Alleen de publieke omroep kan ons redden van de iPad-baby
„Weet je nog dat je doodsbang was voor logeerpartijtjes?” Afgelopen familieweekend werd het kinderfotoboek weer geopend – ook wel: het boek der schaamte – en eruit buitelden jeugdanekdotes. „Je was zó bang dat je de optie om toch thuis te slapen tot het laatste moment openhield. Dan kwam de vader van een vriendje je welterusten wensen en zei jij: ‘Maar ik weet het nog niet zeker of ik blijf slapen hoor!’”
De nacht: een hellandschap waarvoor je alleen in eigen bed veilig bent, dacht ik vroeger. Maar waar was ik precies bang voor? Zoals dat met meer jeugdherinneringen gaat, is de anekdote overgebleven, maar het gevoel vervangen: van horror naar humor.
Terwijl ik daarover nadacht, begon deze week toevallig een nieuw seizoen van Kabam! (KRO-NCRV): een fictieserie waar in elke aflevering één herkenbare kinderangst wordt beleefd én overwonnen door een kind uit een basisschoolklas. Het vorige seizoen, uit 2021, werd op het Cinekid-festival uitgeroepen tot beste Nederlandse serie en won in 2022 een internationale Emmy.
In aflevering zeven gaat Benji voor het eerst logeren. Eerst is hij enthousiast: ze gaan kussengevechten houden, forten bouwen. Maar wanneer hij vanuit zijn rolstoel op het bed ploft, begint de angst (herkenbaar!) Een radiator maakt onverklaarbare en kwaadaardige geluiden. Schimmen kruipen over de wanden; lichtverplaatsingen waar niks goeds op Gods aarde verantwoordelijk voor kan zijn. En dan, daar in de hoek: de schaduw van een gekapt figuur. Benji doet alles om zijn aandacht te verzetten. Maar zijn enige uitgang is de ingang: hij moet zijn fantasie gebruiken. Benji verbeeldt zich dat hij in een tent ligt, uitkijkend op een kampvuur, en valt in slaap.
Vriendelijke reuzen
Elke aflevering volgt datzelfde schema. Kabam! plaatst je in een kinderbrein. Waar je tekeningen fluitend over het lijntjesschrift kunnen gaan wandelen en rekensommen je juist dreigend toeschreeuwen. Volwassenen zijn er wel – vriendelijke reuzen die je om hulp kunt roepen – maar toch ervaar je de wereld uiteindelijk alleen.
Regisseur Elisabeth Hesemans brengt over hoe overweldigend dat is. Je loopt rond in een gloednieuw lichaam, in een wereld die gevuld is met onbekendheden waar nog geen emotie aan vastzit. Een tikkende radiator is nog niet iets wat je brein automatisch wegfiltert. Maar een nieuwe impuls die interessant óf doodeng kan zijn.
Kabam! verklaart de fantasie tot gids in die wereld. Fantasie kan een ontsnapping zijn, een verklaring, maar ook een wild paard; soms raakt het op hol en moet het bijgestuurd worden. Dat is een lieve les voor een kind. Maar ook voor de volwassene, die is vergeten dat een eerste logeerpartijtje voelt als bombardement van vreemdheden.
iPad-baby’s
Met zijn rustige, warme herfstbeelden verhelpt Kabam! niet alleen kinderangsten, maar ook een volwassenenangst. Namelijk: de iPad-baby. Wereldwijd worden miljoenen kinderen sensorisch gezandstraald door online kindervermaak zonder educatieve waarde. NRC schreef eerder over programma’s als Cocomelon die kinderen weliswaar stilhouden met rappe kleurrijke beelden, maar ook veranderen in schermjunkies. Hoogleraar vroegschoolse educatie Natalia Kucirkova schreef deze week dat „kindermedia” de afgelopen jaren steeds drukker en feller werden. Dat torpedeert de aandachtsspanne, en kan dwangmatigheid in de hand werken.
En – ik denk even verder – de iPad-baby van vandaag is de volwassene van morgen. Als we zo doorgaan, belandt er over 18 jaar cafeïne in het drinkwater, wordt de metabril verplicht, en strooit men met kernbommen omdat de flitsen zo mooi zijn. iPad-baby’s moeten gestopt worden. Voordat het te laat is.
Ditmaal kan Nederland de wereldredder zijn. Nederlandse jeugdmakers zijn internationaal vermaard om het maken van tv die kinderen níét vergiftigt. Dit jaar werd De Achterblijvers (BNNVARA) nog genomineerd voor een Emmy. En in 2024 won Timmyland de „Europese Oscar voor de kindertelevisie”. Producent Derk-Jan Warrink – van het prijswinnende Hoofdzaken, interviews in de kappersstoel – zei in 2022 in NRC dat Europa jaloers is op de Nederlandse aanpak die kinderen realistische en rauwe thema’s voorschotelt op een manier die niet betuttelt.
Dat komt vooral van de publieke omroep, waar kinder-tv niet algoritmisch geoptimaliseerd wordt voor een maximale kijktijd. Vorig jaar waarschuwden de ‘hoofden jeugd’ van de NPO er in het AD voor dat kwalitatieve kindertelevisie kon lijden onder een nieuwe bezuinigingsronde. Later werd bekend dat onder andere Hoofdzaken wordt wegbezuinigd. Hopelijk luistert men naar de jeugdhoofden. We redden het best met één talkshow minder – dat is immers het iPad-vermaak van de volwassene.
We hebben in ieder geval Kabam!, deze en volgende week elke dag op tv. Hopelijk duurt het niet nog eens vijf jaar voordat er een derde seizoen komt. Ik denk alvast mee: misschien een aflevering over de angst voor beschamende fotoboeken die tijdens familieweekends op tafel komen?
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.