Klimaatdoelen gevaarlijk ver uit zicht: alle landen doen te weinig

Het is niet genoeg. Dat is, kort gezegd, de conclusie die VN-organisatie UNEP trekt over het huidige klimaatbeleid van landen wereldwijd. In het jaarlijkse Emissions Gap Report schrijven onderzoekers dat de uitstoot van broeikasgassen door menselijk handelen blijft stijgen, terwijl die om grootschalige klimaatontwrichting tegen te gaan juist omlaag moet.

UNEP berekende eerder al dat de in 2015 in Parijs afgesproken grens van een temperatuurstijging van maximaal 1,5 graden Celsius praktisch niet haalbaar meer is. Die grens werd gesteld om de meest schadelijke en potentieel dodelijke gevolgen van klimaatverandering – zoals de stijging van de zeespiegel, extreem weer en het afsterven van koraalriffen – af te wenden.

Dat deze grens uit het Klimaatakkoord nu zeker overschreden zal worden, betekent niet dat landen bij de pakken neer kunnen zitten. „Overshoot is geen overgave”, spoort secretaris-generaal van de VN António Gutteres aan. Want elke tiende of zelfs honderdste graad opwarming die voorkomen kan worden, doet ertoe. Tussen 1,5 en 2 graden opwarming zit, zo weten we al jaren, een wereld van verschil.

Zo zou een stijging van 2 graden betekenen dat 37 procent van de wereldbevolking zeker vijfjaarlijks wordt blootgesteld aan extreme hitte, bij een stijging van 1,5 graden is dat ‘slechts’ 14 procent. Ook zou de Noordpool vrijwel volledig ijsvrij worden en wordt het uitsterven van plant- en diersoorten versneld. Een opwarming van boven de 2 graden wordt door wetenschappers geclassificeerd als gevaarlijk.

Talloze rapporten

„Er zijn natuurlijk talloze rapporten die dit allemaal aangeven,” zegt onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en de Vrije Universiteit Michel den Elzen, die meewerkte aan het UNEP-rapport. In de editie van vorig jaar stond eigenlijk dezelfde boodschap, zegt Den Elzen: er is meer, sneller, en strenger klimaatbeleid nodig. „Maar we zijn weer een jaar verder, en de uitstoot van broeikasgassen is afgelopen jaar gestegen.”

In het woensdag verschenen rapport zetten wetenschappers concreet uiteen wat er moet gebeuren om het ‘second best‘ scenario te halen, waarin de temperatuurstijging ergens tussen de 1,7 en 1,8 graden piekt en na dat piekmoment weer zou kunnen dalen tot 1,5 graden. Daarvoor moet de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen met 18 procent verminderd worden tegen 2030, met 45 procent in 2035 en met 69 procent tegen 2040.

Maar met het klimaatbeleid dat landen nu voeren zou die vermindering van uitstoot in 2030 slechts 5 tot 8 procent zijn, en tegen 2035 11 tot 15 procent. Als overheden op dezelfde voet doorgaan, is het volgens UNEP aannemelijk dat de temperatuur op aarde binnen deze eeuw met 2,8 graden zal stijgen.

Slechtere prognose

Die prognose is slechter dan vorig jaar. Dat komt vooral vanwege het terugtrekken van de Verenigde Staten uit het Klimaatakkoord van Parijs. Onder de regering-Trump schrapten de VS, die na China het meeste CO₂ uitstoten van de wereld, vrijwel al hun klimaatbeleid. „Dat scheelt op de projectie voor 2035 bijna 5 procent van de mondiale uitstoot,” zegt Den Elzen. Dat wordt niet opgevangen door meer ambitieus klimaatbeleid in andere landen. Vorig jaar zwakte de Europese Unie haar klimaatdoelen nog af.

Den Elzen wil één lichtpuntje noemen: „De opschaling van hernieuwbare energie uit zon en wind is aanzienlijk meer dan we hadden verwacht. Dat moet zich doorzetten.”

Maar om onder de 2 graden opwarming te blijven, is het volgens het VN-rapport vooral zaak om nu écht – en snel – het gebruik van steenkool, olie en gas af te bouwen. Daarvoor zijn ingrijpende, concrete beleidswijzigingen en financiering nodig. De verwachting is dat de discussie daarover in november weer hoog zal oplopen op de VN-klimaatconferentie COP31, die dit jaar in Turkije wordt georganiseerd.

Lees ook

PBL: als er geen extra maatregelen komen, haalt de regering haar eigen klimaatdoelen niet

Correctie (22 oktober 2026 om 10.17 uur): In een eerdere versie van dit artikel werd Michel den Elzen abusievelijk Michiel van Elzen genoemd. Dat is hierboven aangepast. Kies NRC als voorkeursbron