Zohran Mamdani, de linkse ster van de Democraten, geeft New York vooral goede <b>vibes</b>. ‘Ik zie dat hij iets doet. Dat zijn we niet van politici gewend’

De slang van mensen slingert vanaf de glazen voordeur het trappetje af en dan drie keer de hoek om. Honderden New Yorkers staan rondom het gebouw in Lower Manhattan te wachten. Sommigen waren hier al om zes uur ’s ochtends. Zij komen niet voor de lancering van een designertas, een tentoonstelling of gehypete horeca, maar voor een baan bij de gemeente.

Op de openingsdag van het banencentrum dat burgemeester Zohran Mamdani begin oktober oprichtte, wordt sollicitanten halverwege de middag verteld dat zij vanwege de overvloedige belangstelling niet meer binnen zullen worden gelaten. Toch blijft de rij maar groeien.

Wat zegt dit over het nieuwe, ‘socialistische’ New York van Mamdani? Is het een plek geworden waar wanhopige werkzoekenden zich vlakbij het stadhuis verzamelen? Of toont de rij dat alles waar de populaire en mediagenieke burgemeester mee komt meteen the place to be is?

Sinds de 35-jarige Zohran Mamdani in januari burgemeester werd van de grootste Amerikaanse stad (8,5 miljoen inwoners), slaagt hij er nog vrijwel elke dag in aandacht te trekken zoals hij dat tijdens zijn verkiezingscampagne deed. Online via gelikte filmpjes, al dan niet met influencers en met politieke uitspraken die viraal gaan. Offline door vrijwel dagelijks direct contact met inwoners van zijn stad – meestal ook door camera’s vastgelegd. Hij verschijnt op scholen en tennisbanen, in kroegen, kerken en synagogen, in de metro en op straat. Altijd in pak, met authentieke zelfspot.

Lees ook

Tegen hoge huren en voor gratis bussen: charismatische Mamdani is de hoop van ontevreden New Yorkers

Na bijna tien maanden dringt de vraag zich op of Mamdani ook resultaten boekt. En welke invloed heeft hij op de Democratische Partij rond de Congresverkiezingen begin november? Mamdani is de meest succesvolle politicus van de Democratic Socialists. Zet de opmars van deze uiterst linkse politieke organisatie door?

Mamdani werd verkozen met grote beloftes: geen huurverhogingen, gratis bussen, gratis kinderopvang en gemeentelijke supermarkten. Allemaal te bekostigen met hogere belastingen voor de allerrijksten in de stad. Het zijn links-populistische ambities die door Republikeinen als angstaanjagend communisme worden afgeschilderd en door minder linkse Democraten als luchtkasteel weggezet. Zonder er afstand van te nemen, hield hij zich verre van de identiteitspolitiek die progressief Amerika het afgelopen decennium heeft getekend.

Peuters gratis naar de crèche

In de rij werklozen klinkt vooral waardering voor de burgemeester, ook onder mensen die niet op hem stemden. Hannah Chasnoff (23) is „fan van het eerste uur”. Sinds ze ruim een jaar geleden afstudeerde als politicoloog heeft ze, behalve een stage, geen werk kunnen vinden. De stoet concurrenten bij de opening maakt haar niet wanhopig, „maar juist optimistisch: hij weet dat er een crisis gaande is en wil er iets aan doen”, zegt ze.

Arian Sheikh (23), die met uitgeprinte cv’s in de rij staat, heeft na zijn opleiding als computerprogrammeur alleen „loodzwaar” werk kunnen vinden in een fastfoodzaak. Hij hoopt als ambtenaar op meer vastigheid en kansen om door te groeien. „Het idee dat ik in mijn vakgebied aan de slag kan, heb ik al wel uit mijn hoofd gezet.” AI heeft de startersbanen opgeslokt, zeggen meer jonge, hoogopgeleide mensen in de rij.

Omdat hij bezig was met zijn eigen sores liet Sheikh de verkiezingen vorig jaar aan zich voorbij gaan, net als de presidentsverkiezingen een jaar eerder. Maar Mamdani heeft hem enthousiast gemaakt. „Ik zie hem elke dag mensen helpen, of het nu gaat om de huren, kinderopvang of het repareren van gaten in het wegdek”, zegt hij. „Ook als ik er zelf niet direct iets aan heb, zie ik dat hij iets dóét. Dat zijn we niet van politici gewend.”

Sinds zijn aantreden heeft Mamdani de huren in de sociale sector voor een jaar bevroren, wat een miljoen huishoudens geld bespaart. Tweeduizend kinderen gaan gratis naar de crèche, een proef die komend jaar met tienduizend peuters wordt uitgebreid. Wat hem nog niet is gelukt, is nieuwe belastingen innen om dit mee te betalen. Zijn poging pied-à-terres te belasten, die hij aankondigde met een filmpje voor het penthouse van een hedgefund miljardair, is door een rechter afgeschoten.

