Waarom mag ING van de rechter de laatste bankrekening van Gazprom niet sluiten?

Mag een bank Gazprom, een bedrijf dat voor meer dan de helft in handen is van de Russische staat, een bankrekening weigeren? Voor alle banken in Europa geldt dat dit inderdaad mag. Behalve voor ING.

Dat blijkt uit een vonnis in kort geding dat maandag is gepubliceerd. De bank had de rechter verzocht om de laatste bankrekening – van eerder 25 stuks – die het Russische energiebedrijf via de Nederlandse bv Gazprom International Projects bij ING had te mogen sluiten. De rechter steekt daar een stokje voor – simpelweg omdat Gazprom recht heeft op een bankrekening, het bedrijf niet onder EU-sanctieregelingen valt en er geen aanwijzingen zijn dat de Gazprom-rekening voor fraude of witwassen gebruikt wordt.

Vijftien keer bot gevangen

De uitspraak markeert een voorlopig einde aan een langslepend conflict tussen de Nederlandse Gazprom bv en ING. De bank wil sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne, begin 2022, geen zaken meer doen met Rusland, en heeft het bedrijf in december 2023 laten weten de zakelijke relatie te willen beëindigen. Gazprom ging niet akkoord, maar zette uiteindelijk toch een handtekening onder de afspraak om per eind 2025 de laatste rekening bij ING op te zeggen.

In de tussentijd heeft Gazprom in Europa een andere bank gezocht om een rekening te kunnen openen, maar het ving naar eigen zeggen vijftienmaal bot. „Gezien de huidige geopolitieke situatie spreekt het voor zich dat het voor Gazprom niet mogelijk is elders een rekening te openen”, aldus de advocaten van Gazprom. Banken mogen wel een nieuwe klant weigeren.

Omdat het niet gelukt is elders een rekening te openen, wil Gazprom de rekening bij ING aanhouden, in elk geval totdat het zijn enige activiteit in Nederland, het gaswinningsproject Sillimante op de Noordzee, heeft afgerond. Dat zal naar verwachting medio 2028 het geval zijn. Zo kan Gazprom personeel en Belastingdienst blijven betalen, aldus het bedrijf.

ING wil van Gazprom af vanwege de cruciale positie in de Russische energiesector, waar permanent het risico van sancties boven hangt. Dat maakt het voor ING „te intensief en zeer bewerkelijk” (lees: heel duur) om de dienstverlening aan Gazprom voort te zetten. Ook loopt ING reputatierisico door met het Russische bedrijf zaken te blijven doen: „Het beeld kan ontstaan dat financiële stromen indirect bijdragen aan het in stand houden van de Russische oorlogsinspanning.” Dat Gazprom vijftien keer bot ving, zegt ING niets: er zijn vele reële alternatieven voor de ING-rekening, betoogt de bank, bijvoorbeeld in „landen met een ander sentiment jegens Rusland”.

Aanstaande wetswijziging

De rechtbank heeft begrip voor „de zwaarwegende belangen” van ING, valt te lezen in de uitspraak: de angst voor sanctie- en reputatierisico’s is „gerechtvaardigd”. Toch mag ING de rekening van Gazprom niet opzeggen. Daarbij weegt de rechter mee dat de Wet op het financieel toezicht (Wft) binnenkort verandert. Die aanpassing verplicht banken ertoe ondernemers, verenigingen en stichtingen een zogenoemde zakelijke basisbetaalrekening te laten openen. Weigeren mag alleen op grond van een concrete wettelijke basis, zoals het verbod op witwassen. De wetswijziging, afgelopen mei aangenomen in de Tweede Kamer, was bedoeld om te voorkomen dat kleine en middelgrote ondernemingen geen bankrekening kunnen openen, maar wordt nu door Gazprom aangegrepen om zijn bankrekening te behouden.

De rechter redeneert dat – ook als zij mee zou gaan met de wens van ING de rekening op te zeggen – Gazprom „op korte termijn” toch de mogelijkheid zou krijgen een nieuwe rekening aan te vragen onder de aangepaste Wft. Die zou ING dan nauwelijks kunnen weigeren. Aangezien de bank al had toegezegd de rekening niet te blokkeren zolang de rechtszaak en een eventuele bodemprocedure lopen, is stopzetting nu „niet opportuun”, aldus de rechtbank. ING heeft nog niet laten weten of de bank beroep aantekent.

‘Ook relaties ICC zijn nu beschermd’

Juristen in en om de financiële sector bekijken de uitspraak met extra belangstelling; er zijn meer zaken waarbij de relatie tussen banken en hun klanten onder druk van sancties staat. Eén ervan is de kwestie rondom het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, waaraan de Amerikaanse regering zware sancties wil opleggen. Bedrijven die zaken doen met het Strafhof, lopen dan het risico ook onder zulke sancties te vallen. In dat geval riskeert ABN Amro, huisbankier van het ICC, hoge boetes als het bankzaken blijft doen met het ICC.

Simon Lelieveldt, voorzitter van belangenorganisatie Human Rights in Finance.EU (HRIF), ziet in de Gazprom-uitspraak extra bescherming voor bedrijven die zakendoen met het Strafhof en ICC-medewerkers. Dat de rechter verwijst naar de aanstaande aanpassing van de Wft, betekent volgens hem dat „banken geen rekening mogen weigeren op basis van algemene risicobeelden of reputatie”.

Eerder al bepaalde het Europese Hof van Justitie dat een bank een consument geen basisbetaalrekening mag weigeren om het enkele feit dat diegene op een Amerikaanse sanctielijst staat. HRIF schrijft op zijn website: „De bank moet eerst een individuele beoordeling van het witwasrisico maken, en de beperkte functies van een basisrekening verkleinen dat risico juist. Dat arrest beschermt personen, zoals ICC-rechters en -medewerkers.”

De uitspraak van de rechter beschermt vanaf nu ook ondernemingen, aldus Lelieveldt. Hij roept het ministerie van Financiën op de wetswijziging zo snel mogelijk door te voeren. Dat laat weten dat de aanpassing van de Wft gepland staat voor 1 januari 2027.

Kies NRC als voorkeursbron