Laptops de collegezaal uit: UvA-studenten moeten gewoon weer pennen

Zo op het oog lijkt Sanne Korsuize (20) geen flard te willen missen van het college op de Roeterseilandcampus van de Universiteit van Amsterdam (UvA): ze maakt aandachtig aantekeningen. Toch zal ze deze aantekeningen later niet teruglezen, zegt de derdejaars student in de pauze: ze weet alles al, het is een opfriscollege. Dat meepennen is alleen om zichzelf een houding te geven en om niet ‘uit het raam te zitten staren’.

Liever had ze het college gebruikt als administratie-uurtje. Achterstallige mails en berichten beantwoorden, de syllabus van het vak doornemen en belangrijke data noteren. Met een half oor luisterend of er nog iets nieuws wordt gezegd. Maar sinds september zijn laptops, tablets en telefoons uit den boze tijdens hoorcolleges van de opleiding interdisciplinaire sociale wetenschap (ISW) aan de UvA.

Dalende opkomst

Vooralsnog is het de enige studie in Nederland met dat beleid, blijkt uit een rondvraag langs universiteiten. Wel lijken steeds meer individuele docenten laptops uit hun colleges te weren.

Dat is een poging om de aandacht van studenten terug te krijgen en de verbinding met hen te herstellen, zegt opleidingsdirecteur Michaela Hordijk van ISW. ‘Zeker sinds de coronapandemie, toen al het onderwijs op afstand werd gegeven, is het een uitdaging om studenten naar de campus te krijgen.’

Maar ook daarvoor namen de opkomst en betrokkenheid al af. Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse bachelorstudenten die een voltijdstudie volgen, 25 procent minder tijd aan hun studie besteden dan studenten van acht jaar geleden. En van de dertig verwachte studenten bij een college komen er gemiddeld nog negen opdagen.

Flexibilisering

Onderzoekers verklaren dat door de flexibilisering van het onderwijs, met minder verplichte lesuren en meer aandacht voor het eindresultaat dan voor de weg daarnaartoe. Studenten zouden zich daardoor minder verbonden voelen met hun opleiding en meer bezig zijn met het behalen van een papiertje dan met het leren zelf.

Steeds vaker komen studenten bijvoorbeeld alleen naar de eerste werkgroepbijeenkomst van een vak, om daar op een rijtje te krijgen wat ze moeten leren en dat vervolgens in hun eigen tijd zo efficiënt mogelijk te doen. ‘Terwijl: leren doe je in verbinding met je medestudenten en docent’, zegt Hordijk.

Toen Dominic Teodorescu, de universitair docent voor in het lokaal, vier jaar geleden uit Zweden terugkwam naar Amsterdam, waren de studenten in zijn collegezaal verdiept in hun laptops. ‘In Uppsala, waar ik begon, was de norm om op papier mee te schrijven’, zegt hij. De beslissing om ook hier de apparaten uit zijn hoorcolleges te weren, was snel gemaakt.

Het leverde geregeld discussies op met studenten, die in zijn colleges geen toegang hebben tot hun digitale aantekeningensysteem, met uitgebreide transcripten in mapjes. Teodorescu is blij dat er nu niet meer over valt te twisten.

Betuttelend

Student Korsuize vindt de maatregel maar betuttelend. ‘Het is toch niet aan de opleiding om te bepalen wat onze manier van leren is? We zijn allemaal volwassen.’ Die andere universiteit in Amsterdam, de VU, laat studenten om die reden zelf kiezen of ze een laptop gebruiken, schrijft een woordvoerder.

Maar volwassen of niet, aan de verleidingen op een laptop kan vrijwel niemand weerstand bieden, zegt Felienne Hermans, hoogleraar informatica aan de VU. ‘Tijdens vergaderingen met andere hoogleraren beantwoorden mensen ook mails. De vergaderingen duren daardoor vier keer zo lang.’

Al tijdens haar eigen studie, rond 2000, werden tijdens hoorcolleges hele toernooien gespeeld van de onlinegame Atomic Bomberman. Zo bezien is het verrassend dat de studie ISW een kwarteeuw later de eerste is waar laptops in de collegezaal verboden zijn.

‘Universiteiten zijn altijd een beetje bang om te worden gezien als ouderwets’, zegt Hermans. ‘Dat de UvA dit nu aandurft, past in de kentering van het maatschappelijk debat rond technologie. Sinds een paar jaar vinden we het bijvoorbeeld normaal dat er een smartphoneverbod is op middelbare scholen.’

Anti-technologisch geluid

Dat anti-technologische geluid klinkt ook in de pauze van het ISW-college. ‘Ik word vaak afgeleid door de laptops van anderen’, zegt Nina van Rijn (23), die naast Korsuize zit en altijd op papier aantekeningen maakt. ‘Zo’n scherm trekt gewoon automatisch je aandacht.’

Ze lacht: ‘En het is best interessant om te zien in welke WhatsApp-groepen iemand zit.’ Om niet meer mee te gluren, ging ze vorig studiejaar zo veel mogelijk vooraan zitten. Ze is blij dat het gejaagde getik om haar heen is verstomd.

Eens, zegt Ana Kvasina (20) aan de tafel voor haar, maar de colleges gaan te snel om schriftelijke aantekeningen goed te kunnen structureren. De student kwam in het eerste jaar vol goede moed met een notitieblok aanzetten, maar verruilde dat al snel voor een laptop waarop ze samenvattingen maakt om door een ringetje te halen: pasklare leerstof voor het tentamen in bulletpoints.

Proces

Universitair docent Teodorescu hoopt met de maatregel juist minder nadruk te leggen op producten als een samenvatting en meer op het proces daarnaartoe. ‘Het is leerzamer om een college niet woordelijk mee te schrijven, maar in je eigen woorden aantekeningen te maken en die daarna bijvoorbeeld in Word te structureren.’

‘Heb je mijn handschrift gezien?’, vraagt Van Rijn. Haar onregelmatig geschreven aantekeningen zien er bepaald niet gestructureerd uit, maar voor haarzelf zijn ze volkomen overzichtelijk, zegt de student. ‘Als ik een handgeschreven zin teruglees, zie ik meteen weer voor me waar ik was toen ik die opschreef.’ Ze bladert door haar aantekeningen. ‘Hier had ik een nieuwe pen, daardoor weet ik ongeveer welke fase in het blok dit was.’