Rob Jetten wordt vader via hoogtechnologisch draagmoederschap: dit maakt het traject zo ingewikkeld

Onder welke voorwaarden is draagmoederschap in Nederland toegestaan?

Iedereen met een gezonde baarmoeder voor wie een zwangerschap geen extra gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, kan in theorie draagmoeder worden. Laagtechnologisch draagmoederschap, waarbij de draagmoeder ook de biologische moeder is van het kind, kan via zelfinseminatie tot stand komen. Daarvoor gelden geen aanvullende eisen.

Rob Jetten en zijn partner kozen voor hoogtechnologisch draagmoederschap. Daar komt een ivf-behandeling aan te pas. Klinieken stellen dan allerlei voorwaarden: een draagmoeder moet zelf al minimaal één kind op de wereld hebben gezet zonder medische complicaties, ze mag niet te oud zijn (maximaal 43 of 44 jaar bij aanmelding), ze moet een screening ondergaan en ze dient zelf al een ‘voltooid gezin’ te hebben. Als ze een partner heeft, moet die ook akkoord gaan.

Voor de eiceldonor geldt dat ze ‘bij voorkeur’ een ‘voltooid gezin’ heeft en jonger is dan 36 jaar. Volgens de wet is ‘bevorderen van commercieel draagmoederschap’ strafbaar. In de praktijk betekent het dat draagmoeders alleen een onkostenvergoeding mogen ontvangen. Eicellen mogen evenmin worden verkocht.

Waarom mag de draagmoeder niet worden betaald?

Het betalen van hoge vergoedingen zou vrouwen in een moeilijke financiële situatie onder druk zetten om draagmoeder te worden en zelfs kunnen leiden tot uitbuiting, is de heersende overtuiging. Ook voor het toekomstige kind kan het schadelijk zijn op te groeien met het idee dat er voor jouw bestaan is betaald, betoogde de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugd in 2020 in een advies aan het kabinet.

De draagmoeder mag daarom alleen een compensatie ontvangen voor bijvoorbeeld de aankoop van zwangerschapskleding of voor gemiste werkuren. Dat garandeert niet dat er in de praktijk niet ‘onder de tafel’ wordt betaald. Het is weleens voorgekomen dat hulpverleners hun wenkbrauwen fronsten bij de ‘glanzende nieuwe keuken’ die een Nederlandse draagmoeder na de bevalling ineens had laten plaatsen, zegt een ambtenaar met kennis van draagmoederdossiers tegen de Volkskrant.

Het verbod op het ‘bevorderen van commercieel draagmoederschap’ betekent volgens de website van de Rijksoverheid ook dat het verboden is om ‘als wensouder in het openbaar aan te geven dat je op zoek bent naar een draagmoeder’. Begin 2025 vertelde Jetten in talkshow Beau dat hij en zijn partner moeite hadden een draagmoeder te vinden, waarop een andere talkshowgast grapte dat geïnteresseerden zich konden melden. Hoe dat interview zich verhoudt tot het huidige verbod, is voer voor juristen. Andere mannenkoppels op zoek naar een draagmoeder zullen er ongetwijfeld met enige jaloezie naar hebben gekeken.

Hoe uniek is deze draagmoederconstructie?

Het komt niet vaak voor dat twee mannen in Nederland vaders worden met zowel een eiceldonor als een draagmoeder. Omdat er niet mag worden betaald en geen oproepen mogen worden gedaan, is het erg ingewikkeld om kandidaten te vinden. Eiceldonoren via de donorbank zijn vanwege de lange wachtlijsten alleen beschikbaar voor vrouwen met fertiliteitsproblemen.

Nij Clinics, een van de twee fertiliteitsklinieken in Nederland die hoogtechnologisch draagmoederschap aanbieden aan mannenkoppels, krijgt volgens een woordvoerder gemiddeld zestien aanvragen per jaar, waaruit ongeveer tien succesvolle zwangerschappen voortkomen. Het Amsterdam UMC laat weten gemiddeld vijf draagmoederzwangerschappen per jaar tot stand te brengen, maar daarbij gaat het ook deels om hetero- of lesbische koppels.

Hoeveel Nederlandse mannenkoppels een draagmoeder vinden in het buitenland, wordt niet geregistreerd.

De Tweede Kamer debatteert in december over een nieuwe draagmoederwet. Wat zou die veranderen?

Buiten de eerder genoemde verboden is er nu wettelijk niets geregeld. Wensouders en draagmoeders moeten in goed vertrouwen afspraken met elkaar maken. ‘We doen maar wat’, zo wordt de huidige praktijk samengevat door Pauline van Berkel, die zelf draagmoeder is van twee kinderen en er een boek over publiceerde. ‘Meestal gaat dat goed. Er is voorlichting, er zijn counselors. Contact tussen kind en draagmoeder is er vaak. Maar niks hiervan is verplicht.’

Nu geldt dat de geboortemoeder volgens het principe ‘mater semper certa est’ (de moeder is altijd zeker) automatisch ook de wettelijke moeder is. Het duurt daarna vaak lang voor wensouders gezag krijgen. Van Berkel moest anderhalf jaar mee ‘om een paspoort aan te vragen en toestemming voor vaccinaties te geven’.

In het nieuwe wetsvoorstel wordt bij de rechter vastgelegd dat het kind bij geboorte direct onder het gezag van de wensouders valt. Ook komt er verplichte begeleiding en voorlichting, zowel voor wensouders als voor draagmoeders. In de nieuwe situatie wordt het toegestaan om oproepjes te doen, maar blijft het verboden om meer dan een onkostenvergoeding te betalen. Het wetsvoorstel is omstreden bij met name de christelijke partijen en wacht al sinds 2023 op inhoudelijke behandeling.

Hoe is het in andere landen geregeld?

In andere West-Europese landen is commercieel draagmoederschap in de praktijk niet toegestaan, en ook zogenoemd altruïstisch draagmoederschap wordt in sommige landen ontmoedigd of zelfs verboden (Frankrijk). Italië verbiedt het wensouders daarnaast om voor een draagmoedertraject naar het buitenland te reizen.

Buiten de EU wordt soms makkelijker gedacht over het betalen van draagmoeders. In de Verenigde Staten is commercieel draagmoederschap gelegaliseerd en kunnen de kosten oplopen tot 200 duizend euro. In landen als Georgië, Oekraïne en Mexico zijn de trajecten (veel) goedkoper, maar niet altijd toegankelijk voor mannenkoppels.

In Canada is er een bloeiende draagmoederindustrie, maar mogen draagmoeders niet worden betaald. ‘Advocaten, bemiddelingsbureaus en ivf-klinieken verdienen er rijkelijk aan’, zegt Van Berkel. ‘Iedereen, behalve degene die het zware werk doet en risico’s loopt. Dat noemen we dan ethisch.’