De muur tegen de asieltsunami

Een paar dagen geleden werd me weer eens gevraagd waarom ze in het Midden-Oosten geen vluchtelingen opnemen. Hun eigen mensen nota bene! Waarom moeten die gelukzoekers allemaal hierheen in een asieltsunami?

Nee! Ze – de leiders daar en alwie daarover gaan – nemen massa’s vluchtelingen en migranten op. Wie gevlucht is blijft trouwens meestal zo dicht mogelijk bij zijn/haar land; 65 procent van alle vluchtelingen verblijft in een buurland, schat VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Iran is een aardig voorbeeld, met een stuk of vier miljoen Afghanen, terwijl het in een economische ramptoestand zit onder jarenlange internationale sancties plus een oorlog met de VS en Israël. Of Turkije, met nog steeds 2,2 miljoen Syrische vluchtelingen (sinds de val van Assad zijn er meer dan een miljoen naar Syrië teruggekeerd). Of Libanon, met het hoogste aantal vluchtelingen per hoofd van de bevolking: zo’n twee miljoen Syrische vluchtelingen plus een paar honderdduizend Palestijnse vluchtelingen op 3,7 miljoen Libanese burgers. Nederland telde per 1 januari volgens de UNHCR in totaal 262.974 vluchtelingen, van wie 123.000 uit Oekraïne.

Maar we trekken miljarden euro’s uit voor een steeds hogere muur van akkoorden met de uitermate repressieve regimes langs Europa’s zuidgrens om de vluchtelingen daar ook te houden. Ongeacht de manier waarop die regimes dat doen. Onder de desbetreffende deal met Turkije van 2016 beloofde Ankara illegale migratie aan banden te leggen in ruil voor zes miljard euro uit de EU-kas. De Turkse grens werd haast ondoordringbaar. Zie ook de overeenkomst met Tunesië uit 2023, waarin de Europese Unie opgeteld ruim 1,1 miljard euro toezegde in ruil voor maatregelen om illegale migratie te verhinderen. „Akkoord blijft mensenrechtenschendingen voeden”, zei Human Rights Watch daarover op 16 juli.

Egypte, dat naar schatting 9 miljoen vluchtelingen herbergt, inclusief een kleine miljoen bij het UNHCR geregistreerde Soedanezen, heeft sinds maart 2024 ook zo’n „strategisch en alomvattend” akkoord met de EU, ter waarde van in totaal 7,4 miljard euro. De EU weet zelf ook best dat ze daarmee mensenrechtenschendingen financiert. Ik stuitte vorige maand op een intern document van het Ierse voorzitterschap, gepubliceerd door de groep Statewatch – de naam zegt genoeg over haar missie – waarin van hardhandige praktijken van het regime melding wordt gemaakt. „De Egyptische autoriteiten zetten een voortdurende campagne van willekeurige arrestaties, detentie en deportatie voort tegen migranten, asielzoekers en vluchtelingen, met een scherpe escalatie van deportaties sinds januari 2026”, aldus het document. Human Rights Watch schreef op 7 juli dat het hierbij voor het grootste deel om vluchtelingen en asielzoekers uit Soedan en Zuid-Soedan gaat. Die Soedanezen vluchten voor genocide, gifgas, uithongering en massaverkrachtingen in een verschrikkelijke oorlog die al drie jaar aan de gang is. Weg ermee! Stel je voor dat ze hierheen zouden komen.

Maar ik werd vorige week blij verrast door een met ruime meerderheid door de Tweede Kamer aangenomen motie (van het Pro-Kamerlid Kati Piri) over de erbarmelijke omstandigheden van veel vluchtelingen en migranten in Egypte. De motie vraagt het kabinet er in de Raad van Europa en in de Europese Commissie voor te pleiten om het laatste deel van de macrofinanciële bijstand aan Egypte op te schorten zolang dat niet verbetert.

Zucht. De Europese Commissie wil juist méér steun voor Egypte, waarmee ze aangeeft dat het weren van vluchtelingen en irreguliere migranten een stuk belangrijker is dan mensenrechten. In een brief aan de 27 staats- en regeringsleiders voorafgaand aan hun recente tweedaagse top in Brussel, beloofde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen onder andere aanvullende hulp voor de Egyptische grens- en veiligheidsdiensten en voor opvang in de regio. Van voorwaarden werd geen melding gemaakt.