Wanneer wordt de eerste bank gehackt?

‘Klanten konden geen bonuskaart scannen, waardoor ze net zo duur uit waren als bij andere supermarkten.’ Of: ‘Omdat niemand bij de zelfscankassa kon worden gecontroleerd, liep de hacker zo naar buiten met een doos hamsters.’

Over de hack bij Albert Heijn, of het cyberincident, konden grappen worden gemaakt. Er is geen man overboord als er een dag of vijf geen bloemkool, winterpeen en broccoli in de winkelschappen van de supermarkt liggen, en ze online niet kunnen worden besteld. Er is altijd nog de groenteman.

Maar niemand moet eraan denken dat er niet kan worden gepind, geen geld uit de muur kan worden getrokken, niets meer kan worden overgemaakt en zelfs het saldo op de spaarrekening onvindbaar is.

Dat zou geen grap meer zijn, maar een nationale ramp. Meteen zullen bankruns ontstaan zoals bij de Britse bank Northern Rock in september 2007, bij het Amerikaanse Lehmann in september 2008 en bij Dirk Scheringa’s DSB in oktober 2009. Alleen veel erger, want als de gegevens niet kunnen worden opgevraagd, zal ook het depositogarantiestelsel niet meer werken.

Albert Heijn heeft een marktaandeel van 38 procent in Nederland. Mogelijk zal dat wat dalen. Maar Appie overleeft altijd.

Een geslaagde hack kost een bank de kop. Misschien hebben financiële instellingen door de aanscherping van de regels meer buffers dan tijdens de kredietcrisis, maar bij een echte bankrun zullen ze omvallen als dominostenen. Banken zijn even onkwetsbaar voor hacks als de Titanic was voor ijsbergen.

Dat het een keer gebeurt, staat vast. Alleen weet niemand wanneer. Als Hamas, het Iraanse nucleaire programma, de Nederlandse politie en de Amerikaanse FBI kunnen worden gehackt, zullen ook banken niet 100 procent veilig zijn. Weliswaar kennen ze de enorme risico’s van een hack en zullen ze er alles aan doen om zich zo goed mogelijk te beveiligen, maar ict-systemen houden altijd zwakke punten. Of punten waarvan niemand nog weet dat ze zwak zijn.

Hackers, hackersgroepen of vijandig gezinde staten zullen mogelijk in de toekomst gebruik maken van kunstmatige intelligentie (AI) om systemen binnen te dringen. En instellingen zullen AI op hun beurt inzetten om zich te verdedigen. Maar niemand weet wie de slimste AI heeft.

Een jaar geleden begon de overheid met de zogenoemde Denk Vooruit-campagne om Nederlanders voor te bereiden op een noodsituatie, waarbij vooral werd gedacht aan het uitvallen van stroom. Er kwam een brochure en er werd een oproep gedaan om een noodpakket (water, kaarsen, radio, dekens, kniptang, tandenborstel, paspoortkopie) in huis te halen, plus 70 euro cash per persoon. Dat heeft inmiddels 44 procent van de huishoudens gedaan.

De treurnis is dat de oplossing voor een bankhack niet bestaat. Als een hacker er met het geld van de Nederlanders vandoor gaat, zal de bestorming van het Binnenhof bloediger zijn dan die van de Bastille. De enige oplossing is al het geld bij de bank weg te halen.

Dan kan er tenminste gelachen worden over de grap: ‘De enige veilige plek voor een cyberincident is de eigen broekzak.’