel Iraniërs ook naar Istanbul en Antalya. Maar mensen gaan nu liever naar Van, omdat het goedkoper is.”

De economie van Iran staat er slecht voor. De rial verliest al langere tijd aan waarde. Eind september bereikte die een nieuw dieptepunt van meer dan 2,5 miljoen rial voor 1 Amerikaanse dollar. Een maand eerder was dat nog 2,2 miljoen rial voor 1 dollar. Sinds de Amerikaanse en Israëlische aanval van eind februari op Iran heeft de Amerikaanse president Donald Trump ook de economische druk verder opgevoerd. 

Als gevolg van die sancties schrapten Turkse luchtvaartmaatschappijen vluchten van en naar Iran tot ten minste 2027. De grensplaats Van is nog wel te bereiken, en door de economische sancties waar Iran onder lijdt ook goedkoper dan bijvoorbeeld Istanbul. Maar ook daar merken ze dat de sancties gevolgen hebben voor de toerisme-industrie. Iraniërs komen nog wel om even vrij te zijn, te kunnen drinken en feesten, maar de tripjes worden steeds korter. In Van zijn de gevolgen ervan te merken: er zijn minder hotelovernachtingen, er worden minder reserveringen gedaan en de activiteiten zijn gericht op avondjes uit of kortdurende activiteiten.

Op de partyboot

Dat de Iraanse economie achteruit gaat merken ook de ondernemers in Van. Sadun Boro werkt al tientallen jaren in de toerismesector in Van en is sinds 2020 eigenaar van Pars Palas Hotel. In een kleine vergaderruimte van zijn hotel staat tegenover hem een tv-scherm aan met het Turkse nieuws. Boro ontvangt gasten uit de hele wereld, vertelt hij terwijl hij een kopje Turkse thee drinkt, de meeste daarvan zijn Iraniërs. Maar die blijven volgens hem sinds dit jaar vaker thuis.

„Van ligt op een strategisch belangrijke plek en heeft veel potentie om van het grensverkeer en de handel met Iran te profiteren. Wij hoopten juist dat Amerika en Iran dit jaar tot een akkoord zouden komen en dat de internationale sancties zouden worden verminderd of opgeheven. Maar het tegenovergestelde is gebeurd”, zegt Boro. „Als de Iraanse economie sterker wordt en de Iraanse munt weer in waarde stijgt, is dat óók goed voor ons. Dan kunnen Iraniërs weer langer naar Van komen, en minder zich beperken tot korte uitstapjes.”

Niet alleen de Iraanse rial is in waarde gedaald, Turkije zelf kampt ook al jaren met een hoge inflatie. Dat zorgt voor een dubbele klap voor de toeristensector in Van: al jaren behoren Iraniërs tot de top vijf toeristen die Turkije bezoeken. De provincie Van, vlakbij de Iraanse grens, is een van de meest bezochte bestemmingen. Met name rond Nowruz, het Perzisch nieuwjaar, en in de zomer reizen veel Iraniërs naar de stad en de omgeving om vakantie te vieren.

foto’s Özge Sebzeci

Dat de stad Van zich richt op Iraanse toeristen is duidelijk zichtbaar: op winkelramen in de hoofdstraat staan advertenties zowel in het Turks als in het Farsi of Perzisch. Om de paar meter bieden straatverkopers, vaak van Iraanse afkomst, uitjes speciaal gericht op Iraniërs zoals een middagje feesten op een partyboot of naar een waterpark. 

Uit cijfers van het Turkse ministerie van Cultuur en Toerisme blijkt dat het aantal buitenlandse hotelovernachtingen in Van in juli van dit jaar met bijna 10 procent is gedaald: van 40.087 naar 36.204 hotelovernachtingen. Sommige hotels sluiten hun deuren en geplande hotelopeningen zijn uitgesteld, volgens het Turkse dagblad Hürriyet.

„Natuurlijk ben ik daar bezorgd over”, zegt Boro. „Ik heb daar altijd rekening mee gehouden, zowel als ondernemer vanwege mijn investeringen als vanuit menselijk oogpunt. Iran ligt vlak naast ons. We hebben Syrië gezien wat oorlog kan betekenen: mensen die in armoede terechtkomen en onder mensonterende omstandigheden moeten leven. Als mens wil ik niet dat Iran hetzelfde overkomt. Iran ligt vlak naast ons en Turkije en Iran zijn strategisch met elkaar verbonden. Wat daar gebeurt, kan ook gevolgen hebben voor ons.”

Iraanse clubs

Er is nog een reden waarom Iraniërs graag naar Van gaan: het bruisende nachtleven. Wie over de drukke winkelstraat loopt, kan om de paar meter een straatverkoper vinden die nachtclubs promoot en boottours aanbiedt met schuimfeestjes. 

