Je medereiziger aanspreken op harde telefoongeluiden? Experts noemen dat een ‘extreem slecht idee’

Gesprekken via de luidspreker van de telefoon klinken ‘scheller’, zegt de 73-jarige Marijke van Maren. ‘Als je met iemand in gesprek bent, wordt dat overstemd door mensen die luid aan het bellen zijn.’ Ze staat deze dinsdagochtend op perron 3 van het centraal station in Den Bosch op de trein te wachten.

Zowel in de trein als op het perron zijn veel reizigers in de weer met hun telefoon, net als anders. Luide gesprekken worden dit keer niet gevoerd, maar zoals Van Maren heeft iedereen een mening over medereizigers die wél op hoog volume filmpjes kijken of muziek afspelen op hun telefoon. ‘Ik heb tot nu toe niet de guts gehad om er iets van te zeggen, maar het is wel heel storend’, zegt ze.

Die ergernis is niet beperkt tot Nederland. De Britse premier Andy Burnham lanceerde maandag een campagne gericht op mensen die bijvoorbeeld luide muziek afspelen in de trein. ‘We hebben allemaal weleens in de trein gezeten en iemand keihard muziek of video’s op zijn telefoon horen afspelen. Dat werkt je op de zenuwen en kan de reis snel verpesten’, aldus Burnham.

De premier wil speciale vervoersautoriteiten in het VK onder meer de mogelijkheid geven boetes op te leggen en reizigers met posters erop attenderen oortjes of koptelefoons te dragen in het openbaar vervoer. Volgens The Guardian is zo’n 60 procent van de Britse bevolking voorstander van maatregelen tegen mensen die harde telefoongeluiden afspelen. Het zou een veelvoorkomende vorm van overlast zijn.

De NS krijgt weinig meldingen over soortgelijke overlast, volgens een woordvoerder. En mochten reizigers dergelijke hinder ervaren, dan doen ze er volgens de NS goed aan zelf de desbetreffende persoon aan te spreken. ‘Als je het vriendelijk vraagt, passen mensen zich negen van de tien keer aan.’

TikTok-filmpjes

Treinreizigers Bas van den Elzen (20) zit op een trapje in de trein naar Den Bosch. ‘Mensen die muziek afspelen, kom ik niet vaak tegen’, zegt hij. ‘Wel reizigers die TikTok-filmpjes kijken. Dan hoor je de hele tijd van die liedjes tussendoor.’ Reizigers die bellen via de luidspreker, noemt Van den Elzen ‘heel asociaal’. ‘Dat kun je echt niet maken.’

Zelf vervolgens iemand daarop aanspreken? Dat is dan weer wat anders. ‘Je zit toch in de trein en je kunt nergens naartoe als je ruzie krijgt’, zegt de twintiger. ‘Ik zoek de confrontatie daarom meestal niet op.’

De overlast van ‘koptelefoonontwijkers’ is relatief nieuw. Toen de eerste mobieltjes hun intrede deden, leidde dat al snel tot discussies over bellen in de trein, maar dat gebeurde nog zonder telefoons op de speaker te zetten. Met de komst van de volgende generatie telefoons, en de smartphones, kwamen de speakers – en de muziek of de sociale media met hun eindeloze tijdlijn vol video’s.

Extreem slecht idee

Een nieuwe technologische ontwikkeling vraagt mogelijk om nieuwe normen, of zelfs regels. De vraag is wie die het beste zou kunnen opleggen. Gedragswetenschapper Frenk van Harreveld, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, noemt het ‘een extreem slecht idee’ van de NS om reizigers elkaar te laten aanspreken. ‘Je laat reizigers zo een groot risico nemen. Ze kunnen bijvoorbeeld agressief bejegend worden. Het is bovendien makkelijk om te zeggen: Doen jullie het maar.’

Beter zou zijn, volgens Van Harreveld, om gebruik te maken van een ‘positieve campagne’. Die zou reizigers dan kunnen aanmoedigen om oortjes of een koptelefoon te dragen. ‘De kans dat mensen hun gedrag aanpassen is groter als ze zich realiseren dat het fijner is om oortjes te dragen en zo minder asociaal te zijn.’ Handhaven kan volgens de socioloog ook werken, maar dat moeten bevoegde autoriteiten dan doen, niet reizigers.

Gezamenlijke plek

Waarom ervaren sommige mensen harde telefoongeluiden in de trein überhaupt als hinderlijk? Socioloog Guido Dirven verwijst naar een onderzoek van de beroemde socioloog Manuel Castells. Die sprak over space of places en space of flows. Dirven: ‘Die eerste gaat over de fysieke ruimte waarin je met anderen bent, bijvoorbeeld de trein. Dat is een gezamenlijke plek.’

De space of flows staat los van de fysieke ruimte, aldus Dirven. Het gaat dan om de onlinewereld, zoals apps als TikTok of Spotify. ‘Een aparte wereld die alleen toegankelijk is voor het individu.’ Als iemand in de fysieke ruimte op hoog volume filmpjes gaat kijken, dan schuren beide werelden met elkaar, zegt Dirven. ‘De rest van de reizigers heeft namelijk niets te maken met die individuele onlinewereld en dat kan leiden tot irritaties.’

Hoewel hij het irritant vindt als anderen het doen, moet de joviale passagier Van den Elzen bekennen dat hij weleens in de trein filmpjes heeft bekeken met de luidspreker van zijn telefoon aan. ‘Als ik bijvoorbeeld mijn oortjes ben vergeten en vervolgens twee uur in de trein zit. Ik probeer het geluid met mijn hand naar mijn oren te richten. Maar ja, dat is ook niet handig.’