‘Wintertijd’ klinkt ongezelliger, maar past het beste bij de biologische klok
Dit weekend gaat de wintertijd weer in. Steevast klinkt er gemopper als de klok verzet wordt. Vooral de wisseling van winter- naar zomertijd leidt tot slaaptekort, met als gevolg onder meer een toename in het aantal verkeersongevallen in de week erna. Afschaffen dus, besloot het Europees Parlement in 2019. Maar van één standaardtijd per lidstaat is het sindsdien nog niet gekomen, mede door de vraag: als je dan stopt met wisselen, kies je dan voor permanente wintertijd of zomertijd? Nieuw Canadees onderzoek buigt zich over de kwestie. Spoiler: wintertijd is gezonder.
Dat heeft alles te maken met de biologische klok. Dat systeem regelt het dagelijkse slaap-waakritme en stuurt allerlei lichamelijke processen aan in periodes van iets meer dan vierentwintig uur. Om gelijk te blijven lopen met de lengte van een dag, rekent de biologische klok op signalen van de ogen. Is de omgeving licht, dan is het tijd om het lichaam aan te sporen om wakker te worden. Idealiter sluit dat aan op maatschappelijke verwachtingen, zoals het begin van de werkdag om negen uur.
De vraag hoe laat het is als de zon opkomt, is dus een kwestie van volksgezondheid, schrijven de onderzoekers. Ze duiken in de bestaande wetenschappelijke literatuur om de gezondheidseffecten van zowel zomer- als wintertijd in kaart te brengen, en beschouwen wat er te leren valt van landen die zich eerder waagden aan het afschaffen van de klokwissel. Rusland voerde bijvoorbeeld in 2011 de permanente zomertijd in, om het drie jaar later weer af te schaffen na publieke ontevredenheid over de donkere ochtenden.
Ongezonde donkere ochtenden
Duidelijk is dat zulke donkere ochtenden negatieve gezondheidseffecten hebben, zowel fysiek als mentaal. Een niet-gelijklopende biologische klok leidt tot slaapproblemen, vermoeidheid en op de lange termijn een verhoogd risico op overgewicht, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Een latere zonsopgang kan werken als tegenovergestelde lichttherapie, en zo winterdepressies verergeren. Er is zelfs een kleine maar meetbare toename in het suïcidecijfer onder Amerikanen die in het meest westelijke deel van hun tijdzone wonen, ten opzichte van bewoners van het oostelijke deel – hoe westelijker, hoe minder overeenkomstig met het zonneritme.
„Veel van Canada ligt op dezelfde breedtegraad als Nederland, dus het onderzoek lijkt me goed overdraagbaar”, zegt chronobioloog Laura Kervezee (LUMC). „De conclusie dat wintertijd – of liever standaardtijd, die naam heeft een minder negatieve connotatie – gezonder is, is in lijn met wat de gezondheidsexperts op dit gebied zeggen. Als we in Nederland permanent de onnatuurlijke zomertijd zouden hebben, zou het ’s winters vier maanden lang pas na half negen licht worden. Dat gebrek aan licht zorgt voor slaperigheid en gezondheidsproblemen op de lange termijn. Dat pleit voor permanente standaardtijd.”
De Europese Commissie doet nu aanvullend onderzoek naar scenario’s om de wisseling van de klok af te schaffen. Naar verwachting verschijnt het resultaat eind 2026, wat een besluit begin 2027 mogelijk zou maken. Het is dus afwachten of de aankomende wissel naar de standaardtijd de laatste keer is dat de Nederlanders de klok verzetten.
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.