Amir (22) komt uit het Iraanse Mazandaran en staat op straat met een vriend een selfie te maken. Hij heeft een shirt aan zonder mouwen waardoor zijn gespierde armen zichtbaar zijn en hij draagt een knielange spijkerbroek. Samen met zijn broer en vriend is Amir voor het eerst in Van. De mannen hebben een druk programma voor de boeg. „Wij gaan vanavond naar een club. Morgen hebben we een tocht op een partyboot en een andere avond gaan we naar een aquapark”, vertelt hij. „In Iran hebben we niet de vrijheid die we zouden moeten hebben. We hebben in Iran geen clubs.”

Volgens Amir heeft Iran veel mooie plekken en kan het land op het gebied van toerisme wereldwijd een belangrijke rol spelen. „Maar vanwege de vrijheid die we in Iran missen, gaan we naar plekken waar we gewoon alcohol kunnen drinken en vrijheid van meningsuiting hebben, en waar we plezier kunnen maken zonder restricties.”

Een bekende Iraanse club in Van is Queen Festa. Het is de eerste en oudste club speciaal gericht op Iraniërs die in 2011 haar deuren opende. Bij binnenkomst staan groepjes feestgangers te wachten op de lift die hen naar de dansvloer brengt. Een afgetrainde beveiliger keurt vooraf of mensen naar binnen mogen. Gezinnen en vrouwen worden toegelaten. Mannen die zonder gezelschap van een vrouw zijn, worden steevast geweigerd. Voor 250 lira – zo’n 4,50 euro – kunnen zo’n driehonderd gasten, met name Iraniërs, zich tot drie uur ’s nachts uitleven. 

De vrienden Nima (29) en Kamyar (29) hebben geluk. Zij mogen alsnog wel samen naar binnen. Kamyar woont in Sanandaj in Iran en Nima verhuisde vijf jaar geleden naar Canada. Nima ziet voor het eerst in vijf jaar zijn familie en vrienden weer. Door de verslechterde omstandigheden wilde hij niet naar Iran, maar besloot uit te wijken naar Van om zijn familie en Kamyar te zien. „We wilden eerst naar Georgië, maar door de dalende waarde van de rial werd dat al gauw duurder. Turkije, en met name Van, bleek toch de goedkoopste optie.”

Kamyar vertelt hoe wanhopig hij werd nu de economische situatie in Iran zo is verslechterd. „Twee jaar geleden wilde ik als bouwkundig ingenieur voor mezelf beginnen. Ik was daarvoor kapitaal aan het opbouwen. Maar met het geld dat ik toen had, kan ik nu geen kwart van mijn oorspronkelijke plan uitvoeren. In twee jaar tijd is mijn geld zo’n 70 tot 80 procent in waarde gedaald.”

In een aparte kamer vlak naast de dansvloer zit clubeigenaar Deniz Asan (47) naar een monitor te kijken waar alle uithoeken van de club via camera’s te zien zijn. Asan nam de club samen met zijn familie zo’n tien jaar geleden over en is vrijwel alle avonden daar te vinden. Veiligheid in de club vindt hij belangrijk en daarom noemt hij zijn Club Festa liever geen nachtclub. De club is eerder een ‘uitgaansplek’ waar Iraniërs met de hele familie kunnen dansen. In de club staan ook kinderen op de dansvloer. „We hebben zelfs een crèche en een oppas. Iraanse gezinnen kunnen hun kinderen niet zomaar alleen in het hotel achterlaten. Als ze hier komen om zich te vermaken, nemen ze hun kinderen mee. Daar houden wij rekening mee.” Al vanaf het eerste nummer staat de dansvloer vol. Iedereen danst met handen in de lucht op elektronische beats die de dj mixt met Perzische, Turkse en Arabische popnummers. 

De club is het hele jaar door zeven dagen per week open. Hoewel de dansvloer volstaat, merkt ook Asan dat er dit jaar minder Iraanse toeristen zijn. „Maar zelfs als mensen minder te besteden hebben, maken mensen nog geld vrij om uit te gaan in Van,” zegt Asan. „Dat komt doordat het hier relatief goedkoop is. In Istanbul ben je voor een tafel en wat drankjes zo’n 15.000 – ruim 250 euro – lira kwijt. Hier kunnen Iraanse bezoekers voor 500 tot 1.000 lira een avond uit.”

Terwijl het dansende feestpubliek onder ronddraaiende lichten de nacht ingaat, zit de Iraanse Derya (25) buiten met haar zus en vriendin op een krukje te wachten op haar dürüm, gemaakt door een van de vele straatverkopers. „Ik hou van het nachtleven hier”, zegt ze. „We gaan vaak naar een discotheek of een bar, of we zitten ’s avonds in een café.”

Over de situatie in Iran is ze somber. „Veel mensen in Teheran hebben weinig geld. Vooral benzine is heel duur geworden”, vertelt Derya. Zelf wilde ze in de zomer even weg uit Iran. Daarom besloot ze als toeristengids te werken in Van. Over een week gaat ze Istanbul voor het eerst bezoeken. „Alles is moeilijker geworden in Iran, maar ondanks die omstandigheden komen mensen die het lukt toch naar Turkije, ook als ze weinig geld hebben.”