Cory Long (34), gepromoveerd psycholoog, verloor in mei zijn baan als consultant en staat daarom in de rij. Hij solliciteerde eerder bij de gemeente, maar kreeg nooit een reactie uit de logge bureaucratie. „Hopelijk biedt dit de gelegenheid om iemand face to face te zien.” Long stemde niet op Mamdani. De opkomst van de socialisten baart hem zorgen. „Ja, ze helpen mensen in nood. Maar we hebben in de wereldgeschiedenis gezien waar het socialisme toe kan leiden.”

Kameraad

Nadat New York vorig jaar linksaf sloeg, kozen Democratische kiezers in zeven voorverkiezingen voor zetels in het Huis van Afgevaardigden socialisten (zij verloren achttien primaries waar ze aan meededen). In Florida werd Angie Nixon tegen de verwachtingen in kandidaat-senator. Abdul El-Sayed (Michigan) en Troy Jackson (Maine) distantiëren zich van het label socialist, maar hun voorstellen over gratis gezondheidszorg en herverdeling zijn hetzelfde.

Links Amerika hoopt dat Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez (New York) zich kandidaat stelt om in 2028 president te worden, en daarin verder komt dan geestverwant Bernie Sanders (Vermont). Mamdani mag, omdat hij in Oeganda geboren is, geen president van de Verenigde Staten worden.

De Democratic Socialists (DSA), waarvan Mamdani een belangrijk kopstuk is, nemen zelf niet deel aan verkiezingen, maar steunen specifieke kandidaten binnen de Democratische Partij. Het zijn geen sociaal-democraten in de Europese traditie, zegt Grace Mausser (31), medevoorzitter van de afdeling New York, aan de telefoon. Leden spreken elkaar aan met kameraad. „DSA is expliciet antikapitalistisch. Wij geloven dat grote delen van de economie onder beheer van de overheid en van het volk moeten komen.” Mausser is trots op Mamdani’s leiderschap. „Hij levert. Wat er in New York gebeurt, bewijst dat socialisten niet alleen winnen, maar ook nog eens goed besturen.”

Long geeft toe dat ook hij onder de indruk is van de vaart en de handigheid waarmee Mamdani te werk gaat. „Ik ben het niet met alles eens en ik vrees de gevolgen voor de economie. Maar meer dan alle eerdere burgemeesters die ik heb meegemaakt, slaagt hij er uitstekend in om in te spelen op lang bestaande zorgen en behoeften van inwoners.”

Er klinkt breder kritiek op Mamdani’s economische beleid – of het gebrek daaraan. Hij heeft geen productieve relatie met Wall Street en het grote bedrijfsleven. Kleine ondernemers klagen dat ook zij niet gezien worden. Zeker degenen met winkels in de buurt van waar de stad vijf supermarkten wil openen, die gezonde boodschappen zo’n 30 procent onder de marktprijs gaan verkopen.

Uitgejoeld door medestanders

Begin oktober ontvangt hij kritiek uit onverwachte hoek. Mamdani werd mede populair door zijn felle retoriek over Israël en de Amerikaanse financiering van de vernietiging van Gaza. Als hij bij de herdenking van ‘7 oktober’ spreekt over „de gruwelijke oorlogsmisdaden” van Hamas en „de voortdurende genocide in Gaza”, krijgt hij afkeurende reacties van Joodse groepen, en wordt hij uitgejoeld door pro-Palestina-demonstranten. Ze noemen hem een „verrader” en een „lafaard”.

Sinds zijn eerste bezoek aan het Witte Huis heeft er een heel opvallende bewonderaar bij. Donald Trump lijkt voor zijn charmes gevallen. De president suggereerde tijdens Mamdani’s campagne dat deze „enge communist”, een moslim bovendien, „illegaal” in de VS was en gearresteerd en gedeporteerd zou worden. Bij hun laatste ontmoeting gaf hij Mamdani een schouderklopje en zei: „Ik hoop dat je een geweldige burgemeester wordt. Je bent goed begonnen.”

Toch heeft Mamdani vooral last van Trump. De stad is dit jaar niet aantoonbaar betaalbaarder geworden. De verschillen tussen arm en rijk nemen niet af. Dakloosheid is zichtbaar toegenomen. De bevolking van New York krimpt: eerder door corona, nu door afname van immigranten. Mamdani’s overkoepelende doel van affordability is moeilijker te bereiken dan een goede sfeer. Vibes kunnen New Yorkers niet eten.

De burgemeester kan de zwaarste klappen uit Washington wat verzachten, door voedselbonnen die zijn wegbezuinigd door de stad te laten betalen. Hij kan er echter niets aan doen dat de hypotheekrente 7 procent bedraagt en dat de energierekeningen stijgen. Hij kan niet alle werklozen in de rij voor het banencentrum ambtenaar maken.

Wat hij wel heeft bereikt met het openen van dit loket: ze voelen zich door hem gezien. „Ik waardeer niet alleen de grote dingen, maar ook de kleine dingen”, zegt Arian Sheikh. „Republikeinen én Democraten krijgen landelijk al zo lang helemaal niets voor elkaar. Nu is er iemand je wilt volgen om elke dag te zien: wat gaat die gast nú weer doen?”