Ze stond oog in oog met generaal Mladic en bracht oorlogen de huiskamer in: Christiane Amanpour (68) vertrekt bij CNN

Haar belangrijkste werk voor CNN leverde Christiane Amanpour (68) naar eigen zeggen tijdens de Balkan-oorlog, die ze van dichtbij meemaakte. Wat heet: in de zomer van 1993 stond de toenmalige correspondent van de Amerikaanse nieuwszender aan de frontlinie oog in oog met de Servische generaal Ratko Mladic.

De oorlogsmisdadiger, verantwoordelijk voor de moord op duizenden Bosnische moslims, nam een trek van zijn sigaret en vroeg aan een tolk: ‘Wie is deze mevrouw ook alweer?’ Amanpour dus. Gitzwart haar, vastberaden blik. Haar verslaggeving vanuit het belegerde Sarajevo had hem boos gemaakt, zei Mladic. ‘Je vijanden haten je; hoe denk je daarover?’, vroeg Amanpour.

Door haar getuigenissen vanuit oorlogs- en conflictgebieden werd de Iraans-Britse een begrip in de Amerikaanse buitenlandjournalistiek en een boegbeeld van nieuwszender CNN. Amanpour deed onder meer verslag van de Golfoorlog, de genocide in Rwanda en de oorlog in Afghanistan. Talloze wereldleiders legde ze het vuur na aan de schenen.

Vertrek

Maandag kondigde Amanpour na 43 jaar haar vertrek aan bij CNN, waar ze tegenwoordig vanuit Londen op het internationale kanaal van de zender de actualiteitenrubriek Amanpour presenteert. De journalist, nu nog hoofd buitenlandverslaggeving van CNN, reist voor reportages nog altijd de wereld over, zij het minder vaak dan voorheen. In juni vertrekt ze bij de zender.

Het besluit had haar slapeloze nachten gekost, zei Amanpour maandag tijdens haar uitzending in een voorgelezen verklaring. Een reden voor haar aanstaande afscheid gaf ze niet. Mark Thompson, hoofdredacteur van CNN, zei haar vertrek te betreuren maar accepteerde ‘dat dit het juiste moment is voor haar, zowel persoonlijk als professioneel’.

Amanpour begon in 1983 als assistent op de redactie van het toen drie jaar oude CNN, de eerste 24/7-nieuwszender ter wereld. Van de toenmalige leiding in het hoofdkantoor in Atlanta kreeg ze te horen dat een carrière voor de camera waarschijnlijk niet voor haar was weggelegd. ‘Man, wat heeft ze hun ongelijk bewezen’, blikte Thompson terug.

Bijna alleen mannen

Oorlogscorrespondenten waren bijna uitsluitend mannen toen Amanpour in 1990 doorbrak op de Amerikaanse televisie. Aan het begin van de Golfoorlog werd ze gestationeerd in Saoedi-Arabië, later deed ze verslag vanuit Bagdad en Koeweit. ‘Ik wist nog niet genoeg om bang te zijn’, zo blikte Amanpour later terug voor The Guardian.

Met de Golfoorlog zette CNN zich op de kaart in het Amerikaanse medialandschap, en Amanpour werd een prominent gezicht van de zender. ‘Waar oorlog is, is Amanpour’, schreef The New York Times in 1994 al in een profiel. De correspondent kwam waar anderen niet wisten of durfden te komen.

In februari van 2011, tijdens het ontluiken van de Arabische lente, reisde ze naar Libië voor – wat zou blijken – het laatste grote interview met dictator Moammar Kadhafi. Amanpour vroeg hem of hij zou aftreden, zoals president Barack Obama hem had opgedragen. ‘De mensen houden van me’, reageerde Kadhafi, die later dat jaar, op de vlucht voor zijn eigen volk, werd gedood.

Iraanse revolutie

Amanpour is de dochter van een Iraanse vader en een Britse moeder; ze werd geboren in Londen, maar woonde als kind lange tijd in Teheran. De Iraanse Revolutie bracht haar op het pad van de journalistiek. ‘Toen ik die monumentale veranderingen zag in het land waar ik opgroeide, wist ik dat ik in het hart van internationale gebeurtenissen wilde zijn’, zei Amanpour. ‘Die wilde ik vastleggen.’

Ze ging journalistiek studeren in de VS en kwam via verschillende baantjes bij Britse media bij CNN terecht. Toen er plek vrijkwam op de buitenlandredactie, stak ze haar hand op.

Bij het aankondigen van haar afscheid herhaalde Amanpour de boodschap die ze vrijwel haar hele loopbaan heeft uitgedragen: ‘Wees altijd eerlijk, niet neutraal.’ In de journalistiek hoeft niet elke opvatting even zwaar te wegen, betoogt Amanpour.

‘Kooldioxide leidt volgens wetenschappers tot klimaatverandering’, gaf ze in 2017 een voorbeeld toen ze te gast was bij tv-programma College Tour. ‘Maar de minderheid die dat ontkent wordt in de media soms als gelijkwaardig behandeld.’ Volgens haar critici, die zich vooral in de rechterhoek bevinden, is Amanpour te politiek gekleurd.

Overname door Paramount

Het is onduidelijk of haar vertrek bij CNN te maken heeft met de overname van de zender door mediagigant Paramount. Begin deze maand werd die deal voor 111 miljard dollar beklonken. Paramounts moederbedrijf Skydance nam eerder al nieuwszender CBS over en is in handen van David Ellison, een techmiljardair met goede banden met president Donald Trump.

In mei sprak Amanpour haar zorgen uit over de aanstaande overname door Paramount. Op de nieuwsredactie van CBS zwaait de conservatieve, Trump-gezinde hoofdredacteur Bari Weiss inmiddels de scepter. Sinds haar aantreden plaatste onder meer The New York Times vraagtekens bij de objectiviteit van de zender. Uit onvrede over de nieuwe koers vertrokken al meerdere kopstukken van het populaire actualiteitenprogramma 60 Minutes.

Amanpour vreest dat de ‘ideologische herschikking’ die ze bij CBS constateerde ook CNN boven het hoofd hangt. Voorlopig blijft hoofdredacteur Mark Thompson daar nog op zijn plek. ‘Ik hoop dat we onze redactionele onafhankelijkheid kunnen behouden’, zei Amanpour in het voorjaar. ‘Dat hoop ik echt.’

Bij de aankondiging van haar afscheid benadrukte ze nogmaals het belang van redactionele vrijheid. ‘Die is zeker nu belangrijk, in een tijd waarin nieuwsmedia van alle kanten onder druk staan: politiek, financieel en door gevaar van ons werk.’

Van een journalistiek pensioen is na haar afscheid bij CNN overigens geen sprake, verklaarde Amanpour. Ze blijft zoeken naar ‘interessante, nieuwe projecten’.